'Passie kan knap meedogenloos zijn'

Eén ding stond voor acteurs Schneider en Smits direct vast: 'Gloed', het toneelstuk naar het boek van Sándor Márai, moest sober worden....

Hij mag weer van zijn neuroloog. Goddank. Weken geleden kreeg Eric Schneider (67) hartklachten tijdens de tournee van Gloed, de succesvoorstelling naar het gelijknamige boek van Sándor Márai. Spelen wilde hij. Maar de specialist vond het beter van niet. Gloed werd daarom een paar weken stilgelegd. Nu hervat Schneider morgen zijn rol, gedotterd en wel. Henrik speelt hij, een van de twee mannen uit Gloed. Militair, van adel, steenrijk en weduwnaar van Kristina. Zijn betoverende vrouw had ook een verhouding met zijn beste vriend Konrad, gespeeld door Dries Smits. Na 41 jaar ziet hij die vriend terug.

'Na Jules et Jim had ik nooit meer zoiets moois over een driehoeksverhouding gelezen', zegt Eric Schneider in een Haags café. Smits: 'Zo'n wijs boek. Het staat vol prachtige, filosofische teksten waar je oud mee wilt worden. Maar er zijn ook ontluisterende dingen. Die Sándor Márai is niet echt een optimist.'

Smits en Schneider zijn twee acteurs uit totaal verschillende werelden. Schneider speelde een leven lang grote rollen, Faust en Hamlet, bij het repertoiretoneel, terwijl Smits zijn carrière begon bij Proloog en nog steeds de kleine zalen verkiest.

De twee vrienden die ze in Gloed spelen zijn in de zeventig. Henrik voelt zich bedrogen, al die jaren is zijn leven beheerst door wraak en woede, dat heeft hem gaande gehouden. Schneider: 'Ik zie hem steeds lopen door het bos. Op zijn laarzen, een geweer op zijn rug, kwaad, kwaad, kwaad.' Ruim veertig jaar later ontmoet hij eindelijk zijn vroegere rivaal. Om schoon schip te maken. Maar tot een oplossing of een bekentenis komt het niet.

De mannen zijn het er uiteindelijk over eens dat alleen passie het leven de moeite waard maakt. Het staat letterlijk in het boek: 'Denk jij ook dat het leven geen andere zin heeft dan de passie die op een dag ons hart, onze ziel en ons lichaam doordringt, en dan eeuwig blijft branden, tot de dood? Smits zegt: 'Je gaat erover nadenken wat echte passie eigenlijk is. Als je dat zonder compromissen aanpakt, is passie meedogenloos.'

Schneider herkent in Márais verhaal ook dingen uit zijn eigen leven. 'Neem de vriendschap tussen die mannen. We hebben allemaal wel een jeugdvriendje gehad, dat was altijd vermengd met erotiek. Maar zodra er gevoelens van seksualiteit in het geding komen, verdwijnt de onbevangenheid in zo'n vriendschap. Ken je Junge Helden? Dat is ook van Márai. Dat gaat over zo'n jongensvriendschap en ik denk dat dat de aanleiding is geweest voor Gloed.'

Smits: 'Volgens mij zijn die twee vrienden afsplitsingen van de schrijver zelf.'

Schneider: 'Dat kan heel goed. Márai had veel affaires. Ken je zijn foto? Hij had van die slaapkamerogen. Heel verleidelijk. Maar wat kan die man prachtig schrijven. Mensen zitten ademloos te luisteren. Na afloop in de foyer lopen de ruzies soms hoog op. Mensen zijn vaak woedend, ze willen een antwoord. Vooral vrouwen. Mannen minder, die zijn bang voor emoties. Brieven die ik krijg van mannen zijn van schrijvers, toneelspelers, schilders, beeldhouwers. Mannen die wel met hun emoties uit de voeten kunnen. Ik krijg de vreemdste brieven.'

Smits: 'Krijg jij brieven? Dat wist ik niet. Bij deze voorstelling?'

Schneider: 'Ja, bij deze voorstelling.'

Ze waren het er tijdens de repetities snel over eens dat ze uit waren op eenvoud. Simpelweg het verhaal vertellen, zodat ze dicht bij zichzelf konden blijven. Smits heeft het daarbij het moeilijkst. Schneider is bijna voortdurend aan het woord. Smits: 'Ik vind dat razend moeilijk. In het begin had ik meer tekst, dat is op mijn verzoek geschrapt. Die man moet alleen maar luisteren. Ik hou erg van lichaamstaal, maar dit is het uiterste '

Schneider: 'Maar het mysterie ligt wel bij jou.'

Smits: 'Het mooie is dat jij de waarheid niet eens meer wilt weten op het laatst. Het geheim blijft daarmee intact. In het boek en op het toneel. Wat de waarheid is, begrijpen die mannen op het eind allebei perfect. Zonder woorden. En daarmee is het afgelopen. Ze gaan uit elkaar. De wraakgevoelens zijn voorbij. Klaar.'

Gloed naar Sandor Marai, morgen in Schouwburg Eindhoven. Tournee tot eind april. Daarna vanaf half oktober tot het eind van het jaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.