PAUL ORMEROD Economen moeten mensen worden

Het halsstarrige harde-muntbeleid van onder meer de Fransen en de Nederlanders in de jaren dertig is een rampzalige vergissing geweest, die langdurige sociale ontwrichting tot gevolg heeft gehad....

Vrijwel alle economen van naam zouden die stelling verwerpen, wanneer de tijdsaanduiding 'in de jaren negentig' zou luiden. Onlangs bleek dat nog, toen de Franse minister van Financiën Alain Madelin tot aftreden werd gedwongen.

Ook al beet Madelin in het stof, wereldwijd waren de economische opinie-makers overduidelijk op zijn hand. Madelin werd gezien als de morele overwinnaar met zijn pleidooien voor aanhoudende forse overheidsbezuinigingen ter ondersteuning van de franc fort-politiek.

Had Madelin inderdaad gelijk, of was hij eigenlijk een Colijn après la lettre? Welbeschouwd is het verbijsterend dat die vraag nauwelijks hardop wordt gesteld. Want de geschiedenis lijkt zich te herhalen: zo lang als het Franse beleid duurt, is de werkloosheid blijven toenemen.

Lezers van het nieuwste boek van de Britse econoom Paul Ormerod zullen de communis opinio onder economen nooit meer voor lief nemen. Ormerod veegt namelijk de vloer aan met zijn eigen discipline.

Hij laat zien hoe de economen in de loop van deze eeuw in de ban zijn geraakt van het algemeen evenwichtsmodel, een puur theoretische constructie waarin mensen zuiver rationeel handelen en voortdurend op zoek zijn naar de juiste balans tussen vraag en aanbod.

Toch is al ontelbare malen bewezen dat zo'n evenwicht onhaalbaar is, zelfs onder ideale omstandigheden. Helaas zijn de omstandigheden niet ideaal, en gedragen de acteurs op het toneel van de economie zich verre van rationeel. Volgens Ormerod hebben vrijwel alle wetenschappelijke disciplines, zelfs de exacte, allang het belang erkend van het altijd onvoorspelbare menselijke gedrag. Bijna alle wetenschappers, behalve de economen.

Terwijl zij bekvechten over esoterische details in hun wetenschappelijke luchtkasteel, misbruiken invloedrijke politieke ideologen de economische dogma's zoals het hen uitkomt. Ormerod beschrijft hoe Margaret Thatcher op de loop ging met de leer van Adam Smith. Opgevoerd als kampioen van de zuivere vrije markt, betoogde de beroemde Schotse econoom in feite dat die niet kon bestaan zonder sociale cohesie. Dankzij de conservatieve propaganda weet niemand meer dat Smith de staat een essentiële taak toedacht in het bevorderen van de gemeenschapszin.

Net als Will Hutton, commentator van The Guardian en schrijver van de vlammende bestseller The State We're In, maakt Ormerod zich bijzonder boos, met die bekende meeslepende retoriek waar de Britten het patent op hebben. Toch wordt zijn boek nooit goedkoop of demagogisch. Daarvoor voert hij vanuit zijn grote eruditie teveel overtuigende argumenten voor zijn stellingen aan. Bovendien laat hij het niet bij kritiek, maar geeft hij ook mogelijke nieuwe wegen aan voor de economie. Zo stelt hij voor de modellenwiskunde als grondslag voor economisch beleid te verruilen voor historische constantes, die hij 'attractoren' noemt. Wanneer bijvoorbeeld in de VS de werkloosheid door de jaren heen zich blijkt te bewegen rond de 6 procent, biedt dat houvast.

Ondanks hun pretenties hebben de modellenbouwers, met hun onhanteerbare adviezen en voorspellingen die nooit uitkomen, zo'n houvast nooit kunnen bieden.

Paul Ormerod: Economen hebben geen idee - de onmacht van een prestigieuze wetenschap.

Van Gennep; ¿ 49,90.

ISBN 90 5515 042 8.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden