Pasen is eieren zoeken

Er is veel weerstand tegen godsdienstonderwijs. En er is veel onwetendheid. Lang niet alle openbare basisscholen bieden godsdienstonderwijs of humanistische vorming aan....

'OVER alle godsdiensten heb ik op school iets gehad, behalve het Christendom' zegt Marieke (21). 'De hippie die godsdienst gaf, zag het Christendom niet zitten.' Voor Sinterklaas vroeg ze een kinderbijbel. 'Ik kreeg hem met een gedichtje erbij over Oibibio en allerlei zweverig gedoe. Mijn ouders dachten dat ik aan het zoeken was geslagen in de new age of zo.'

Ze moet er om lachen: 'Ik heb helemaal geen behoefte aan een geloof. Het is alleen hartstikke lastig dat ik niks van de bijbel weet want in de kunstgeschiedenis kom je ieder moment een tafereel uit de bijbel tegen. Dan voel ik me stom omdat ik niet snap waar het op slaat.' Haar ouders zijn katholiek opgevoed, maar deden al niets meer aan het geloof toen zij geboren werd.

Judith (20) komt haar klasgenoten van de Reinwardt Academie, hogere beroepsopleiding voor museummedewerkers, vaak te hulp. 'Dan zie je bijvoorbeeld Jonas, opgeslokt door een grote vis, en dan vertel ik het verhaal.' Ze is hervormd opgevoed, komt af en toe nog in de kerk. 'Het is heel handig als je die dingen kunt thuisbrengen', zegt ze. 'Althans voor ons. Als je er in je vak niks mee te maken hebt, kun je ook zonder. Ik heb een vriend gehad die bouwvakker is. Een kerstboom met kerst vond ie leuk, maar daar hield het ook mee op. De geboorte van Christus interesseerde hem niet. Kennis van godsdienst vond hij nergens voor nodig.'

'Sorry', zegt Marc (22), 'maar dat vind ik niet kunnen, zo'n standpunt. Er is van alles op gebaseerd waar je iedere dag mee te maken hebt. Wetten. Of in ieder geval normen en waarden.' Hij weet er zelf ook te weinig van, vindt hij. 'Ik kom uit Zuid Limburg. Katholieke scholen doen niet veel aan de bijbel.'

Het zou goed zijn als de academie een college zou invoeren over de belangrijkste mythologieën en bijbelverhalen, concludeert het groepje van zes derdejaars, in een treincoupé op weg naar een museum. 'Maar dan moet het wel duidelijk zijn dat het geen godsdienstles is', zegt Marc. 'Dat schrikt af, dan komt er geen hond.'

Jan Sas, de docent die de excursie leidt, kijkt bedenkelijk. 'Dat kan alleen maar op vrijwillige basis. En dat extra uur zou dan moeten concurreren met baantjes en zo.' Ze hebben allemaal baantjes erbij. Dat is nodig, met de krappe studiefinanciering. En zijn opgevoed om kritisch en zelfbewust te reageren op het onderwijsaanbod.

'In december hing er een uitnodiging in de lift met een plaatje van het Laatste Avondmaal van Da Vinci', vertelt Judith. 'Het was een uitnodiging voor de kerstborrel. Ik ga naar de lerares die dat organiseerde: ''Zie je een fout in deze afbeelding?'' Nee, die zag ze niet.' Deze uitnodiging gaat over kerst, legde Judith uit. 'Toen werd Christus geboren. Met pasen ging hij bijna dood. Ik vroeg nog: is dit een prijsvraag? Kan ik nu iets winnen?'

'Pasen is eieren zoeken', antwoordden eerstejaars van de Rijksuniversiteit Leiden, in een recent onderzoekje naar de algemene ontwikkeling van studenten, onder leiding van prof dr A. Kohnstamm.

'Pasen is óók eieren zoeken', zegt Betty van der Haven (58). Zij is islamoloog, dat wil zeggen theoloog, afgestudeerd op de Islam. Sinds twee jaar geeft zij godsdienstonderwijs aan openbare basisscholen in Waddinxveen. 'Het eieren zoeken hoort bij pasen, dat kennen ze allemaal. Het is ook het feest van het voorjaar, van de vruchtbaarheid. Daaroverheen is een ander verhaal gekomen: het lijden, sterven en de verrijzenis van Christus. Zo vertel ik het.'

Haar collega, de humaniste, is populairder, zegt Van der Haven. 'De ouders van de kinderen die naar groep zeven en acht van openbare basisscholen gaan, krijgen in Waddinxveen allemaal een brief met de vraag of ze voor hun kind godsdienstonderwijs of humanistische vorming willen. Er is weerstand tegen godsdienstonderwijs. De ouders zijn bang dat het wervend is, evangeliserend. Ik kan me dat voorstellen. Zelf heb ik ook helemaal geen goede herinneringen aan godsdienstles.' Door het werk van haar man, civiel ingenieur, heeft zij met haar gezin over de wereld gezworven. 'We hebben in rijke en in arme landen gewoond.' Alleen de jongste van haar vier kinderen is op protestants-christelijke scholen geweest, in Australië en Nederland. 'We lazen de kinderen bijbelverhalen voor, maar ook de hele Marabharata.' Op haar vijftigste is ze theologie gaan studeren, in Leiden. 'Het hervormde geloof is voor mij een steun, maar daarbij ben ik ben nieuwsgierig van aard. Naarmate ik meer van andere godsdiensten zag, groeide de behoefte om te weten hoe het gegaan is, met de ontwikkeling van de verschillende religies.' Ze had onvoldoende vooropleiding voor de universiteit, deed eerst twee jaar hbo om haar propedeuse theologie te halen. Aan de universiteit van Leiden werd haar het wetenschappelijk denken 'ingestampt', zegt ze. 'De nadruk in mijn lessen ligt op informatie. Evangeliserend lesgeven zou ik niet eens meer kunnen. Ik ben helemaal gewend geraakt om mijn eigen geloof en de kennis over de godsdiensten als twee verschillende zaken te zien. Als je een gelovig mens bent zonder die intellectuele training, is dat moeilijk.'

De eerste les aan iedere nieuwe groep 11 en 12-jarigen begint met de kaart van Waddinxveen. Betty van de Haven laat de kinderen één voor één aangeven waar ze wonen. Daarna kijken ze samen op de kaart waar de kerken en de moskeeën staan. 'Dan beginnen meteen al de vragen. Zijn katholieke mensen ook christelijk? Waar is een kerk voor? Wat doen ze daar?'

ALS kinderen al eens in een kerk geweest zijn, is dat bijna altijd met opa en oma. 'Zelf ga ik met Pasen ook met mijn kleinkinderen naar de kerk.' Ook als ze in de klas dingen vertellen die te maken hebben met geloof, is dat meestal aan oma's gekoppeld. 'Mijn oma steekt een kaarsje op als er iemand in het ziekenhuis ligt, mijn oma heeft nog zo'n ouderwetse rozenkrans.'

De meesten zijn nooit in een kerk geweest. 'Terwijl sommige scholen nog naast een kerk staan. Daar moeten ze dan toch eens binnen kunnen kijken.' Een bezoek aan een protestantse of katholieke kerk is vast onderdeel van het lesprogramma van Van der Haven. 'En een moskee, in het tweede jaar.' Meestal bestaat een deel van de les uit spreekwoorden en gezegden die afkomstig zijn uit de bijbel. 'Wie een kuil graaft voor een ander. . .' en dan mogen ze het zelf aanvullen. Een soort rebussen, op gekleurde papiertjes, kris kras door elkaar. 'Zo worden de lessen niet saai, kinderen moeten ook iets met hun handen kunnen doen. En door die spreekwoorden wordt vanzelf duidelijk hoe die oude boeken, de bijbel en de koran, nog steeds door het gewone leven heen spelen.' De geschiedenis van de bijbelrollen, door wie ze geschreven, overgeschreven en doorgegeven werden, is ook een vast onderdeel van haar lessen. Kinderen vragen regelmatig waarom mensen die oude boeken nou eigenlijk nog lezen. 'Dan vertel ik dat er altijd mensen waren die ontroerd werden door de verhalen van Jezus en Mohammed en dat dat nog steeds zo is.'

Lang niet alle openbare basisscholen bieden godsdienstonderwijs of humanistische vorming aan. Het hangt af van de gemeente, die het moet betalen, en van de belangstelling. Het is niet verplicht om het aan te bieden, dus als er een paar jaar achter elkaar te weinig ouders reageren, houdt een school er vaak mee op.

'Ik heb de indruk dat de belangstelling sinds een jaar of twee stijgende is', zegt theoloog Jos van Remundt, coördinator van Echelon. Sinds tien jaar maakt deze stichting, gevestigd in Amsterdam, onderwijsmateriaal voor levensbeschouwelijke lessen. Van Remundt verdient vier dagen per week zijn brood als catecheet.

Zijn vijfde werkdag is voor Echelon, waar uitsluitend vrijwilligers werken. Soms krijgen zij een paar honderd gulden vergoeding voor studiedagen of lessen, soms niet. Ongeveer veertig mensen telt het 'lerarenkorps' van Echelon. Een groot deel is afkomstig uit het onderwijs, maar er is ook een filosoof bij en een journalist. 'De omloopsnelheid is nogal hoog, veel mensen die hier beginnen als ze net afgestudeerd zijn of omdat ze werkloos werden, doen door dit werk contacten op voor een baan.' Echelon staat niet voor één of meer godsdiensten: het ontwikkelt projecten over levensbeschouwelijke vraagstukken. Daarin kunnen de godsdiensten een rol spelen. 'Het uitgangspunt is dat alle kinderen zelf al een impliciete levensbeschouwing hebben die ze verder kunnen ontwikkelen', zegt Van Remundt. 'Ook als de ouders afwijzend zijn tegenover religie of er totaal niet in geïnteresseerd, is dat een levensbeschouwing.' De doelstelling van Echelon: 'Geef ze geen boodschappen mee maar leer ze boodschappen doen.'

De boeken, uitgegeven in eigen beheer, zijn gebaseerd op moderne onderwijsmethoden, met veel aandacht voor de eigen ervaring van het kind en veel zelfwerkzaamheid. Een kinderbijbel komt er niet aan te pas. 'Uit al die kinderbijbels krijgen ze een slap en verminkt beeld van de bijbel', zegt Van Remundt. 'Leer ze maar werken met de echte bijbel, dat vinden ze spannend. Anders grijpen ze uiteindelijk toch naar Roald Dahl, voor de echte verhalen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden