Passende monumenten

De omvang van een biografie zegt niets over de kwaliteit ervan. Sander van Walsum las en woog de vijf boeken die zijn genomineerd voor de Biografieprijs.

De toegewijde biograaf wil nog weleens in de veronderstelling verkeren dat elke brief en elke aantekening van zijn hoofdpersoon relevant is voor het nageslacht. Zijn fascinatie groeit naarmate de biograaf dieper in het wezen van de hoofdpersoon weet door te dringen, en daarmee ook de omvang van de biografie.


Aan de publicatie van elke vuistdikke biografie is een worsteling vooraf gegaan tussen de auteur die de maat uit het oog verliest en de redacteur die tot matiging maant. De omvang van de vijf titels die voor de Biografieprijs zijn genomineerd, wekt de vrees dat niet alle redacteuren voldoende weerwerk kunnen bieden aan de wensen van de auteurs. Natuurlijk: de optimale dikte van een boek is niet te bepalen, en het bewogen leven van Willem Bilderdijk rechtvaardigt meer bladzijden dan de kortstondige reuring die feministe avant la lettre Mina Kruseman heeft veroorzaakt. Maar in veel biografieën verliest de auteur zich te veel in details.


Een dikke biografie is niet per definitie een passender monument voor een hoofdpersoon dan een meer handzame versie. Zo had Sebastian Haffner genoeg aan tweehonderd pagina's om het leven van Winston Churchill te schetsen. De lezer hoefde zich daarmee niet bekocht te voelen. En de grote Churchill evenmin.


DE GENOMINEERDE BOEKEN

JOS PERRY


Revolte is leven

Biografie van Theun de Vries


(1907-2005)


Ambo; 394 pagina's; euro 34,95


Geëngageerde mensen als schrijver/dichter Theun de Vries (1907-2005) worden niet meer gemaakt. Soms betreur je dat, bij het lezen van zijn voorbeeldige biografie door Jos Perry. Maar als de communist die De Vries ook was weet hij de lezer te verbijsteren.


Zijn keuze voor het communisme is bepalend voor alle facetten van zijn leven. Hij aanbidt Stalin - tot ver na diens dood - als de voorganger van de zegenrijke wereldrevolutie. Drie heldendichten draagt hij maar liefs aan zijn idool op.


Vriendschappen en boeken van collega-schrijvers worden aan ideologische criteria getoetst. Het historisch materialisme is het raster waarop vrijwel zijn hele oeuvre tot stand komt. Bij de talrijke partijtwisten binnen de CPN behoort hij steevast tot de haviken. Pas in de jaren zeventig breekt hij met de CPN. Maar een anti-communist zou hij nooit worden.


ANNET MOOIJ


Branie

Het leven van Mina Kruseman


(1839-1922)


Balans; 296 pagina's; euro 27,50.


Dat het mogelijk is een intrigerende biografie te schrijven van een relatief onbekende figuur liet Jolande Withuis zien met Weest manlijk, zijt sterk, de biografie van verzetsman Pim Boellaard - in 2010 bekroond met de Biografieprijs. Annet Mooij had het met actrice/ schrijfster/ voordrachtskunstenares/ feministe/pacifiste Mina Kruseman (1839-1922) een stuk moeilijker - haar lange tris hoedanigheden ten spijt.


Het grootste probleem waarmee Mooij moet hebben gekampt, is dat Kruseman wel een kleurrijke maar geen boeiende figuur was. Ze was matig getalenteerd in vrijwel alle kunstvormen waarin ze meende uit te blinken.


Karakterologisch leek ze geen sterke ontwik-keling door te maken. Kruseman was dus een nogal eendimensionale persoonlijkheid. Zij werd meer door rancune dan door haar positieve idealen gedreven.


Zelfs de knapste biograaf had zich aan die beperking niet kunnen ontworstelen.


DANIELA HOOGHIEMSTRA


De geest in dit huis is liefderijk

Het leven en De Werkplaats van Kees Boeke (1884-1966)


De Arbeiderspers; 417 pagina's; euro29,95.


De biografie van onderwijsvernieuwer Kees Boeke is een studie in rechtlijnigheid. Zijn hele leven stelde hij ten dienst van een nogal weids ideaal: een samenleving van mensen die hun talenten in vrijheid - niet gehinderd door rivaliteit, hebzucht en sociale achterstelling - kunnen ontplooien.


Zijn huis in Bilthoven was een geliefkoosd doelwit van inbrekers, omdat het geen hang- en sluitwerk had. Als inbrekers er niet met de inboedel vandoor gingen, deden ambtenaren dat wel, want Boeke betaalde geen belasting zolang hem niet kon worden verzekerd dat van zijn geld geen wapens worden gekocht. Op de Biltsche Duinen betrok hij met zijn vrouw en zijn kinderen - hij had er zeven op dat moment - een paar oude legertenten.


Kees Boeke vestigde een eigen school, de Werkplaats in Bilthoven. Koningin Juliana plaatste haar drie oudste dochters er. Prinses Margriet liet zich vernietigend uit over De Werkplaats - een school 'waar je absoluut niets leerde' en waar ze 'op paardendekens' naar Bach had moeten luisteren.


RICK HONINGS EN


PETER VAN ZONNEVELD


De gefnuikte arend

Het leven van Willem Bilderdijk


Prometheus/Bert Bakker;


665 pagina's; euro 49,95.


Een enkele straat is nog naar dichter Willem Bilderdijk (1756-1831) vernoemd, maar de man en zijn omvangrijk oeuvre - dat zo'n 300 duizend versregels beslaat - is in de vergetelheid geraakt. Bilderdijk was een vreemdeling in zijn tijd. Hij ging nog gekleed in gegespte schoenen en een driekantige hoed toen die attributen al decennia in onbruik waren. Hij achtte de bedeling van arme medeburgers in strijd met hun voorbeschikking tot armoede. Hij voerde een volkomen achterhaalde strijd tegen de Verlichting en had zelfs bezwaren tegen de boekdrukkunst.


Rick Honings en Peter van Zonneveld hebben zijn leven gewetensvol en eerlijk opgetekend. Maar een aangenaam mens wordt Bilderdijk daardoor niet. Hij beklaagt zich over werkelijk alles. 'Ook over de nabijheid van Duitsland - door hem als 'Moffrica' aangeduid. En, bovenal, over een lange reeks aandoeningen die hem slechts kwellen, maar die niet resulteren in zijn dood - het enige vergezicht waarnaar hij verlangt. Vermakelijk is het zeker. Maar niet 650 pagina's lang.


WIM HAZEU


Marten Toonder

De Bezige Bij;


736 pagina's. euro 29,90.


Naar de gangbare opvatting móet de schepper van Heer Bommel en Tom Poes wel een aardige man zijn geweest. Zeker als de zorgeloze Wammes Waggel, de meest goeiige van al zijn creaturen, hem het liefst was. Marten Toonder heeft zijn imago altijd goed bewaakt. Het maakte deel uit van het commercieel succes dat het merk Marten Toonder vertegenwoordigt, ofschoon zakelijke transacties in zijn boeken meestal een uitgesproken dubieus karakter hebben en de schurk Bul Super als al dan niet gevallen zakenman wordt geïntroduceerd.


Hij poseerde als enigszins naïeve tekenaar/schrijver, die desondanks aardig heeft verdiend. Hij bedreef meer zelfspot dan zelfkritiek. Hij verfraaide zijn oorlogsverleden, verdoezelde zijn falen als vader en onthield de andere tekenaars/ tekstschrijvers van Toonder Studio's het krediet dat hun toekwam.


Voor biograaf Wim Hazeu viel, in het jargon van Toonder, dus wel wat uit te stuffen. En dat heeft hij gedaan. Niet met de wellust van een beeldenstormer of de wraakzucht van een verstoten zoon, maar zorgvuldig en weloverwogen.


DE BIOGRAFIEPRIJS


De Biografieprijs is onderdeel van de Erik Hazelhoff Roelfzema Prijs. Hij wordt eens per twee jaar toegekend aan de beste Nederlandstalige biografie. De winnaar ontvangt een geldbedrag van 15 duizend euro.


In 2012 werd de Biografieprijs toegekend aan Eva Rover voor de biografie van Helena Kröller-Müller. Jolande Withuis won in 2010 de eerste Biografieprijs met haar boek over het leven van verzetsman Pim Boellaard.


De prijs wordt maandag uitgereikt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden