Column

Paul Brill: Joden zijn in VS nog altijd beter af dan in Frankrijk

Beeld de Volkskrant

Dertig jaar geleden schreef de Joods-Amerikaanse auteur Charles E. Silberman een spraakmakend boek over het Joodse leven in de Verenigde Staten. De titel had een toepasselijke dubbele bodem: A Certain People. Joden als een 'bepaald' volk, dat zich in de VS een ongekende mate van zekerheid had verworven.

Dat laatste was Silbermans voornaamste stelling: nooit en nergens eerder in de diaspora waren de veiligheid en het succes van de Joden zo groot geweest. Vrijwel geen maatschappelijke deur was nog gesloten voor Joden die hogerop wilden komen, antisemitisme was in de VS een marginaal verschijnsel geworden.

Niet iedereen onderschreef dat. Daarnaast vroegen sommige critici zich af of Silbermans observaties, indien correct, juist ook niet een groot risico inhielden voor het Jodendom. Had de titel niet veeleer moet luiden: An Uncertain People? Want hoe veerkrachtig zou de Joodse identiteit blijven als deze in het kader van een voortschrijdende assimilatie verschraalde tot het financieel steunen van Joodse charitatieve instellingen en het opkomen voor Israël?

Anno 2017 kunnen we vaststellen dat dit laatste zo'n vaart niet heeft gelopen. Het Joodse gemeenschapsleven bloeit nog steeds in de VS. Maar het antisemitisme is bepaald niet uitgeroeid. Integendeel, het maakt een sinistere comeback. De afgelopen weken zijn tientallen Joodse instellingen in ten minste vijftien staten bedreigd. Scholen en ontmoetingscentra moesten worden ontruimd na bommeldingen. In Philadelphia en St. Louis werden ernstige vernielingen aangericht op Joodse begraafplaatsen.

Tot ontsteltenis van de Joodse gemeenschap reageerde het Witte Huis in eerste instantie zeer lauw op de golf van incidenten. Voor sommigen bevestigde dit het bange vermoeden dat zich in de entourage van de nieuwe president lieden met antisemitische sentimenten bevinden. En dat hij daar misschien zelf ook wel een tik van heeft meegekregen.

Denk aan de bedenkelijke omhaal van woorden waarmee hij in de campagne een veroordeling van de racistische en ook nadrukkelijk anti-Joodse Ku Klux Klan omzeilde. Denk aan zijn optreden in de online-show van de notoire antisemiet Alex Jones, die heeft verkondigd dat de gezondheidszorg in handen is van een 'Joodse maffia' en dat Israël achter 9/11 zat. En dan was er onlangs ook nog die wonderlijke verklaring van het Witte Huis naar aanleiding van International Holocaust Remembrance Day, een verklaring waarin het woord Joden geheel ontbrak.

Het lijdt geen twijfel dat ranzige rechts-extremistische groeperingen zich gesterkt voelen door de overwinning van Donald Trump. 'De antisemieten en Jodenhaters kunnen zeer wel brutaler worden zolang ze de indruk krijgen dat hun denkbeelden worden gedoogd in de top van de regering', constateerde Chemi Shalev terecht in de Israëlische krant Haaretz.

Maar bij een beladen onderwerp als antisemitisme is het zaak om niet op hol te slaan en de dreiging in de juiste proportie te blijven zien. Er kan Trump van alles worden verweten, maar er staan geen anti-Joodse uitspraken op zijn naam. En zijn toespraak tot het Congres afgelopen dinsdag bevatte gelukkig de gewenste onverbloemde veroordeling van elke vorm van antisemitisme. In de tweede zin, dus niet te missen.

Daarmee zijn de bedreigingen niet gereduceerd tot een sideshow. Maar per saldo kunnen Amerikaanse Joden zich nog altijd veiliger voelen dan hun geloofsgenoten in een land als Frankrijk, het tehuis van de grootste Joodse gemeenschap in Europa. Daar heeft een lange reeks van aanslagen op Joodse doelen daadwerkelijk levens gekost. Daar vormen anti-Joodse sentimenten een veel acuter gevaar: vanwege de giftige mengeling van het sluimerende antisemitisme van het oude Frankrijk en de virulente Jodenhaat die met de nieuwe moslimbevolking is meegekomen uit de Arabische wereld.

Niet voor niets hebben de afgelopen drie jaar meer dan twintigduizend Franse Joden hun biezen gepakt en zijn zij naar elders vertrokken. Velen kozen voor de alia naar Israël, maar een even groot aantal ging naar de VS en Canada. Naar een deel van de wereld waar blijkens een recent Pew-onderzoek de joodse religie in hoog aanzien staat. En waar islamitische actievoerders in een mum van tijd ruimschoots het bedrag bijeenbrachten dat nodig is om de geschonden Joodse graven te herstellen. Kom daar maar eens om in Europa.

Paul Brill is buitenlandcommentator van de Volkskrant. Reageren? p.brill@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden