Paul Smeulders: vriend en zielsverwant van Jesse Klaver die zich anderhalve dag Kamerlid waande

'Paul roept al tien jaar: met Jesse ga ik GroenLinks groot maken'

Anderhalve dag waande de Helmondse wethouder Paul Smeulders van GroenLinks zich Kamerlid, totdat bleek dat hij was gepasseerd door twee vrouwen die met voorkeurstemmen waren gekozen. Hij is vriend en zielsverwant van partijleider Jesse Klaver. 'Paul roept al tien jaar: met Jesse ga ik GroenLinks groot maken.'

Paul Smeulders met zijn favoriete vervoermiddel. Beeld Jiri Buller

Veel groener heb je ze niet bij GroenLinks: Paul Smeulders (29), wethouder Duurzaamheid in Helmond, vegetariër, fietser, veelvuldig gebruiker van het openbaar vervoer, lobbyist van Natuurmonumenten; zijn vriendin kent hij van de Nationale Klimaattop.

'Paul speelt geen rol, zijn persoon valt samen met zijn politieke profiel, hij leeft naar zijn overtuiging', zegt Wim van de Donk, commissaris van de koning in Noord-Brabant.

De verkiezingsavond in de Melkweg in Amsterdam begon euforisch, woensdag 15 maart. De exitpolls beloofden zestien zetels voor GroenLinks. Dat waren er op het eind van de avond veertien, altijd nog een winst van tien zetels, en Smeulders, nummer 13 op de lijst, was gekozen. Zijn mobieltje stroomde vol met felicitaties, wel vierhonderd.

De volgende ochtend ging hij vroeg naar Den Haag. Opgetogen, maar niet helemaal gerust. Er mocht dan nog nooit een GroenLinkser met voorkeurstemmen in de Kamer zijn gekozen, de actie 'Stem op een vrouw' had veel publiciteit gehad. Verstuur de uitnodiging voor mijn afscheid nog maar niet, had hij het gemeentehuis op het hart gedrukt.

De nieuwe fractie kwam in opperbeste stemming bijeen, taart, felicitaties. Smeulders ging door de wasstraat, geloofsbrieven aanbieden, staatsiefoto laten maken voor de website van de Kamer, interviewtje geven voor die site, en hij kreeg een iPad, telefoon en toegangspasje.

Vrijdagochtend tijdens de introductiecursus voor nieuwe Kamerleden druppelden de definitieve uitslagen binnen. Twee vrouwen hadden Smeulders gepasseerd, hij viel buiten de boot. Weer ontplofte zijn telefoon.

De jonge Paul in 1989. Beeld RV
Samen met Jesse Klaver tijdens de campagne.

Pim Fortuyn

Op zijn 14de zag Smeulders Pim Fortuyn in debatten op tv. Hij verafschuwde hoe die sprak over minderheden en werd spontaan lid van GroenLinks, de partij van Paul Rosenmöller. De leider van GroenLinks die frontaal in de aanval ging tegen Fortuyn - als enige, vond Smeulders. Hetzelfde jaar werd Smeulders vegetariër. Dat besluit nam hij toen op tv een programma zag waarin een koe werd geslacht.

'Ik ben altijd een heel keurig mannetje geweest', zei Smeulders tegen Metro. Zelfs zijn twee jaar oudere broer Stijn kan daar niets op afdingen. 'Hij deed aan topsport, tot zijn 17de heeft hij elke dag getraind (wielrennen, zie kader). Paul had weinig tijd om gekke dingen uit te halen.'

Ook zijn eerste poging te worden gekozen, gemeenteraad 2006, strandde. Smeulders stond tweede op de lijst, zijn campagneleider was Stijn, PvdA'er en niet veel later Statenlid. GroenLinks haalde een zetel. Hij werd lid van een raadscommissie, met 18 jaar was hij de jongste die Helmond ooit heeft gehad.

In 2011 voerde Smeulders als lijsttrekker bij de Provinciale Statenverkiezingen een spectaculaire campagne. Zes jaar voordat Jesse Klaver volle concertzalen trok, trapte GroenLinks Brabant zijn campagne af in Mezz, een poppodium in Breda.

1994

Vraag het Paul

Op de website ('Vraag het Paul') stonden meer dan honderd filmpjes, waarin Smeulders vragen beantwoordde. Ging het over sport, dan had Smeulders in zijn wielertenue een antwoord paraat; betrof het onderwijs, dan zei Paul: 'Ik haal er Jesse even bij' en verscheen de toenmalige onderwijswoordvoerder van de Tweede Kamerfractie in beeld.

Kiezers konden in een 3D-folder met een erbij geleverde 3D-bril de speerpunten (meer groen, schoon vervoer, duurzame economie, milieuvriendelijke landbouw) lezen als ze hun rechteroog dichtknepen. Als ze wilden weten wat andere partijen daartegenover stelden, moesten ze hun linkeroog sluiten.

Erkende campagnestrategen noemden de aanpak van Smeulders opmerkelijk geavanceerd. Met een uitgesproken groen programma won GroenLinks een zetel, de partij kwam op drie en Smeulders, 23 jaar, ging de fractie leiden. Hij was de jongste fractievoorzitter die Provinciale Staten ooit hebben gehad.

Geboren op 15 juli 1987 in Helmond
2001 Wordt lid vanGroenLinks, 14 jaar oud
2011 Gaat als pr-adviseurwerken voor Natuurmonumenten
2011-2014 Fractievoorzitter Provinciale Staten Noord-Brabant, waarin broer Stijn (links) zit voor de PvdA
2014 Wethouder in Helmond, als jongste ooit
2016 Genomineerd voor beste bestuurder van Nederland
2017 Kandidaat voor de Tweede Kamer, loopt zetel net mis; op foto rechts op campagne met Jesse Klaver

Commissaris Van de Donk: 'Paul is een pittig manneke, hij houdt van winnen. We hebben heftige debatten gehad, vooral over de intensieve veehouderij. Hij is de eerste om daarna met uitgestoken hand naar zijn opponent te stappen. Hij gaat voor de langetermijnverbindingen. Een treffende uitspraak van hem was: we doen het toch met z'n allen voor Brabant?'

Een charmante lefgozer met een scherp afgestelde antenne voor wat haalbaar is, wordt Smeulders genoemd. Broer Stijn: 'Paul is bloedfanatiek, maar hij kan meebuigen als dat nodig is.'

Jesse Klaver en Paul Smeulders waren een half jaar studiegenoten, bestuurskunde in Den Bosch. Twee jeugdige wereldverbeteraars, beiden niet van de chagrijnige soort. 'Af en toe leek het alsof ik in de spiegel keek', zei Smeulders over zijn zielsverwant tegen het Brabants Dagblad. Bij campagnes voor de Kamerverkiezingen dachten mensen die van Smeulders een folder met een foto van Klaver in de handen gedrukt hadden gekregen dat het Smeulders was die hen vanaf het drukwerk toelachte.

Jonge honden

De jeugdige uitstraling, het positieve, de bevlogenheid, de torenhoge ambities, het gemak waarmee politiek bedrijven hen af gaat, ze lijken in veel opzichten op elkaar. Met een groepje jonge honden zijn ze jaren bezig geweest met de koers van de partij. Klavers visie is in dat gezelschap gescherpt. Broer Stijn: 'Paul roept al tien jaar: met Jesse ga ik GroenLinks groot maken. Ze zijn een heel eind gekomen.'

Tineke Strik is fractievoorzitter van GroenLinks in de Eerste kamer en een nicht van Smeulders' moeder. Ze roemt zijn netwerk. 'Als je hem op een partijcongres ziet rondlopen lijkt het of ze hem allemaal kennen. Hij is goed voor het weefsel van de partij, vooral op het groene gebied.'

Niettemin lieten die leden Smeulders een plaats zakken op de kandidatenlijst voor de Kamerverkiezingen. De partijcommissie die de lijst samenstelde noemde Smeulders een debattijger en een ervaren coalitiesmeder en had hem op 12 gezet.

Wielerfanaat

Tussen zijn 14de en 17de heeft Smeulders fanatiek gewielrend. Een val in de afdaling van de Gulpenerberg in Zuid-Limburg maakte hem te voorzichtig voor het echte werk. Zijn wielermaatje Wout Poels (winnaar Luik-Bastenaken-Luik in 2016) zei in een dubbelinterview in het Eindhovens Dagblad dat Smeulders niet kan afzien. 'Als jouw benen pijn deden, stopte je met trappen.' Zelf houdt Smeulders het erop dat hij nooit de ambitie heeft gehad prof te worden. Smeulders had een trainingsclubje met Wout Poels en Steven Kruijswijk (vorig jaar vierde in de Ronde van Italië). Dat ging in het weekeinde fietsen. Soms trekken ze er nog weleens op uit, Smeulders kan ze bijbenen als ze hem uit de wind houden. Als ze doortrekken, moet hij lossen.

Als Smeulders' veerkracht en vermogen tot relativeren (kenmerkende uitspraak: 'Ik maak mij niet druk om zaken die ik toch niet kan veranderen') ter sprake komen, refereert iedereen aan de scheepsramp die hij heeft overleefd.

Een backpackreis met drie partijgenoten in de zomer van 2012 in Oost-Afrika eindigde abrupt toen de overladen veerboot tussen Tanzania en Zanzibar zonk. De ramp kostte aan 297 van de 447 opvarenden het leven.

Smeulders heeft zich kunnen redden door in het gekapseisde schip naar de streep licht te zwemmen die hij vaag zag. Zijn lenzen (min 6 en min 5) was hij kwijtgeraakt. Eenmaal buiten klom hij op de bodem van de gekantelde boot om vervolgens op een reddingsvlot te springen. Toen pas sloeg de angst toe. Waar waren zijn vrienden? Die zag hij pas in de reddingsboot van de kustwacht, nadat hij een paar uur had rondgedobberd op de Indische Oceaan.

Van de Donk: 'Het is heftig geweest, hij is aan de dood ontsnapt. Ik kan niet helemaal in zijn ziel kijken, maar het is indrukwekkend hoe hij dat heeft verwerkt.'

Toen GroenLinks Helmond in 2014 dreigde niet mee te doen met de gemeenteraadsverkiezingen, heeft Smeulders de afdeling gereanimeerd. Hij belde alle leden af en vond er 23 bereid op de lijst te gaan staan. De partij haalde twee zetels. De SP (met vier stemmen verschil nipt groter dan het CDA) kreeg het voortouw in de coalitiebesprekingen en haalde er GroenLinks bij.

Het resultaat was dat Smeulders, die in Den Bosch woont en dus niet verkiesbaar was, wethouder financiën, duurzaamheid en grondzaken werd. Voor drie dagen per week, zodat hij kan blijven werken voor Natuurmonumenten. Met zijn 26 jaar was hij de jongste wethouder die Helmond ooit heeft gehad.

Yvonne van Mierlo (VVD) was een paar jaar wethouder in hetzelfde college als Smeulders: 'Hij is opvallend stabiel, laat zich niet gek maken en barst van de ideeën. Enige minpuntje is zijn ongeduld. Hij vindt het lastig als hij iets niet meteen voor elkaar krijgt.'

Voor duurzaamheid heeft Smeulders veel geld losgepeuterd. Er is werk aan de winkel in Helmond; in de nationale monitor duurzame gemeenten 2016 staat de stad op de 359ste plaats. Op een door Smeulders georganiseerde driedaagse duurzaamheidstop met het bedrijfsleven, scholen, ambtenaren, verenigingen en groene clubs zijn plannen gesmeed om Helmond in 2035 energie-neutraal te maken. Ze zijn unaniem omarmd door de gemeenteraad.

Arbeidersstad

Broer Stijn: 'Toen hij kwam, was duurzaamheid geen thema, heel Helmond is er nu mee bezig. Iedereen heeft hij erbij gesleept. De voormalige arbeidersstad Helmond, waar de KVP en later het CDA het voor het zeggen hadden, heeft hij flink opgeschud.'

Strik: 'Hij krijgt mensen aan één tafel van wie je het niet voor mogelijk had gehouden dat je ze aan één tafel krijgt. Je kunt moeilijk nee tegen hem zeggen. Je kunt niet immuun zijn voor zijn enthousiasme.'

Ook uit de oppositie in de Helmondse gemeenteraad komt geen kwaad woord over Smeulders. Oppositieleider Harrie van Dijk (Lokaal Sterk, zes zetels): 'Meneer Paul Smeulders staat voor wat hij zegt, hij geeft boter bij de vis en is toegankelijk voor de oppositie. Ik zou niet weten waar hij steken heeft laten vallen. Ik was blij dat hij niet naar de Kamer ging.'

Stijn: 'Paul is een realistische idealist. Geen GroenLinkser van de jaren negentig, die hoogdravende idealen hadden, maar niks bereikten.'

Mocht GroenLinks gaan regeren, dan schuiven Kamerleden waarschijnlijk door naar het kabinet. Smeulders is de eerste op de lijst die dan alsnog in de Kamer belandt. Van de Donk: 'Hij gaat het ver schoppen. Ik durf niet te voorspellen waar dat gaat eindigen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.