Pas op met de suikeroom

De suikeroom komt, ziet en overwint in het voetbal. Of hij verliest. Sleept de val van Dirk Scheringa AZ mee in het moeras?...

Op de panelen die het DSB Stadion vuurrood kleuren en van kilometers afstand zichtbaar zijn, staan twee seizoenen vermeld bij de levensgrote afbeelding van de kampioensschaal. Eerst 1980-1981, het kroonjaar van de gebroeders Molenaar. Dan 2008-2009, het topseizoen van Dirk Scheringa, voorzitter van AZ en DSB-bankier in last. Door alle perikelen van de afgelopen week lijkt ook die landstitel alweer belegen.

De Molenaars en Dirk Scheringa stuwden provincieclub AZ met privaat geld op in de vaart der volkeren. Maar de angst dat de club diep valt, net als na het vertrek van de Molenaars in de jaren tachtig, is ondanks de temperende woorden van de clubleiding verre van denkbeeldig.

Waar vindt AZ een hoofdsponsor die ruim 5 miljoen spendeert? Lopen andere geldschieters ook weg als de regionale held Scheringa van het toneel verdwijnt? Kopen toeschouwers massaal een seizoenkaart bij mindere prestaties? Willen topspelers blijven als de kans op het kampioenschap verkeken is?

Wie het voetbal door de jaren heen beschouwt, kan stellen: leve de suikeroom. Bij hoeveel clubs zullen ze zich een Scheringa hebben gewenst? Een man die opeens binnenstapt en een tinteling in de bestuurskamer veroorzaakt, schulden saneert, goede voetballers koopt, een nieuw stadion bouwt en prijzen wint.

De andere kant van het verhaal is: weg met de mecenas. Hij brengt kortstondig succes en is een handelaar in illusies. Wordt AZ weer gewoon een provincieclub? Is het stadion straks niet te groot in plaats van te klein? Het is moeilijk te voorspellen.

Over de mecenas in het betaald voetbal zijn van nostalgie doordrenkte stukken te schrijven, of ze nu gaan over liftenfabrikant Dé Stoop (FC Amsterdam), de witgoedbroers Molenaar (AZ), projectontwikkelaar Eibrink (PEC Zwolle), textielmagnaat Hendriks (Roda), lijmkoning Den Braven (Dordrecht) of autohandelaar Van Dijk (SVV). Ze verdwenen meestal geruisloos. Waar zijn hun clubs gebleven? Gevallen en soms weer opgestaan. Verdwenen. Gemarginaliseerd.

Scheringa saneerde voor zeker 65 miljoen euro schulden bij AZ en liet een nieuw stadion bouwen. Hij is in de eredivisie niet de enige baas van een club. Frans van Seumeren is met 63 procent van de aandelen in feite eigenaar van FC Utrecht en Mark van der Kallen is na een investering van 9 miljoen de werkelijke baas van ADO Den Haag.

Voetbal International zocht vorig jaar uit dat slechts vijf clubs in de eredivisie mordicus tegen een overname waren: PSV, FC Twente, FC Groningen, Vitesse en Heracles. Bij de rest viel in elk geval te praten. Clubs willen een rol spelen in de competitie.

De doorsnee suikeroom klopt aan als het slecht gaat bij een club, die vaak een beetje weggestopt zit in de provincie en de marge of middelmaat wil ontgroeien. Hij handelt uit pure clubliefde, bewijsdrang, ijdelheid, verveling, of een combinatie van factoren. Van Seumeren zei in VI: ‘Waarom zou ik het niet doen? Ik ben gepensioneerd, ik heb geld en ik hou van sport.’

Voor de doorsnee suikeroom speelt mee dat het bedrijf van de financier profiteert. AZ groeide dankzij DSB, DSB dankzij AZ. Scheringa is de bekendste bankdirecteur van Nederland, vooral door sportsponsoring.

De nieuwe baas brengt glorie, betere spelers, een kampioenschap, Europees voetbal, een mooier stadion, publiciteit. ‘Maar vroeg of laat blazen ze de aftocht, soms door de voordeur, vaak afgeschminkt door de achterdeur’, aldus Gaston Sporre.

Sporre was in 1989 opvolger van Eibrink en redde het toenmalige PEC Zwolle van het faillissement. De club maakte een doorstart als FC Zwolle. Sporre, tegenwoordig voorzitter van de Kamer van Koophandel in Oost-Nederland, volgt het voetbal nog op de voet en schetst vier scenario’s omtrent afhakende clubbazen.

Bij wijze van inleiding zegt hij: ‘Het proces voltrekt zich volgens het patroon van brood en spelen voor het volk. Op een onbewaakt moment komt er iemand langs die iets te bieden heeft. Hij krijgt een warm onthaal.’

Vaak valt hij uiteindelijk van zijn sokkel. In scenario 1 van Sporre vindt de suikeroom voetbal niet meer leuk. Hij bouwt af en verdwijnt door de voordeur.

Scenario 2: hij gaat af via de zijdeur, want hij krijgt te veel kritiek. Stank voor dank. Ze vinden hem bijvoorbeeld te machtig, de resultaten vallen wat tegen. Sporre noemt dit scenario vooral een kwestie van ‘herenleed’.

Scenario 3: de resultaten en de algemene sfeer zijn zo verziekt dat het publiek met witte zakdoekjes zwaait. Het wordt al wat moeilijker om de zijdeur te nemen.

Scenario 4: de suikeroom heeft te kampen met tegenslag bij zijn financiële activiteiten, zoals Scheringa. Hij is gedwongen te vertrekken.

De positivo zal zeggen: ach, als het slecht afloopt, heeft AZ glorie beleefd, die anders nooit voor de club was weggelegd. Een kampioenschap beleefd, El Hamdaoui gezien, Van Gaal als trainer meegemaakt en dinsdag Arsenal op bezoek in de Champions League. De pessimist zal zich wentelen in weemoed.

Nol Hendriks, jarenlang technische baas en huisbankier van Roda JC, heeft gelijk als hij zegt: ‘Wat AZ overkomt, kan ook een club zonder grote geldschieter overkomen.’ Alleen: de opkomst en ondergang van een club met een rijkaard aan de top is veel spectaculairder. De mecenas is gewend aan succes. Zo zit zijn leven nu eenmaal in elkaar.

Hendriks: ‘Er is geen beter systeem dan hoe het was bij Heerenveen onder Riemer van der Velde, een sterke voorzitter die verstand van voetballen heeft en weet hoe je voetballers moet kopen en verkopen.’ Zo deed Hendriks het zelf ook. Hij financierde voetballers voor Roda en verkocht ze met winst.

‘Sinds ik weg ben, hebben ze nooit een speler met forse meerwaarde verkocht. Cissé (nu Feyenoord) is nog door mij gehaald.’ Hij is niet afkerig van een sterke man. ‘Als bij Utrecht en Den Haag geen sterke man was gekomen, hadden ze nooit kunnen bereiken wat ze willen bereiken.’

Eibrink haalde destijds bij Zwolle Rep, Van Kooten en Schrijvers. Hij stond met een sjaal tussen de harde kern en was immens populair bij het fanatieke publiek. Eibrink overleed in 2005, maar FC Zwolle heeft nog steeds de Marten Eibrink Tribune.

Ook Scheringa is behoorlijk populair, als ‘gewone’ man die voor iedereen een praatje klaar heeft. En zover als bij Eibrink destijds hoeft het volgens insiders niet te komen met AZ, want de club is onafhankelijk van de DSB Bank. AZ valt onder DSB Beheer, dat niet met de curator in aanraking is geweest.

Voorzitter Van Praag van de KNVB: ‘Het is goed dat de KNVB een paar jaar geleden al heeft ingezet op een beveiligingsconstructie, die het onmogelijk maakte volledig afhankelijk te zijn van één man. Daardoor verkeert AZ ook niet in direct gevaar. Dat is ook de reden dat de UEFA onlangs het Financial Fair Play heeft ingevoerd, om te voorkomen dat een rijke Arabier of een Russische suikeroom het volledig voor het zeggen kan krijgen bij een club.’

En KNVB-directeur Kesler: ‘Het moet niet zo zijn, plat gezegd, dat straks een man met heel veel geld zich over Feyenoord ontfermt en de toekomst van de club afhankelijk is van ’s mans grillen.’

Maar dat zijn de tegenwerpingen op papier. Wat als straks ook DSB Beheer omvalt? Wat als het persoonlijk vermogen van Scheringa toch wordt aangesproken, als het geld dat Scheringa aan andere delen van het bedrijf onttrok ten bate van de sport moet terugvloeien?

Bovendien was Scheringa de ‘entrepreneur’, zoals algemeen directeur Gerbrands hem prees. Hij was de man van de ideeën en vertegenwoordigde het gezicht van de club. Hij ging voorop in een demonstratie, toen de bouw van het stadion weer eens was uitgesteld. Hij sprak het volk toe op het veld, toen hij ruziede met Van Hanegem.

Deze week maakte AZ bekend dat hij vooralsnog voorzitter blijft, doch op afstand. Dat lijkt een voorschot op een afscheid. De vraag is nog via welke deur. Sporre: ‘Het vermarkten van AZ was zijn idee. Maar de rugwind van de DSB is nu de tegenwind van DNB. Het scheelt maar één letter.’

Scheringa was de constante factor, in een veld van passerende directeuren en trainers. Ook om dat soort ongrijpbare afwegingen is de toekomst van AZ onvoorspelbaar.

Zie in dit verband ook de verwachtingen en bedenkingen van oud-voorzitters met wie Scheringa jarenlang te maken had. Van den Herik, voorheen Feyenoord: ‘Het is een menselijk drama voor Scheringa. Maar in Alkmaar herhaalt de geschiedenis zich. Het is in feite gewoon een les in marketing: als club mag je nooit afhankelijk zijn van één klant. Natuurlijk neemt FC Utrecht hetzelfde risico. Frans van Seumeren bezit 63 procent van de aandelen. Misschien is alles perfect geregeld, maar in principe is het fout dat de macht eigenlijk in handen van één man ligt. Dat is vragen om moeilijkheden.’

Van Raaij, voormalig voorzitter van PSV: ‘De charme van het afgelopen seizoen was dat twee clubs met een echte clubvoorzitter boven de top-3 uitstegen. AZ met Scheringa en FC Twente met Munsterman. Het verschil is dat Scheringa ook nog eigenaar is. Dat is een slechte constructie. Ik lees dat hij op jaarbasis de club met vijf miljoen sponsorde. Dat bedrag klopt volgens mij niet. Hij zal gaten hebben gevuld en zijn club op andere wijze van dienst zijn geweest.’

De voorbeelden van omgevallen clubs zijn te talrijk om te negeren. In Engeland haalde het Leeds United van zakenman Peter Ridsdale in 2001 de halve finale van de Champions League. Megaschulden wierpen de club terug naar de marge van het profvoetbal.

Het Italiaanse Parma begon opnieuw nadat het zuivelbedrijf Parmalat van de familie Tanzi was ingestort. In België droegen zelfs de supporters financieel bij aan de redding van KV Mechelen, dat groot was geworden door John Cordier. Parma en Mechelen wonnen eens Europese bekers.

De suikeroom zal altijd blijven bestaan, ondanks beperkende regels. Want clubs willen altijd meer en meer kost geld. Als het goed gaat, is daar de glorie. Gaat het mis, dan kan het falen diepe wonden slaan en emotionele drama’s met zich meebrengen.

Nol Hendriks: ‘Scheringa heeft veel goed gedaan, maar als het even minder gaat, word je niet gespaard in het leven.’

Sporre: ‘Eibrink kwam na zijn afscheid nooit meer in het stadion. Nooit meer.’

Een fotograaf hield deze week even halt bij het DSB Stadion, om de panelen met de afbeelding van de kampioensschaal te fotograferen. Goed om alvast te hebben, in het archief.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden