Profiel

Pater Frans (75): verlaten Nederlandse zendeling in belegerde Syrische stad

De Nederlandse pater-jezuïet Frans van der Lugt woont al bijna vijftig jaar in de Syrische stad Homs. Hij gaf er onderwijs, verbouwde er groenten en ving geestelijk zwakkeren op. Nu het oorlog is, zit pater Frans er nog steeds. In een klooster met kogelgaten in de muren. En zonder eten.

De recentste foto van pater Frans van der Lugt, gemaakt op 2 februari voor het klooster in Homs. Beeld afp

Maandenlang was het stil rondom Frans van der Lugt (beter bekend als pater Frans). In Syrisch-christelijke kringen draaide de geruchtenmachine op volle toeren: zou hij gegijzeld zijn, of misschien zelfs gedood? Dat laatste bleek niet het geval, getuige de interviews waarin hij recent opdook.

Eerst was daar de noodkreet op YouTube, op 27 januari, waarin pater Frans in het Arabisch zegt dat de inwoners van Homs 'niet willen sterven in een zee van ellende en leed'. Deze maand dook de 75-jarige jezuïet ook op in een interview met the Telegraph, Al Jazeera, RTL Nieuws en het Franse persbureau AFP.

De strekking van zijn boodschap is iedere keer hetzelfde: de 3.000 inwoners die in het oude centrum van Homs zijn achtergebleven, zien gelig en zijn vel over been. Het enige eten dat nog voorradig is bestaat uit olijven, bulgur (een tarweproduct) en wat meel, maar ook daar is niet meer veel van. Acht mensen zijn al gestorven van de honger. Er moet, kortom, snel hulp toegelaten worden.

Bankierszoon uit Amsterdam
Veel inwoners zijn gevlucht uit 'de hoofdstad van de revolutie', zoals Homs wel wordt genoemd. Woonden er een paar jaar geleden nog tienduizenden christenen - nu zijn dat er 66. Eén daarvan is pater Frans, de enige buitenlander van het gezelschap.

Sinds 1966 woont hij al in het Midden-Oosten. Als jonge psychotherapeut landde hij eerst in Libanon, waar hij een opleiding tot jezuïet volgde. Hij leerde er Arabisch en vertrok zo'n vijf jaar later naar buurland Syrië. Niet om zieltjes te winnen - want daarvoor kun je beter niet in een moslimland zitten - maar om onderwijs te bieden, in de eerste plaats aan christenen (zo'n tien procent van de Syrische bevolking).

Van der Lugt groeide op in Amsterdam, als bankierszoon. Het bankieren zit in de familie. Zijn broer Godfried bekleedde van 1998 tot 2001 de functie van bestuursvoorzitter bij de ING Groep. Frans is dan wel geen bankier, hij heeft wel de diplomatieke kwaliteiten die een functie in die sector vereisen. Bekenden omschrijven hem als een ontwapende man, een bruggenbouwer - iemand die mensen uit verschillende geloofsgroepen bij elkaar weet te brengen. Het is ook een harde en strijdvaardige man, zo blijkt ook uit zijn wens om de stad Homs in oorlogstijd niet te verlaten.

Juist nu wil de pater zijn diensten bewijzen in de stad. 'Ik probeer de mentaal zieken te helpen', zegt hij in het interview met The Telegraph. 'Niet door hun problemen te analyseren, want de problemen zijn overduidelijk en er is geen oplossing voor. Maar ik probeer te luisteren en ze zo veel als mogelijk voedsel te geven.'

Van der Lugt houdt een mis voor de overgebleven christenen in Bustan al-Diwan. Beeld reuters
Van der Lugt op bezoek bij een familie in het belegerde centrum van Homs. Beeld reuters

Groenten verbouwen
Nog niet zo lang geleden was er voedsel in overvloed. Pater Frans verbouwde zelf groenten, op de vijftig hectare grond die hij net buiten de stad Homs van de Syrische overheid (waarmee hij op goede voet stond) ter beschikking had gekregen. Op die lap grond bevonden zich ook een grote wijngaard waar jaarlijks 50.000 flessen wijn vandaan kwamen, sportvelden en een motel voor toeristen. De pater noemde het project, dat hij in de jaren tachtig opzette, Al Ard (vertaald uit het Arabisch: het land). Sinds 2000 opende hij de deuren voor veertig jonge mensen met een mentale beperking en liet hen meewerken op het land.

Een aantal maanden na het uitbreken van de burgeroorlog (in maart 2011), liet Van der Lugt zijn stuk land noodgedwongen achter en trok hij naar de van oudsher christelijke wijk Bustan al-Diwan in het oude centrum van Homs. Daar nam hij zijn intrek in het klooster van de jezuïeten, met het doel om de deuren open te stellen voor christenen en moslims die de stad niet konden ontvluchten.

De residentie bevindt zich middenin het strijdveld: de nabije omgeving is dagelijks het terrein van explosies en gevechten tussen opstandelingen en regeringstroepen. Het klooster heeft er zijn littekens aan overgehouden; in de toegangspoort en ramen hebben rondvliegende kogels een aantal gapende gaten achtergelaten.

Pater Frans in het klooster waar hij momenteel woont. Beeld reuters
De toegangspoort van het klooster wordt geregeld getroffen door rondvliegende kogels. Beeld reuters

Kritiek op de oppositie
Van der Lugt heeft vanaf het begin van de oorlog nooit verzwegen hoe hij over de situatie dacht. Net als de meeste christenen in het land sprak hij zijn afschuw uit over de door de islamieten gedomineerde oppositie. 'Bij die oppositie bestaat zelfs geen oppervlakkige eenheid', schreef hij op 12 september 2011 in een blog voor het Belgische DeWereldMorgen. 'De wieg van hun taal is veelal de reactie. Hun taal ademt weinig overtuiging uit. Ze zijn meer 'tegen' iets dan dat ze iets positiefs naar voren brengen.'

En in januari 2012 laat hij in een ingezonden brief aan Mediawerkgroep Syrië (een platform dat wordt geleid door Vlaamse vrijwilligers die het regime steunen) weten dat 'de meeste burgers in Syrië niet achter de oppositie staan en er dus niet gesproken kan worden van een volksopstand'. Volgens Van der Lugt is het optreden van de veiligheidsdiensten vaak een reactie op 'het wrede geweld van de gewapende opstandelingen'.

Afgesloten van de buitenwereld
De laatste maanden liet pater Frans zich niet meer uit over de politieke situatie in het land. Sterker nog: het bleef sinds juni 2012 - op het hoogtepunt van het beleg van Homs - ijzingwekkend stil rondom zijn persoon. De stad was afgesloten van de buitenwereld. De elektriciteitsnetwerken hadden het begeven.

Des te opmerkelijker was het eerste teken van leven dat eind januari op YouTube verscheen. 'Wat mij verbaasde was dat de pater Arabisch sprak, terwijl de boodschap voor de wereld bedoeld was en hij ook heel goed Engels spreekt', zegt Hanan Shamoun, een Syrische vrouwenrechtenactiviste die in Nederland woont. 'Ook vond ik het vreemd dat er allemaal borden met noodkreten om hem heen stonden. Dat is niet de stijl van onze pater, maar eerder van de oppositie. Het heeft er alles van weg dat de pater dit filmpje onder dwang van een islamitische rebellengroep heeft opgenomen. Het YouTube-kanaal waarop het filmpje is geüpload is bovendien in handen van extremisten.'

Jan Stuyt, secretaris van de provinciaal-overste van de Nederlandse en Vlaamse jezuïeten, liet echter weten dat er niet viel te twijfelen aan de boodschap van de pater. De familie van Van der Lugt zou een week eerder vanuit Nederland nog contact met hem hebben gehad. 'Frans redt het wel, hij is een overlever', hadden ze aan Stuyt laten weten.

De vraag is hoe lang hij zich nog een overlever toont, zonder eten, met dagelijkse beschietingen om hem heen. Niet de meest ideale omstandigheden voor een 75-jarige.

Zie hieronder enkele YouTube-filmpjes waarin pater Frans recentelijk opdook:

Pater Frans met Sjeik Harith al-Khalidi in het belegerde centrum van Homs. Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden