Paso doble met afgelegen partner

Begin 2014 wordt afgeteld voor de moeilijkste Europese ruimtemanoeuvre ooit: de landing op komeet Churyumov-Gerasimenko.

Churyumov-gerasimenko: Komeet, in 1969 ontdekte door Klim Churyumov en Svetlana Gerasimenko, in 2014 doelwit van de Rossetta-lander van ruimtevaartorganisatie ESA.

De deskundigen van de ESA zelf hebben het voor het gemak maar gewoon over 'CG' als ze komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko bedoelen, het doelwit van een van de spectaculairste Europese ruimteprojecten ooit. Ruimtesonde Rosetta nadert vanaf mei komend jaar ergens diep in het zonnestelsel die schier onuitsprekelijke komeet, terwijl hij met een gestaag groeiende stofstaart richting zon beweegt.

In augustus komt het ruimtevaartuig in een baan om de voortstormende brok stof en ijs. In november laat Rosetta een kleine sonde los, de Philae, die op de komeet zal landen. Onderzoekers hebben - als alles goed gaat - tot zeker december 2015 lol van alle meetinstrumenten in beide ESA-apparaten. Daarna gaat CG weer zijns weegs, de koude buitengewesten van het zonnestelsel in.

De missie is spectaculair in alle denkbare opzichten. Nog nooit eerder is een komeet zo dicht benaderd, Rosetta gaat er tot 20 kilometer van het oppervlak omheen vliegen. En een landing op de komeetkern is iets waarvan astronomen tot nog toe alleen konden dromen.

In een komeet is de geschiedenis van het vroege zonnestelsel ingevroren, al miljarden jaren. Nu zijn samenstelling, structuur en bouw letterlijk onder handbereik van serieuze meetinstrumenten. Er wordt geboord, gesnuffeld. Met microscopen gekeken. Stof geanalyseerd. En via radiosignalen tussen Rosetta en Philae kan de komeetkern van ijs en stof zelfs worden doorgelicht.

Maar dat is allemaal pas na november 2014. Om te beginnen moet op 20 januari Rosetta wakker worden gemaakt. De afgelopen twee jaar zeilde het ruimtevaartuigje om energie te sparen in slaapstand door het zonnestelsel, gaandeweg richting berekend ontmoetingspunt. Een timer aan boord tikt de dagen af.

Rosetta heeft dan al een bepaald opwindende ruimtereis achter de rug. In 2004 werd hij vanaf Kourou gelanceerd, deed vijf rondjes rond de zon, werd onderweg door slim gebruik van de zwaartekracht van Aarde en Mars in de gewenste baan geslingerd. Bestemming van de hele onderneming was aanvankelijk een andere komeet: 46P/Wirtanen.

Uitstel bij de lancering maakte een ander doel nodig: dat werd CG. De nieuwe bestemming had overigens wel een probleem: in 2006 zou de sonde achter Mars doorvliegen en tijdelijk geen zonlicht op de zonnepanelen voelen. Op dat moment moesten batterijen worden aangesproken, die eigenlijk pas later gebruikt mogen worden. Om die reden is de laatste twee jaar alles aan boord uitgeschakeld dat uit kan. Een timer wekt Rosetta op 20 januari, om 10 uur sterrentijd in de ochtend.

Wat in de maanden daarna gebeurt, is een waar ruimteballet. In eerste instantie moeten camera's in Rosetta de komeet zien te vinden - een onregelmatig brok ijs en stof van 4 kilometer doorsnee. Daarna volgen baancorrecties met gasraketjes en de geleidelijke nadering. Van in een baan raken is echter geen sprake, daarvoor is de komeetkern (pakweg 3 miljard ton) niet zwaar genoeg.

In plaats daarvan gaat Rosetta een ingewikkeld patroon volgen van scheervluchten, afremmen, keren en terugvliegen. De grofweg driedimensionaal stervormige baan wordt de ingewikkeldste die ESA ooit bij heeft gedaan. De vluchtleiding ligt er nu al wakker van, ook al omdat de komeet een stroom gas en stof loslaat, zeker later in de ontmoeting. Daarvan raken de zonnepanelen niet alleen beschadigd, als een groot zeil in de storm kunnen ze Rosetta gemakkelijk uit koers brengen.

En dan moet het loslaten en landen van de Philae nog komen, in november. Vlak voor die touchdown, op een nog nader te bepalen plaats, zal die zich met harpoenen verankeren aan het komeetoppervlak, anders zou hij na landing zo weer de ruimte in stuiteren.

Bizar is dat het CG-avontuur van Rosetta baantechnisch niet op een slechter moment had kunnen beginnen. Als de sonde in januari uit zijn lange slaap wordt gewekt, staat die ongeveer op zijn verste punt achter de zon. Radiosignalen doen er op dat moment drie kwartier over om van daar naar hier te reizen. Op 20 januari 11.45 uur Nederlandse tijd op zijn vroegst zal duidelijk zijn of Rosetta er zin in heeft. De ESA en de wetenschap hebben dat in elk geval wel.

VALS ALARM

De persberichten van NASA lagen november 2007 al klaar over een forse ruimtekei die de aarde op een haar na zou raken: 2007 VN84. Net voor de paniek kon toeslaan, realiseerde de Russische astronoom Denis Denisenko zich wat er werkelijk aankwam: ruimtevaartuig Rosetta, in een scheervlucht langs de aarde om vaart te maken voor zijn reis naar Churyumov-Gerasimenko. Wisten de Amerikanen veel. Rosetta is van de ESA, Europees dus.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden