'Patrouilles tegen piraten zijn geldverspilling'

Schepen van de Europes Unie proberen bij Somalië piraterij tegen te gaan. Onbegonnen werk, zeggen een specialist en een Somalische journalist.

AMSTERDAM Nu de moessonstormen voorbij zijn en de golven lager, zijn Somalische piraten weer aan de slag gegaan. De afgelopen maand kaapten ze al vijf schepen, dit weekeinde kwamen er nog twee bij. Zaterdag viel een onder Singaporese vlag varende lpg-tanker met 17 man aan boord in handen van piraten, zondag een vrachtschip van Duitse reders.


Patrouilles van een vijftigtal Europese marineschepen voor de kust van Somalië hebben maar een beperkt effect. Ze veroorzaakten een daling van het aantal piratenaanvallen in de Golf van Aden zelf, maakte het Internationale Maritieme Bureau vorige week bekend: van 100 aanvallen in de eerste negen maanden van vorig jaar naar 44 in dezelfde periode nu.


Maar het aantal geslaagde kapingen steeg wel: van 34 in de eerste negen maanden van 2009 tot 39 in dezelfde periode dit jaar. Op vier na waren die het werk van Somalische piraten. Inmiddels liggen nu 23 gekaapte schepen ergens voor de Somalische kust te wachten tot onderhandelingen over losgeld zijn afgerond.


'De patrouilles verplaatsen het probleem slechts', zegt Ernst Jan Hogendoorn, specialist voor de Hoorn van Afrika van de International Crisis Group in Nairobi. 'De piraten gaan in hun jacht op schepen alleen maar verder de zee op. Het zeeoppervlak is eenvoudig te groot om helemaal in de gaten te houden.'


Hogendoorn (42) vindt de patrouilles, waaraan alleen Nederland al miljoenen euro's aan spendeerde sinds 2008, maar geldverspilling. 'De piraterij is een met het vasteland verbonden probleem. Pas als je de medewerking hebt van de regering in Puntland, waar de piraten hun bases hebben, kun je de piraten aanpakken. Somaliland, dat voor piraterij eigenlijk een veel geschiktere basis zou zijn, toont dat dit mogelijk is.'


Beide door Hogendoorn genoemde regio's hebben een regering die gezag uitoefent over een deel van de vroegere republiek Somalië. Somiland, waar in juli nog tamelijk eerlijke verkiezingen zijn gehouden, verklaarde zich in 1991 onafhankelijk. Geen enkele staat heeft het echter erkend. 'Het land snakt naar die erkenning, vandaar dat het als respectabel land wil overkomen, vandaar ook dat het geen piraterij vanaf zijn grondgebied toestaat. Die is er dan ook niet.'


Puntland daarentegen, dat wordt geregeerd door de samenwerkende clans in het gebied, zegt weliswaar de piraten te willen aanpakken, maar doet dat niet. 'De reden is dat de autoriteiten banden hebben met de piraten', zegt Hogendoorn. 'Ze verdienen eraan. De internationale gemeenschap oefent wel druk uit op Puntland, maar niet te veel. Ze heeft Puntland nodig in de strijd tegen de islamistische rebellen van Al Shabaab, elders in Somalië.'


Volgens Hogendoorn valt het met de schade die de piraterij veroorzaakt wel mee. 'In 2009 is ongeveer 72 miljoen euro aan losgeld betaald in de regio, volgens de meest accurate schatting die ik ken. De rederijen betalen dat niet, dat doen de verzekeringsmaatschappijen. Zij voeren de onderhandelingen. Ook de verzekeringsmaatschappijen hebben overigens weinig last van de kapingen: ze berekenen het losgeld gewoon door in de premies. Vergeet niet dat er elk jaar duizenden schepen door die wateren varen. Dan is 39 kapingen in negen maanden niet erg veel. Omdat de piraten hun gijzelaars ook nog eens over het algemeen goed behandelen, geldt de piraterij wel als 'slachtofferloze' misdaad.'


Het draagt eraan bij dat de bevolking in plaatsjes als Eyl en Hobyo weinig moeite met de piraten heeft. Dat ervoer de Somalische journalist Kassim Mohammed (28), die vorig jaar reportages maakte in Eyl dat steeds welvarender wordt dankzij de piraten. Zo sprak hij daar een restauranthoudster die de maaltijden verzorgde voor de gijzelaars en daarmee 285 euro per dag verdiende. Gevraagd naar haar mening, brak ze spontaan in gezang uit. 'Wie anders dan de piraten denkt aan onze problemen?', aldus de tekst.


'Veel Somaliërs zijn tegen de piraterij', vertelt Mohammed vanuit Kenia. 'Het brengt drugs en prostitutie naar het land, wat de sociale structuur van de maatschappij vernielt. Maar de piraten dwingen ook respect af. Zij hebben het verder vergeten Somalië toch maar op de kaart gezet, is het gevoel. Zij bewaken ook de kust. Somaliërs zagen met ergernis hoe buitenlandse vissersboten de zee voor de Somalische kust leegvisten. Daarbij zou het jaarlijks gaan om 215 miljoen euro aan kreeft en andere soorten vis.'


Wat de piraten zelf betreft, die doen mee 'omdat ze weinig te verliezen hebben'. 'Ze zijn onopgeleid en arm. De ruim 10 duizend euro die ze per geslaagde actie krijgen, is een vermogen voor ze. Sommigen zeiden me overigens te hopen gearresteerd te worden. Dan konden ze zich na hun straf in het Westen vestigen.'


Wat is nu de remedie tegen piraterij? In elk geval niet een volledige zee- en luchtblokkade, waar de Afrikaanse Unie donderdag om vroeg, zegt Hogendoorn. 'Dat zou een humanitaire ramp worden, alleen al omdat zo veel Somaliërs dagelijks uit vissen gaan.' In privatisering van de bewaking van de schepen, een trend die al gaande is, ziet hij ook niet veel. 'Met bewapende bewakers krijg je eerder schietpartijen, waardoor de bemanningsleden meer gevaar lopen.' De enige oplossing is de stabiliteit verhogen in Somalië zelf, benadrukt hij. 'Somaliland toont dat dit kan.'


Mohammed is het met Hogendoorn eens. Hij heeft daarnaast nog een praktische tip. 'De website van het Internationale Maritieme Bureau geeft reders gedetailleerde tips hoe ze de veiligheid moeten verhogen. Dat zouden ze moeten veranderen: de piraten kijken graag naar de site en passen daar hun gedrag op aan.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden