Patiënt staat voor alles open

Tienduizenden mensen laten zich jaarlijks behandelen met pseudomedische apparaten waarvan de werking totaal onduidelijk is.

Human Body Field Detected, verschijnt er onder in het scherm van de laptop, in fris groen. Een horizontale balk beneden in het beeld vult zich vervolgens, in geel. Na tien seconden meldt de computer dat wijs- en middelvinger van het muisachtige apparaatje kunnen worden gehaald. De lichaamsscan is gereed en de medische diagnose is gesteld.

Op een dinsdagavond geeft het bedrijf Nes – Nutri-Energetics System in Beek (L) – in een achterafzaaltje in Driebergen een demonstratie van een ‘revolutionaire’ scantechniek. Drie vrouwen zijn er op afgekomen, ze hebben enige ervaring in het circuit van de energetische geneeskunde. Het zijn shoppers langs apparaten en therapeuten met kwalen als het chronisch vermoeidheidssyndroom. ‘Maar al redelijk op weg naar genezing.’ Ze zijn blijkbaar gewend aan het curieuze, onnavolgbare en onwetenschappelijke jargon. Wanneer de inleider na een uurtje uitleg vraagt of ze het hebben begrepen, knikken ze gedrieën ja.

De Nes-scanner is een van de tientallen apparaten waarmee in de alternatieve geneeskunde diagnoses worden gesteld. Nes is – als je de ontwikkelaars mag geloven – het nieuwste van het nieuwste, te koop voor tienduizend euro, inclusief trainingen, certificaat en draagtas. De APK van de 21ste eeuw, is een eigen kwalificatie.

De lichaamscan wordt afgetapt via een muisachtig apparaatje waarop wijs- en middelvinger geplaatst moeten worden. In een mum van tijd verschijnt de scan op het scherm, vertaald naar kleurige en indrukwekkende plaatjes. Op een van de presentatieschermen staan meer dan honderd balkjes, de meeste zijn wit. Een paar zijn rood, groen en oranje.

Het meest belangrijke balkje – polariteit – is rood: er is een flinke onbalans met de drie grote energievelden van de aarde: zwaartekracht, magnetische polen en evenaar. Ze sluiten niet naadloos meer aan op mijn elektromagnetische lichaamspolariteit, vindt de laptop. De machine twijfelt, in een adem door, aan mijn moed en sympathie. Ook speelt er iets met zware metalen: kwik en lood.

De therapie voor deze lichaamsellende is een muisklik verder te vinden. Op het scherm verschijnt een advies over welke flesjes nodig zijn om terug in balans te komen. Deze zogeheten infoceuticals corrigeren ernstige veldblokkades. Er zijn 64 soorten correctiedruppels. ‘Quantum-Elektro-Dynamische-veldinformatie wordt daarmee teruggebracht in het lichaamsveld’, verklaart de Nes-producent. ‘De druppels worden vervaardigd met de nieuwste techniek op het gebied van de velddynamica. Colloïdale mineralen worden ingeprint met magnetische informatie. Die corrigeert het zelfgenezend vermogen van het lichaam.’

Maar als er nu een tweede scan wordt gemaakt, is die dan hetzelfde? Nee, zegt de Nes-man. ‘Daarom is het ook zo belangrijk dat de behandelaar een goede opleiding heeft gehad en ervaring heeft. Voor de juiste diagnose en behandeling.’

Abacadabra
Welkom in de wereld van de abacadabra, in een wereld van hocus pocus en kwakapparaten, zoals de Vereniging tegen de Kwakzalverij (VtK) dit soort meetinstrumenten aanduidt. Welkom in de wereld van de alternatieve genezers die minister Ab Klink van Volksgezondheid wil aanpakken. In zijn – nog niet verstuurde – brief aan de Tweede Kamer belooft hij deze week op te gaan treden tegen personen die ten onrechte de suggestie wekken dat een bepaalde behandeling ernstige ziektes kan genezen. Er is werk aan de winkel, voor de inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) en voor het OM. Er zijn in Nederland tientallen apparaten te koop die, als je de producent en gebruikers mag geloven, veel ziektes kunnen opsporen en genezen. Ze hebben intrigerende namen: Prognos, Mora, Vegatest, Bicom2000 en Nes. Ze staan soms bij mensen thuis, ze worden vooral gebruikt door fysiotherapeuten en (natuur)artsen. Ze komen uit Engeland of Duitsland, waar het gebruik nog explosiever is gestegen dan hier.

Energetische geneeskunde of informatiegeneeskunde, heet de sport. Er is een basaal apparaatontwerp: twee elektroden, voor op je hoofd en je voeten, of om tegen de huid te drukken op zogeheten acupunctuurpunten of zoals bij de Nes-scan een muis om middel- en wijsvinger op te leggen. De elektroden meten signalen – elektrische huidweerstand, magnetische ruis – die vervolgens met ondoorgrondelijke software worden vertaald naar uitslaande meters of gekleurde plaatjes op een beeldscherm. Ieder apparaat, iedere producent claimt een net iets andere werkwijze. Voor alle apparaten geldt dat de wetenschappelijke onderbouwing ontbreekt.

Pseudowetenschap
In 1993 concludeerde de Gezondheidsraad dat dit soort meettechnieken ‘nodig onderbouwing behoeven’, gezien de het frequente gebruik ervan. Sindsdien zijn er bitter weinig onderzoeken bijgekomen, meent Edzard Ernst van de universiteit van Exeter in het zuidwesten van Engeland. Hij betitelt de apparaten en de kwantumtheorieën eromheen als pseudowetenschap zonder enige onderbouwing. Ernst heeft meer dan zevenhonderd publicaties op zijn naam staan over alternatieve geneeswijzen.

Zo komen Mora-adepten niet verder dan een studie die een Duitse natuurarts in Idar-Oberstein uitvoerde. Met gras. Hij gaf een graszaadje doorstraald water (met het Mora-apparaat) of gewoon water. Na twee weken waren de ingestraalde sprietjes 6 procent langer. ‘Het bewijs dat water in staat is informatie op te slaan en door te geven.’ Er zijn geen uitgevoerde patiëntenonderzoeken.

Prognos-importeur Mischa Strijder van Nutramin in Amersfoort erkent dat de werking van veel apparaten niet is bewezen. Die van zijn Prognos daarentegen is onomstotelijk bewezen, die is per slot ontwikkeld ‘door de Russische ruimtevaart.’ Een zoektocht in de medische literatuur via PubMed levert acht hits op sinds 1990. Er zijn twee patiëntenonderzoeken gedaan, in 2007 met de vernietigende conclusie dat Prognos niet werkt.

Voor de revolutionaire Nes-scan is dit niet anders. De Britse reclame code commissie (ASA) heeft Nes begin vorig jaar verboden claims te gebruiken die refereren aan het meten van een ‘human body field’ en naar de genezende werking van het apparaat en de corrigerende infoceutical-druppels.

Nes-adepten erkennen dat er weinig onderbouwing is. Maar dat komt, doordat het apparaat waaraan meer dan 25 jaar is gesleuteld, nieuw is. Ze verwijzen naar lopend onderzoek van een Nederlandse hoogleraar, Anna van Wersch aan de University of Teesside University in Middlesbrough. De psychologe heeft onder meer gedragsstudies gedaan naar bingedrinking, zuipen. Van Wersch heeft een Nes-cursus gedaan, ze heeft sinds drie maanden tien mensen in behandeling met klachten als slapeloosheid, pijn en vermoeidheid. Resultaten zijn er nog niet.

Maar het gaat om een dubieus apparaat, heeft u het vierhonderd pagina dikke onderbouwend boek gelezen van de uitvinders? Van Wersch reageert laconiek: ‘Dat boek staat inderdaad vol met volstrekte onzin?’

Maar waarom toch een onderzoek? Van Wersch: ‘Ik heb geen verstand van techniek, ik weet niet wat wordt gemeten. Het apparaat ziet er interessant uit. Ik ben sceptisch, maar ook nieuwsgierig, je moet open staan voor alles. Ik had graag een dubbelblind placebogecontroleerde studie gedaan, de universiteit wilde daar nog niet aan.’

Onzinkarakter
Ondanks het hoge onzinkarakter, neemt het gebruik van dit type apparaten explosief toe. Fabrikanten schatten dat er zo’n zestig tot honderd types op de markt zijn. De grote merken als Prognos, Nes en Bicom stellen desgevraagd dat ze ieder honderd tot 280 machines hebben afgezet, bij voornamelijk fysiotherapeuten en artsen, vaak in het verlengde van de homeopathie.

‘Reken mee’, zegt Strijder van Prognos, met 130 apparaten in de markt. ‘De grote praktijken behandelen daar 60 tot 70 patiënten per week mee, de kleinere doen er minder. Ik schat dat vele tienduizenden mensen zich jaarlijks met zo’n apparaat laten behandelen.’

Vaak uit wanhoop, bij chronische of fatale aandoeningen. Een mevrouw die via internet naar een Rayocomp PS1000 Polar-apparaat zoekt, mailt: ‘Al jaren lijd ik aan heftige migraine, aanvallen komen elke maand terug. Het hele circus in de reguliere geneeskunde heb ik doorlopen, alle mogelijke medicijnen uitgeprobeerd. Bezoeken in het alternatieve circuit aan homeopaat, acupuncturist en hydrocolontherapist hielpen evenmin. Een nicht is sinds twee jaar bezig met bioresonantietherapie, sinds twee maanden ben ik bij haar onder behandeling. Het helpt, het aantal aanvallen is teruggebracht. Een wetenschappelijke onderbouwing kan me niet meer deren.’

In zo’n uitzichtloze wanhoopsituatie komen plaatjes op beeldschermen en uitslaande meters van indrukwekkende meetinstrumenten uiterst geloofwaardig over, zegt Jan Keppel Hesselink van de IOCOB-website over alternatieve geneeskunde. Hesselink is arts. Hij kwalificeert apparatenbehandelaars als gelovers. ‘Ik denk niet dat ze bewust misleiden. Er is geen onderbouwing, terwijl deze technieken toch gemakkelijk toetsbaar zijn. Fabrikanten hebben geen behoefte dat te onderzoeken. Het is nieuwe magie, die bovendien vaak somatiserend werkt. Patiënten die niets hebben, gaan zich ziektes inbeelden als ze iets op zo’n scherm zien opflikkeren. Andere, met vage klachten, hebben er houvast aan, ze hebben eindelijk iets.’

Hesselink geeft de meettechnieken een rood stoplicht: verbieden dus. Opmerkelijk is dat Hesselink onder vuur ligt van de antikwakzalverijvereniging VtK. Hesselink werkt namelijk ook als acupuncturist: ‘Voor veel aandoeningen een bewezen techniek’. Een visie die VtK niet deelt.

Fysiotherapeuten en artsen die werken met apparaten en niet te onderbouwen claims wordt niets in de weg gelegd. Yakult en Danone moeten dikke stapels wetenschappelijke rapporten overleggen om een onschuldige claim over ‘verbeterd mogelijk voor de stoelgang’ te mogen gebruiken. Kwak-apparaatgebruikers kunnen zich alles permitteren.

‘Het zijn mallotige apparaten, ze meten volslagen onzin’, meent fysicus Jan Willem Nienhuis van de antikwakzalverclub KtV. Zijn oplossing is helder: ‘Verbied alle diagnostische apparaten en laat ze pas toe als daar wetenschappelijke onderbouwing voor is. Met medicijnen is dit niet anders.’

Ook al gaat het om apparaten, de Voedsel en Waren Autoriteit (VWA) voelt zich niet aangesproken. ‘Volgens onze mensen moet je bij de Inspectie voor de Gezondheidzorg (IGZ) zijn’. Daar reageren ze niet anders. ‘Die bioresonantieapparaten zijn door ons niet onderzocht.’

Ook verzekeringsmaatschappijen leggen de toepassers van dit soort apparaten geen strobreed in de weg. Mensen kunnen zich bijverzekeren voor alternatieve behandelingen, zegt Christine Rompa van Zilveren Kruis Achema, de grootse zorgverzekeraar in Nederland. ‘Vergeet niet dat ruim twintig procent van de zorgconsumenten jaarlijks gebruik maakt van complementaire zorg.’

Als artsen of behandelaars zijn aangesloten bij een beroepsvereniging als de ABB – met veertig leden – krijgt de verzekerde een vergoeding, tot een maximum van 350 euro. ‘Dat geldt niet voor die Infoceuticals van Nes bijvoorbeeld. Medicijnen moeten zijn voorgeschreven door een arts, ze moeten geregistreerd staan in de geneesmiddelenlijst van de apothekersvereniging KNMP.’

Maar niet getreurd. ‘Indien de verzekeraar niet vergoedt dan kunt U van ons een overzicht krijgen van uw behandeling voor uw belastingaangifte’, adviseert Stichting Vital Energy in Ten Boer, waar zelf in elkaar gesleutelde bioresonantieapparatuur als multi-wave-oscillatoren en zappers wordt gebruikt voor het genezen van chronische aandoeningen als ALS, aids, leukemie en prostaatkanker tot een simpele huis- tuin- en keukenaandoening als oorontsteking.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden