Patiënten dupe van 'zorgcomplot'

De gezondheidszorg is ziek. Dat ziet iedereen die maanden op een heupoperatie moet wachten, zijn ouders in een verpleeghuis probeert te krijgen of overwerkt en onderbetaald een ziekenzaal bestiert....

Dat beeld schetsen de Groningse hoogleraar economie Flip de Kam en journalist Frans Nypels in hun boek De zorg van Nederland (Contact, 39,90 gulden), dat vandaag aan de minister wordt aangeboden. De medische wereld wordt daarin beschreven als een almaar uitdijend eilandenrijk waarop de overheid geen greep heeft. Huisartsen, specialisten, apothekers, pillenfabrikanten en verzekeraars hebben hun kans gepakt om de zorg naar hun hand te zetten.

In de gezondheidszorg gaat dit jaar 82 miljard gulden om, 20 miljard meer dan vijf jaar geleden. Het aantal werknemers steeg in die periode van 800 duizend naar 900 duizend. Om de groei te beteugelen beperkt de overheid budgetten, opleidingsplaatsen en tarieven. Het gevolg, zo concluderen de auteurs na een ronde langs ziekenhuizen, verzorgingshuizen en andere instellingen, is een 'zorgcomplot': een keten van kartels waarvan patiënten de dupe zijn.

Zo accepteren huisartsen bijvoorbeeld geen collega's in de buurt die bereid zijn onder het maximumtarief van 41,50 gulden per consult te werken. Een verzekeraar die toch een goedkope arts probeert te contracteren, kan een boycot verwachten. Apothekers drukken op hun beurt concurrentie de kop in, door nieuwkomers niet te laten meedraaien in gezamenlijke 24-uurs diensten, waardoor een zaak nauwelijks nog met winst kan draaien.

De auteurs, die eerder andere sectoren uitgebreid onder de loep namen, geven vooral de specialisten ervan langs. Die bepalen zelf hoeveel nieuwe collega's worden opgeleid en houden zo de schaarste in stand. De specialist ontvangt een vast bedrag per jaar, gemiddeld vier ton, in ruil voor het behandelen van een afgesproken hoeveelheid patiënten. Als dat aantal in november is bereikt, stellen De Kam en Nypels, vertrekken de geneesheren naar de golfbaan of klussen ze bij in een privé-kliniek. Zo genieten zij de vrijheid en fiscale voordelen van een ondernemer, maar lopen geen enkel risico.

De aanbieders hebben de macht. Dat is de belangrijkste kwaal van de gezondheidszorg, menen de auteurs. In de ideaalwereld van economen reguleert een onzichtbare hand de markt. Al te royale inkomens lokken nieuwkomers die de prijzen naar beneden drukken. Zo verdwijnen inefficiënte ondernemers en trekken consumenten aan het langste eind. De overheid stelt randvoorwaarden: zorg moet van hoog niveau en voor iedereen toegankelijk zijn, en bovendien mogen de uitgaven niet uit de hand lopen. Het gevolg is een woud van regels, controlesystemen en toetredingsdrempels.

Een nieuw stelsel voor de gezondheidszorg lijkt daarom eerder een klusje voor de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) dan voor een formateur. Want waar toetredingsdrempels zijn, kunnen ondernemers misbruik maken van hun bevoorrechte positie. Toch valt ook zonder kartels op te blazen nog veel te verbeteren aan de zorg. Zo werkten drie van elke tien nieuwe arbeidsongeschikten voorheen in de zorg, wat doet vermoeden dat het personeelsbeleid niet deugt.

Ook blijkt het ene ziekenhuis veel doelmatiger te werken dan het andere. Dat gebeurt vooral als specialisten, verpleegkundigen, paramedici en zorgmanagers geregeld aan één tafel gaan zitten. Dat gebeurt zelden. 'Het grootste schandaal van de zorgsector', schrijven de auteurs, 'is niet het bestaan van wachtlijsten, maar het feit dat artsen kennelijk niet bereid zijn van elkaar te leren en op een manier te werken die de beste resultaten oplevert.'

Uiteindelijk doen ook De Kam en Nypels een voorstel voor een nieuw stelsel dat verder gaat dan dat van het kabinet, dat in juli de nota Vraag aan bod publiceerde. Zo willen ze de hele AWBZ-premie afschaffen. Want verzorg- en verpleeghuizen en de gehandicaptenzorg zijn sociale voorzieningen die uit de belastingpot moeten worden betaald.

Het gevaar blijft, aldus De zorg van Nederland, dat de vraag naar zorg explosief stijgt zodra patiënten het meer voor het zeggen krijgen. Dan schieten ook de premies omhoog. Zij verwijzen naar de VS waar een groter deel van het nationaal inkomen aan zorg wordt besteed. Om dat tegen te gaan zijn er twee opties: het standaardpakket uitkleden of het eigen risico flink verhogen. Want waarom moet iedere Nederlander verzekerd zijn tegen ombouwchirurgie van transseksuelen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden