Pastoraal en lommerrijk

De omgeving van Yangshuo bestaat uit steil oprijzende suikerbroodbergen van een wonderbaarlijke schoonheid. De rust en de prachtige, witte zilverreigers maken het tot paradijs....

In Yangshuo aan de Lirivier komen we 's avonds terecht in Hotel Explorer. Naast groepen Chinezen bivakkeren er veel westerlingen. Door het groeiend toerisme gaat het economisch goed. Boeren bouwen grotere huizen in de binnenstebuitenbadkamerstijl. Door de straatjes worden marktvarkens naar een praam gedreven en in kooien van betonijzer aan boord gehesen.

We worden wakker omdat de oorlog uitbreekt. Knallend vuurwerk blijkt de begeleiding van een op handen gedragen witte doodsbaar, waarop een witte kraanvogel, begeleid door muziek van cimbalen en fagotten. In de rivier zoekt men zoetwaterparels. De omgeving bestaat uit steil oprijzende suikerbroodbergen van een wonderbaarlijke schoonheid. De rust en de prachtige witte zilverreigers maken het tot paradijs.

We lopen uren langs de oever, leggen aan bij Jack Teagardens Golden Teahouse - tien yuan voor een potje thee met glimlach - en vinden een veerman die op z'n Chinees achterstevoren roeit. De overkant is pastoraal en lommerrijk met Mongools-Maleise mensen, arm maar ontspannen. Huisjes zoals je er een als tweede zou wensen. Drie generaties doppen boontjes, voor de foto doet oma de hoed af en schikt heur haar. Koe of buffel in de schuur, werktuigen die wij midden vorige eeuw nog kenden. Straatjes schoon en geplaveid.

De oever stijgt en brengt ons in een dorp tussen akkertjes waar de hele bevolking bezig is greppels te beschoeien. Dat begint met het dragen van steen door de vrouwen en meisjes vanaf de rivieroever steil omhoog. Verder gaat alles met de blinkende en nimmer roestende hak.

Beneden worstelen de toeristenschepen zich amechtig tussen de zandbanken door tegen de stroom op. We willen aan boord en wachten bij de steiger, maar paaien vergeefs en worden voorbijgevaren. We zoeken onze weg terug, eerst over een strand, dan strompelend langs een allengs minder begaanbare rivieroever. Uiteindelijk wenken we een speedboat die een duurbetaalde lift aanbiedt. We zijn niet in de positie om te onderhandelen.

Door de straatjes van Yangshuo paradeert een als authentieke, arme visser uitgedoste Chinees met stok waarop twee balancerende aalscholvers, stoffig omdat ze in geen jaren water hebben gezien, laat staan gevist: vijf yuan per foto levert meer op dan de visserij.

Met een gezellig minibusje komen we bij het vissersdorpje Xinpin dat elke morgen wordt overvallen door veertig touringcars die in de stille straatjes ronkend staan te stinken. Toeristen die vanuit Guilin per schip zijn aangevoerd, worden rechtstreeks de bus ingedreven, met achterlating van herrie en stank. Voor het dorp levert het niets op.

We treinen naar Xiamen, ooit Amoy, en vinden onderdak op Gulangyu eiland. Daar staat een granieten maar eigenlijk betonnen standbeeld van Koxinga, Chinese verzetsheld en piraat die in 1662 Taiwan bevrijdde van de Hollanders. Die strijd wordt enigszins overdreven, maar niet zonder symboliek, voorgesteld als een vroege revolutie tegen buitenlandse agressors.

Gulangyu is een vakantie-eiland vol kronkelstraatjes met voormalig Portugese villa's, lang als burgerlijk verwaarloosd, maar sinds rijk worden volgens Deng weer glorieus is, met man en macht opgeknapt. De centrale heuvels van het eiland zijn dichtbebouwd met Escher-architectuur van trappetjes, gangetjes en balkons die allemaal in alle richtingen op niets lijken uit te komen. Op de daken kweken de inwoners strandbalgrote cacteeën en alles is begroeid met bougainville in potten en aan struiken.

In een van de mooiste rotstuinen met bruggetjes en kunstgrotten staat het pianomuseum waar vermeld wordt dat Carl Bechstein, hoewel al dood in 1900, een persoonlijke vriend van Hitler was. Overal klinkt uit verborgen luidsprekers pianomuziek van Chopin tot My Way.

Je kunt in een paar uur te voet het eiland rond. Een voormalige baai wordt opgevuld met huisvuil en puin van het vasteland. Langs het water staan bronzen beelden van een reusachtige krab, een octopus en de eeuwig wachtende vissersvrouw. Felbeschilderde houten schepen worden aan de vloedlijn opgekalefaterd en hoog boven ons trekken zwermen trekvogels naar het zuiden. Vanaf het ooststrand, waar het goed zwemmen is, heb je zicht op twee bij Taiwan horende eilanden.

Voor een tegenblik kun je rond het eiland varen, net als bij Manhattan. Aan boord worden kijkers uitgereikt om een blik op de Taiwanese eilandjes te werpen. De aflandse wind voert van het vasteland de keukengeur van anderhalf miljard Chinezen mee: we krijgen honger. Vis wordt levend aangediend en is gekloofd en gefrituurd van een versheid die wij niet kennen. In de keuken kruipt een half meter grote krabachtige in de vorm van een gepanserde rog met pijlstaart die uitgerold aan de binnenzijde klauwachtige pootscharen vertoont en opgerold in een ruimteschip uit de hel verandert.

We trekken het binnenland weer in, naar Yongding, waar de Hakka wonen. De weg er heen voert door armoedig bananenland. De bewoners werken in half illegale kolenmijnen: een gat in de bergwand met golfplaten op houten palen die voor de binnenkant het ergste doen vrezen. Hun gezichten zijn stompzinnig van generaties ondervoeding. De kool wordt gebruikt om de afgrijselijk grijze cementfabrieken te stoken. Wat overblijft zijn vette kolenwalm en een laag cementstof over het hele dal.

De Hakka wonen in wonderbaarlijke torens van Babel van wel honderd meter doorsnee, aan de buitenkant streng en vensterloos, met een enkele toegangspoort. Aan de binnenzijde geven trappen naar houten gaanderijen toegang tot de honderden woningen. Op de binnenplaats krioelen varkens en kippen rondom de waterput. De streng geometrische vormen en kolossale maten maakten, naar verluidt, dat de Amerikanen de Hakkaburchten op de eerste satellietfoto's voor raketsilo's hielden.

In de rivier voor de silo pompt een geweldig waterrrad met ingenieus kiepsysteem bevloeiïngswater op dat uit de lekke leiding volledig in die rivier terugvloeit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden