Pater familias Chirac begrijpt de Afrikaanse ziel

Bestaat de ziel? Het is een vraag waarover filosofen en theologen zich al eeuwen het hoofd breken. Als het antwoord 'ja' luidt, is de volgende vraag: Wie begrijpt haar?...

Het lijken bizarre kwesties, maar deze week waren zij in Afrika volop aan de orde. Zo'n 75 jaar lang is het continent in handen geweest van, met name, de Fransen, de Britten, de Belgen en de Portugezen. In de jaren zestig van de vorige eeuw waren de meeste Europese vlaggen er gestreken. Maar de invloed bleef.

Vooral de Fransen zijn zich hiervan bewust, om economische redenen, maar ook vanwege de nostalgie naar de eigen imperiale grandeur. Wie Franse presidenten op de trappen van het Elysée hun Afrikaanse collega's ziet kussen, begrijpt dat het niet gaat om een vriendschappelijk gebaar tussen gelijken. Hier staat een vader die zijn kinderen begroet.

Ook de huidige Franse president, Jacques Chirac, werpt zich graag op als de pater familias van vroegere Afrikaanse kolonies in het westen van het continent. Maar het aanzien van Parijs is er tanende. Dat bleek recentelijk vooral in Ivoorkust, waar niet alleen een burgeroorlog woedt, maar waar de Fransen ook het laatste greintje respect verloren lijken te hebben.

Tijd dus voor een tegenoffensief. Chirac was deze week op staatsbezoek in Senegal. De president daar, Abdoulaye Wade, steunt de pogingen van de Zuid-Afrikaanse president, Thabo Mbeki, om in Ivoorkust vrede te stichten. Afrikanen kennen elkaar toch het best, zo luidt de begrijpelijke redenering.

Maar niet die van Chirac. In een opmerking die velen zagen als een post-koloniale stuiptrekking meende hij de Zuid-Afrikaanse (en, gruwelijk genoeg, ook nog eens Engelstalige) president op zijn plaats te zetten.

'Ik zou toch zo graag zien', zo zei Chirac, 'dat president Mbeki zich verdiept in West-Afrika, zodat hij de mentaliteit en ziel ervan begrijpt.' Anders gezegd: vader weet het beter. Het is een opvatting die deze week ook elders in Afrika aan de orde leek.

Zoals in Kenia, waar de Britse ambassadeur, een vertegenwoordiger dus van het vroegere koloniale bewind, de regering-Kibaki openlijk te kijk zette als machteloos in haar strijd tegen de corruptie. Een dag later kwam de officiële reactie. De ambassadeur werd als een 'vijand' bestempeld. Hij zou de Afrikaanse ziel slechts minachten.

Dat laatste gold zeker voor de Belgische koning Leopold II, die eind negentiende eeuw de 'Kongo Vrijstaat' als zijn persoonlijke speeltuin inpikte en plunderde. Voor dergelijke lieden zou in Afrika anno 2005 geen plaats meer moeten zijn.

Maar donderdag dook in de hoofdstad Kinshasa eventjes zijn standbeeld op. Een mislukt ideetje van de minister van Cultuur. 'Een volk zonder geschiedenis is een volk zonder ziel', zo meende hij.

Leopold heeft in Congo miljoenen de dood in gejaagd. God hebbe hun ziel. Tenzij Chirac erop aast.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden