Column

Paul Brill: 'Niet Trump heeft gewonnen, maar Clinton heeft verloren'

Op de terugreis uit Amerika las ik The General vs. The President, het nieuwe boek van historicus H.W. Brands over het epische conflict tussen generaal Douglas MacArthur en president Harry Truman begin jaren vijftig. Een fascinerend relaas. Brands begint met een uitvoerige schets van de twee hoofdpersonen, hun achtergrond en carrière.

Hillary Clinton. Beeld afp

Ik vatte al snel sympathie op voor Truman. De 33ste president van de Verenigde Staten was niet bepaald geknipt voor het hoogste politieke ambt. Hij was in 1944 de running mate van Franklin Roosevelt geworden omdat deze, mede onder druk van de Democraten uit het Zuiden, af wilde van de linkse, ambitieuze Henry Wallace als vicepresident.

Truman was van eenvoudige komaf en kon niet bogen op een prestigieuze academische opleiding. Hij was een provinciaaltje in vergelijking met de wereldwijze patriciër Roosevelt. Deze sprak hem hoogstens twee keer per maand, betrok hem totaal niet bij het leiding geven aan de oorlog en stelde hem ook niet op de hoogte van het atoomproject. Truman moest zich razendsnel vertrouwd maken met alle dossiers toen Roosevelt op 12 april 1945 overleed.

Meer dan eens liet hij doorschemeren eraan te twijfelen of hij wel de best gekwalificeerde man was voor het Oval Office. Hij stelde zich in 1948 pas kandidaat voor een tweede termijn nadat hij Dwight Eisenhower tot tweemaal toe had aangespoord om de vaandeldrager van de Democraten te worden. Maar die had er toen geen oren naar en moest nog bedenken welke partij eigenlijk de zijne was.

De verkiezingscampagne van 1948 was een veeleisend gevecht voor de president. Wallace en zijn aanhangers keerden de Democratische partij de rug toe, evenals de behoudende Dixiecrats in het Zuiden. Vanwege een golf van stakingen zag de regering zich gedwongen de rantsoenering van diverse artikelen in stand te houden. Er was veel consumentenchagrijn. De vakbonden werden woest toen Truman verscheidene stakingen onwettig verklaarde.

Alsof dat alles nog niet genoeg was, liep de internationale spanning op. In China waren de communistische opstandelingen aan de winnende hand - de regering-Truman werd verweten deze kolossale terugslag lijdzaam te ondergaan. Berlijn werd het toneel van een grote crisis door de Sovjet-blokkade. Weinigen gaven Truman een serieuze kans tegen de Republikein Thomas Dewey, die een goede reputatie had.

Ik memoreer dit omdat de uitkomst van 1948 verhelderend is voor wat er afgelopen dinsdag is gebeurd. In spiegelbeeld wel te verstaan. Truman trok toch aan het langste eind, en wel vooral om twee redenen: hij toonde zich een geweldige vechtjas met wie modale kiezers zich konden identificeren ('Give 'em hell, Harry!'), en hij slaagde erin om de Rooseveltcoalitie (vakbonden, intellectuelen, katholieken, minderheden, het Zuiden) in voldoende mate bijeen te houden.

Dit is precies waarin Hillary Clinton heeft gefaald. Ze zei wel vaak te willen 'vechten' voor allerlei zaken, maar had in hoge mate de uitstraling van een insider die vanwege haar staat van dienst meende recht te hebben op het presidentschap. En ze wist de Obamacoalitie niet te mobiliseren.

Er zijn de afgelopen dagen veel omineuze woorden gesproken over de populistische revolte die Donald Trump aan de macht heeft gebracht, en over de breuklijn die zijn overwinning trekt in de electorale geschiedenis van Amerika. Ik wil de betekenis en mogelijke gevolgen van de uitslag niet bagatelliseren, maar enige nuchterheid kan geen kwaad.

Mijn stelling is dat de verkiezingen veeleer door Clinton zijn verloren dan door Trump gewonnen.

De cijfers spreken duidelijke taal. Trump is geëindigd met bijna 1 miljoen kiezers minder dan Mitt Romney in 2012 en Clinton met ruim 5 miljoen minder dan Barack Obama. Er is dus geen sprake van een enorme aanwas van nieuwe kiezers voor Trump.

Doorslaggevend is de grootscheepse desertie aan Democratische kant. Die is Clinton met name fataal geworden in de kwakkelende staten Pennsylvania, Michigan en Wisconsin, die sinds 1992 altijd voor de Democratische kandidaat hebben gestemd. Had ze die bolwerken weten te behouden, dan was zij nu de president-elect geweest.

Niets wijst erop dat de kiezers een duurzame verbintenis met Trump c.s. zijn aangegaan. Laat staan 'het volk'. Als de nieuwe president en zijn partij slecht presteren, zijn er bij de volgende verkiezingen volop kansen voor de Democraten. Moeten ze wel met een Truman en niet met een Clinton komen.

Paul Brill is buitenlandcommentator van de Volkskrant. Reageren? p.brill@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.