Column

Paul Brill: 'Timing Nobelprijs voor EU curieus - om het vriendelijk te zeggen'

Columnist Paul Brill verwondert zich over de timing van het toekennen van de Nobelprijs voor de Vrede aan de Europese Unie. 'Nu komt de Nobelprijs op een moment dat de EU allerminst een bron van inspiratie is. Europa kwakkelt en zijn prestige in de wereld is sterk gedaald.' Moeten we het dan maar als aanmoedigingsprijs zien?

Beeld ANP

Aan ironie geen gebrek bij de toekenning van de Nobelprijs voor de Vrede 2012 aan de Europese Unie. De leden van het Noorse comité dat over de vredesprijs beslist, eren hiermee een organisatie waarbij hun landgenoten zich beslist niet willen aansluiten.

Bij het laatste referendum in Noorwegen over lidmaatschap van de Europese Unie (in 1994) was de meerderheid die tegenstemde, nog relatief klein. Blijkens de opiniepeilingen is het eurosceptische sentiment er de laatste jaren alleen maar toegenomen; nu staat ruim 60 procent van de Noren afwijzend tegenover toetreding tot de organisatie die volgens het Nobelprijscomité zo'n grote bijdrage heeft geleverd aan 'de bevordering van vrede en verzoening, democratie en mensenrechten in Europa'.

Is dat laatste dan betwistbaar? Nee natuurlijk. Tenzij je denkt dat het hele Europese project één grote samenzwering is van de heersende elite, staat buiten kijf dat de EU en haar voorlopers een structuur hebben geschapen waarin oorlog en tirannie praktisch zijn uitgebannen. Dat is een niet te onderschatten verworvenheid voor een continent waar grote vijandschappen en abjecte ideologieën zo veel bloed hebben doen vloeien.

Balkan
Terecht wijst het Nobelprijscomité in het bijzonder op de pacificerende invloed die de EU heeft gespeeld en nog kan spelen in de Balkan. Al dient daaraan onmiddellijk te worden toegevoegd dat het de NAVO was, en niet de EU, die het bastion van het kwaad in die getourmenteerde regio op de knieën heeft gekregen. Zoals ook de NAVO veertig jaar lang de verdedigingslinie heeft gevormd waarachter de Europese samenwerking tot bloei kon komen, en vervolgens een cruciale stabiliserende factor bleek toen het Sovjet-rijk in ontbinding raakte en Oost-Europa de weg naar de vrijheid kon opgaan.

Maar een vredesprijs voor het Atlantisch bondgenootschap - waarvan Noorwegen trouwens wel lid is - is altijd een brug te ver geweest. Wel werden in 1988 alle VN-vredestroepen beloond met een Nobelprijs, hoewel grote vraagtekens konden worden gezet bij de effectiviteit van diverse missies. Neem die van enkele jaren daarvoor in Zuid-Libanon, waar de Unifil-militairen weinig meer konden doen dan passerende Israëlische tanks tellen.

Het Noorse Nobelprijscomité heeft zijn keuze trouwens al vaker laten vallen op een internationale organisatie. Variërend van het Rode Kruis (1963), de internationale arbeidsorganisatie ILO (1969) en de VN-vluchtelingenorganisatie Unhcr (1981) tot Artsen Zonder Grenzen (1999), het internationaal atoomagentschap IAEA (2005) en het intergouvernementele klimaatpanel IPCC (2007). In dat rijtje misstaat de Europese Unie bepaald niet.

Timing
Maar wat de keuze zo curieus maakt - om het vriendelijk te zeggen - is de timing. Tien tot vijftien jaar geleden zou een vredesprijs voor de EU waarschijnlijk weinig gefrons van wenkbrauwen hebben veroorzaakt. Er was nog een iets scherper besef van de historische verandering die de Europese samenwerking had teweeggebracht. Weliswaar werden toen de politieke beslissingen genomen die mede aan de basis liggen van de huidige crisis, maar dat potentiële gevaar werd slechts door een enkeling gesignaleerd. Alom gold de EU als een toonbeeld van vrede en vooruitgang. Optimisme tierde welig. Zonder aarzeling zetten de EU- regeringsleiders hun handtekening onder een agenda die in 2010 de Europese economie tot de meest geavanceerde en competitieve ter wereld zou maken.

Nu komt de Nobelprijs op een moment dat de EU allerminst een bron van inspiratie is. Europa kwakkelt en zijn prestige in de wereld is sterk gedaald. Er zijn ernstige misrekeningen gemaakt, waarvoor we nu boeten. Men heeft in Brussel visioenen over Europese eenwording gekoesterd die aan veel Europeanen niet zijn besteed. Bij alle goede bedoelingen heeft de uitbreidingsoperatie ook veel schade berokkend. Vanwege de crisis is het onvermijdelijk dat een aantal stappen naar verdere integratie wordt gezet. Maar niemand heeft nog een overtuigend antwoord gevonden op de vraag hoe dit valt te verenigen met het dichten van de kloven die in Europa zijn ontstaan, zowel tussen Noord en Zuid als tussen instituties en burgers.

Sommigen zeggen: nou ja, laten we dat eerbetoon vanuit Oslo dan maar als een aanmoedigingsprijs zien. Een opsteker voor het duo Van Rompuy & Barroso. Net zoals drie jaar geleden, toen de vredesprijs tot bijna ieders verbazing werd toegekend aan VS-president Obama. Van die voortijdige, misplaatste huldiging heeft hij evenwel meer last dan plezier gehad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden