Reportage Mode in Polen

Patriottische kleding populair in Polen: vrolijke folklore of rechts-nationalisme?

In de Poolse provincie leven winkeliers goed van T-shirts met historische episodes erop. Wat de opgedrukte nazi’s en hakenkruisen symboliseren, ligt maar net aan wie de kleding draagt. ‘Voor jonge mensen is het een verzet tegen de gevestigde orde.’

Verkoper Samuta Radoslaw in Polska Marka. Beeld Piotr Malecki

Verkoper Samuta Radoslaw (32) hangt in het oude centrum van Lublin een Poolse vlag op. Hij staat voor zijn patriottische winkel Polska Marka, waar hij allerlei kleding en souvenirs verkoopt. Wie denkt dat dit alleen petjes en vlaggen zijn, heeft het mis. Binnen hangen tientallen shirts met heldhaftige episodes uit de Poolse geschiedenis. Truien met daarop de Slag om Engeland van 1940, waarbij 144 Poolse piloten zo’n 170 Duitse vliegtuigen uit de lucht haalden, zijn op dit moment het populairst.

‘De hemden van Poolse piloten in RAF-eenheden lopen echt goed’, glundert Radoslaw, die geschiedenis studeerde en later geïnteresseerd raakte in patriottische kleding. Drie jaar geleden opende hij zijn zaak. In de kledingrekken hangen ook T-shirts van de Opstand van Warschau, toen het verzet in de Poolse hoofdstad in 1944 rebelleerde tegen de nazi’s, en het Beleg van Wenen, waarbij de Polen in 1683 de Ottomanen tegenhielden. Vertaald naar Nederland is het alsof het volhangt met opdrukken van de Februaristaking, Leidens Ontzet of de Beeldenstorm.

Rechtse marsen

Patriottische kleding is door heel Polen opvallend populair. ‘Het is een hype in de provincie en in kleinere plaatsen, niet in de grote steden’, zegt Miroslaw Peczak, hoogleraar sociologie van de Universiteit van Warschau. De trend ontstond volgens de hoogleraar een jaar of drie, vier geleden. Het was na het aantreden van de rechts-conservatieve PiS-regering, die nadrukkelijk Poolse historische sentimenten onder de bevolking voedt. Maar Peczak wil het verband niet heel direct leggen.

‘Waar jongeren zich voorheen vooral op westerse kleding en sneakers richtten, kwam er ineens een hang naar Poolse outfits’, aldus Peczak. ‘Het was een manier om zichzelf te profileren. Voor jonge mensen is de kleding nu ook een teken van verzet tegen de gevestigde orde.’

Klanten bekijken de koopwaar in de winkel Polska Marka in Lublin. Vooral de ‘Westerplatte-lijn’ loopt goed, met Poolse soldaten die standhielden tegen de nazi's. Beeld Piotr Malecki

De toename in Polen van rechtse politieke marsen, zoals de Onafhankelijkheidsmars, heeft de populariteit van de kleding wel verder omhoog gestuwd en een politieke betekenis gegeven. De lijn tussen ‘vrolijke folklore van Poolse symbolen’ en rechts-nationalistische uitingen is volgens Peczak moeilijk te trekken. ‘Aan de ene kant is het een culturele uiting: Polen die de kleding op een positieve manier dragen en trots zijn op hun land. Anderzijds wordt de kleding bij voetbalhooligans heel politiek gemaakt.’

Een hoodie met het Beleg van Wenen uit de 17de eeuw staat dan ineens voor anti-moslim- en anti-islamstandpunten. ‘Wie welke trui op welk moment aanheeft, blijkt essentieel in het kunnen begrijpen van de betekenis van de kleding.’

Dekbedovertrek met nazi’s

In zijn winkel in Lublin, in het zuidoosten van het land, ziet Samuta Radoslaw allerlei soorten klanten voorbijkomen. ‘Ook vrouwen en kinderen.’ Al kiezen vrouwen vaker voor shirts met Poolse patriottische teksten, dan voor oorlogstaferelen. Stelletjes komen soms langs voor een dekbedovertrek. Maar kun je daar wel onder slapen – onder een dekbed waarop zwaarbewapende nazi’s je indringend aankijken? ‘Het zijn inderdaad niet de vrolijkste afbeeldingen’, beaamt Radoslaw. ‘Maar de geschiedenis van Polen is ook niet vrolijk.’

De ‘Westerplatte-lijn’ loopt erg goed. Op de kleding en het beddengoed zijn Poolse soldaten te zien die in 1939 zeven dagen lang standhielden tegen de nazi’s op het schiereiland Westerplatte. Ze verzetten zich onverschrokken en wendden dertien aanvallen van onder andere duikbommenwerpers af. Op de shirts dragen de nazi’s symbolen van hakenkruisen en hun ogen zijn rood gekleurd. ‘Het gaat bij deze lijn niet om die nazi’s’, verduidelijkt Radoslaw. ‘Het gaat om de Poolse soldaten die zich tegen hen verzetten. De kleding laat heroïek zien: het verzet.’

In de winkel is Sebastian Trojak binnengekomen, een raadslid van Lublin. Hij is gekleed in een net pak, draagt een aktetas en vraagt om twintig kleine Poolse vlaggetjes. ‘Ik kom steeds vaker in dit soort winkels’, zegt hij. ‘Ik heb ook behoefte om hier dingen te kopen. De geschiedenis van Polen is zo tragisch, ik word er emotioneel van.’ 

Vaderlandsliefde

Het helpt Trojak om patriottische spullen te kopen. ‘Veel landen in Europa is het makkelijker afgegaan. We hebben hier in Polen zo geleden, daarom wil ik ook laten zien dat ik trots ben op mijn land.’ Vanwege zijn functie als raadslid kan Trojak naar zijn werk niet zo makkelijk een Westerplatte-gevechtsshirt aan. ‘Zou ik wel willen hoor!’, lacht hij. ‘Maar dat is niet representatief.’ Trojak laat zijn vaderlandsliefde nu blijken door kleine dingen, een rood-witte broche op zijn jasje bijvoorbeeld, of een vlag op zijn bureau.

Het steekt Trojak dat er bij de EU zo weinig kennis is over de Poolse geschiedenis. ‘De Duitsers hebben ons land kapotgemaakt, de Russen onze ziel gestolen. Nu zijn we op zoek naar onze identiteit. Daar hoort deze patriottische kleding bij. De EU zou moeten snappen waarom wij Polen ons op dit gebied zo gedragen als we ons gedragen. We willen begrip.’

In Nederland zijn er sinds kort ook onlinewinkels geregistreerd met patriottische kleding. Op odziez-patriotyczna.nl kun je dezelfde kleding bestellen als bij Radoslaw in Lublin. In Radoslaws winkel komen soms ook Polen die in het buitenland wonen. ‘Zij zijn dan even terug en kopen souvenirs die ze aan thuis doen denken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden