Column

Paul Brill: Nederlands hoogste militair ontdekt een nieuwe vijand

Dictatoriale regimes, economisch wanbeleid, incompetent bestuur, sektarisme, religieus fanatisme, politieke islam, antiwesterse rancune, regionale heerszucht, overbevolking, ongeletterdheid - ik durf te wedden dat deze oorzaken bij u opkomen als het gaat om de bloedige conflicten die de Arabische wereld teisteren. Maar u zit er helemaal naast. Althans volgens de Commandant der Strijdkrachten (CDS), generaal Tom Middendorp.

Commandant der Strijdkrachten Tom Middendorp sprak maandag op een klimaatconferentie in het Haagse Vredespaleis. Beeld anp

It is the climate change, stupid.

Middendorp sprak afgelopen maandag op een klimaatconferentie in het Haagse Vredespaleis. De toespraak had het karakter van een spirituele wedergeboorte: Nederlands hoogste militair is tot de slotsom gekomen dat het onderwerp klimaatverandering niet langer is voorbehouden aan natuurbeschermers en boomknuffelaars. De opwarming van de aarde is een regelrechte bedreiging van onze veiligheid. Ze ligt ten grondslag aan spanningen en gewapende conflicten. Ze is niets minder dan een 'security game changer'.

Hij spitste dit toe op het Midden-Oosten. Niet nader genoemde studies 'suggereren' dat tekort aan water en voedsel een beslissende factor was in de revoltes die we kennen als de 'Arabische Lente'. Dat tekort was het gevolg van droogte en tegenvallende oogsten, ook elders in de wereld. In Syrië migreerden veel boeren naar de grote steden. Jonge mannen zonder veel uitzicht op werk raakten in de ban van extremistische groepen en gingen over tot de gewapende strijd, die al snel escaleerde tot een algehele burgeroorlog en een massale vluchtelingenstroom op gang bracht. Wordt de klimaatverandering op haar beloop gelaten, dan zal ze 'onze veiligheid ondermijnen en chaos nabij onze grenzen veroorzaken', aldus Middendorp.

Op zich valt het toe te juichen dat de CDS zich verdiept in de gevolgen van klimaatverandering voor de internationale stabiliteit. En het is ontegenzeglijk waar dat er een veiligheidsaspect is. Maar wie de 'Arabische Lente' en de bloedige ontsporing daarvan geheel in dat teken plaatst en geen andere factoren tenminste even aanstipt, die geeft een wel zeer selectieve, misleidende draai aan de werkelijkheid.

Een draai die ook in schril contrast staat met de opgetogenheid waarmee in 2011, toen verscheidene Arabische regimes onder vuur kwamen te liggen, op de protestbeweging werd gereageerd. Niemand had het toen over het klimaat. Nee, hier kwam een lang sluimerend verzet tegen repressie en tirannie tot uitbarsting, hier was sprake van een breed gedeelde vrijheidsdrang, hier waren we getuige van de Arabische variant van de democratiseringsgolf die eerder Oost-Europa had verlost van zijn ketenen.

Zoals die rooskleurige voorstelling van zaken een tragische simplificatie bleek, en een grove onderschatting van de religieuze en etnische tegenstellingen in de Arabische wereld, zo onzinnig is het om nu ineens het klimaat als de ware game changer ten tonele te voeren. Natuurlijk zijn klimatologische omstandigheden van belang. Met name in 2008 had de oogst in het Midden-Oosten (en elders) zwaar te lijden onder de droogte. Maar het effect ervan verschilde nogal. Middendorp was het kennelijk even vergeten, maar Israël ligt in dezelfde regio als Syrië. Het land wist de tegenspoed uitstekend op te vangen. Het geldt misschien als gewaagd om Israël voor een internationaal gehoor aan te prijzen, maar zou het toch niet kunnen zijn dat op dit punt geavanceerde technologie (irrigatie), een ontwikkelde markteconomie en een solide rechtsstaat een beslissend verschil maken?

Een ander kenmerkend geval is Irak. Dit is in potentie een rijk land. Het heeft grote oliereserves. Het water van twee grote rivieren, de Eufraat en de Tigris, biedt geweldige mogelijkheden voor de landbouw. Maar Saddam Hussein doofde het particulier initiatief en offerde 's lands rijkdom aan zijn megalomane ambities. Na zijn val bleken de nieuwe leiders onmachtig dan wel onwillig om een nationale verzoening tot stand te brengen. (De ondoordachte zuiveringspolitiek van de Amerikanen hielp ook niet, evenmin als de onzalige Iraanse invloed.) Ook als het kalifaat wordt verslagen, is het zeer de vraag of Irak nog een levenskrachtige staat kan worden.

Het zijn bovenal politieke en culturele factoren die het Midden-Oosten tot zo'n miserabel, explosief deel van de wereld maken. Juist van iemand die moet waken over onze veiligheid, mag je verwachten dat hij acute bedreigingen onbevreesd benoemt, inclusief de religieuze component, en dat hij niet retireert naar een uithoek van zijn verantwoordelijkheid om daar groene broodjes te bakken. Dat laatste kan hij met een gerust hart overlaten aan Liesbeth van Tongeren en Marianne Thieme.

Paul Brill is buitenlandcommentator van de Volkskrant. Reageren? p.brill@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden