Pas op: meiden aan boord

Bij het Korps Mariniers en op onderzeeboten zijn vrouwen als werknemers niet welkom. Maar marinevrouwen zijn verder zeer gewild, blijkt op de Meidenvaardag, een wervingsactie van de Koninklijke Marine....

Zo’n 150 jongedames scharrelen over het helikopterdek van Harer Majesteit Tromp. Ze hangen tegen de wind in en leunen op de reling. Bij windkracht vier beukt de net uit Den Helder vertrokken F803 vervaarlijk over de golven. Het is één van de vier luchtverdedigingscommandofregatten van de Koninklijke Marine.

Trijnie Gruppen (23) is één van devrouwen die zich heeft opgegeven voor de Meidenvaardag. Ze weet al wat ze wil: bij de Operationele Dienst. ‘Trossen lossen, verven, de wacht houden op de brug, touwen knopen’, somt ze op. Dat de vrouwen aan boord in de minderheid zijn, hindert haar niet. ‘Tussen de mannen leer je van je afbijten.’

Bij de marine is 10 procent van de werknemers vrouw. Functies in de Logistieke Dienst en in de Operationele Dienst zijn het populairst, weet opperschipper Erik Nuninga (42). ‘In de logistieke dienst ben je bijvoorbeeld kok, verpleegkundige of magazijnmedewerker. In deze groep is zo’n 40 procent vrouw’, vertelt hij. ‘De Operationele Dienst bestaat uit het echte zeemanswerk, maar ook uit de communicatie met andere schepen, onderzeeboten en vliegtuigen via de Verbindingsdienst. Daar is de helft vrouw.’

Werk en gezin

Werk en gezin
Defensie wil het aantal marinevrouwen opschroeven naar 12 procent in 2010. Hoewel aan boord van de Tromp 30 van de 150 bemanningsleden vrouw zijn, reageert Nuninga toch sceptisch. Meer vrouwen aan boord? ‘Nou, graag’, reageert hij. ‘Maar of ze binnenblijven? Veel vrouwen stappen op als ze kinderen krijgen.’

Werk en gezin
Dit ondanks dat vrouwen bij de marine tijdens hun zwangerschap en nog eens vier jaar daarna geen varende of andere operationele functies hoeven uit te voeren, maar op kantoor kunnen werken.

Werk en gezin
Caroliene Ghijsen (28) is Officier Wervingsvoorlichter Personeelsvoorziening bij de marine. Ze werkt er sinds 1998. ‘Defensie sprak me altijd al aan, omdat mijn vader bij de Luchtmacht zit’, vertelt ze. Een marinevrouw moet volgens Ghijsen gedisciplineerd zijn, over verantwoordelijkheidsgevoel beschikken en van uitdaging en avontuur houden. Prettig vindt ze de samenwerking en de afwisseling: iedere drie jaar wissel je verplicht van functie. Werken met mannen vindt ze prettig. ‘Ze zijn heel direct, je weet precies hoe of wat. En met een postertje hier of daar met een schaars geklede dame erop heb ik geen moeite.’

Werk en gezin
Vorig jaar veroorzaakte de 20-jarige matroos ‘Anja’ opschudding toen zij aangifte deed van aanranding en verkrachting van vrouwelijke matrozen op fregat Tjerk Hiddes. Hoewel het Openbaar Ministerie in april dit jaar bekendmaakte dat de drie verdachten vrijuit gaan, vormde het incident voor de Defensietop aanleiding uitgebreid onderzoek te doen naar wangedrag bij de krijgsmacht. Pesten, discriminatie en seksuele intimidatie komen bij Defensie vaker voor dan in andere sectoren, oordeelde de Commissie-Staal. Ook heeft één op de zes vrouwen binnen Defensie last van ongewenst seksueel gedrag.

Werk en gezin
Hierop volgde een aantal maatregelen. Er mogen aan boord geen pornofilms meer bekeken worden in openbare ruimtes en het alcoholgebruik is strenger aan banden gelegd. Los van de wal is drank op een schip uit den boze.

Werk en gezin
Het imago van de marine heeft door het incident een flinke deuk opgelopen. Het aantal vrouwelijke aanmeldingen is desondanks niet teruggelopen.

Werk en gezin
In 1982 was de marine het eerste krijgsmachtonderdeel waar vrouwen werden toegelaten. Jaren later volgden land- en de luchtmacht. Vrouwen met een hoge functie binnen Defensie zijn nog altijd een zeldzaamheid. Pas twee jaar geleden werd de eerste vrouwelijke generaal benoemd en in januari dit jaar kreeg een fregat van de marine haar eerste vrouwelijke bevelhebber, commandant Jeanette Morang. Bij het Korps Mariniers en op de onderzeeboten zijn vrouwen nog altijd niet welkom.

Werk en gezin
‘De selectie en training om bij het Korps Mariniers toegelaten te worden is ontzettend zwaar’, vertelt majoor Michael Verheul (35), plaatsvervangend hoofd Marinevoorlichting. ‘Er zijn gewoon niet zo veel vrouwen die dat fysiek aankunnen. Zo zijn de omstandigheden op missie vaak minimaal. In Irak waren eerst helemaal geen tenten en moest iedereen zich in de open lucht omkleden en buiten slapen.’

Werk en gezin
‘En wij kennen het buddy-systeem. Als duo hou je elkaar warm in koude gebieden. Bijvoorbeeld door de voeten van je buddy onder je oksel te warmen of in een slaapzak tegen elkaar aan te gaan liggen. Een man en een vrouw kunnen geen buddies zijn.’

Werk en gezin
Ook op de vier marine-onderzeeërs mogen geen vrouwen werken. De Erasmus Universiteit deed vorig jaar voor Defensie onderzoek naar de mogelijkheid van een gemengde bemanning. Dit kan niet onder de huidige omstandigheden, oordeelde de universiteit. De onderzeeboten hebben geen gescheiden voorzieningen. Ook een meerderheid van de bemanning reageert negatief op de komst van vrouwelijke collega’s. Een boot is soms wel wekenlang onafgebroken onder water. De mannen vormen een hecht team, ze zijn bang dat de komst van vrouwen aan boord dit zal verstoren.

Werk en gezin
De huidige onderzeeboten werden in 1994 in gebruik genomen. Verheul verwacht dat de Marine pas rond 2020 haar onderzeeboten zal vervangen. Bij de nieuwe modellen wordt rekening gehouden met voorzieningen voor een gemengde bemanning; gescheiden sanitair en slaapgedeelten.

Homo’s

Homo’s
‘Vrouwen aan boord, ik vind het maar niks’, zucht Theo Verhoef, korporaal van onderzeeboot de Bruinvis. ‘Voor je het weet heb je een aanklacht aan je broek, die hele Anja-affaire heeft ons allemaal erg laten schrikken.’ ‘Mijn vrouw zou het ook maar niks vinden’, haakt één van zijn collega’s in. ‘Maar er zijn toch ook homo’s aan boord?’, oppert een voorstander.

Homo’s
Gerda Starker (30) is arts bij Defensie. Eén keer is ze een nacht meegeweest met een onderzeeboot. ‘Maar ik moet er niet aan denken om onder water te werken. Een onderzeeboot is geen plek voor vrouwen.’

Homo’s
Dat zou wel zo moeten zijn, vindt Willy van Berlo van seksueel kenniscentrum de Rutgers Nisso Groep. Ze zou het een teken van emancipatie vinden. ‘Een vrouw moet op een onderzeeboot kúnnen werken als zij dit ambieert. Hoe klein de ruimte ook is. Des te meer vrouwen, des te kleiner de kans op seksuele intimidatie, blijkt uit onderzoek.’

Homo’s
Oshin van den Berg (16) ziet haar toekomst bij de marine in elk geval zonnig tegemoet. Ze wil de officiersopleiding volgen. Op de vraag wat haar trekt, maakt ze een wijd armgebaar richting het schip en de zee. ‘Dit, alles’, zegt ze dromerig, terwijl ze uitkijkt over de kustlijn. ‘De uitdaging, de zekerheid over je toekomst. Alles wordt voor je geregeld.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden