Onderzoek Gemeentelijke voorlichting

Pas op bij het stemmen: voor u het weet staat u in het verkeerde waterschap en is uw stem ongeldig

Een onverwacht probleem doemt woensdag in veel gemeenten op voor kiezers die wat verder van huis hun stem willen uitbrengen: als zij daarbij onbewust de grens van twee waterschappen overschrijden, is hun stem voor het waterschap niet geldig. Veel gemeentelijke voorlichting hierover is onvolledig of onduidelijk. 

In Rotterdam worden stemhokjes opgebouwd. Woensdag zijn de verkiezingen voor de provinciale staten en de waterschappen. Beeld ANP

De waterschapsverkiezingen worden voor de tweede keer tegelijk met de provincialestatenverkiezingen gehouden. De meeste aandacht gaat uit naar de Statenverkiezingen, omdat deze uitslag indirect de samenstelling van de Eerste Kamer bepaalt. De stemming voor de waterschappen dreigt zo onderbelicht te blijven, mede omdat de stemgelegenheid overal anders is georganiseerd.

Dat heeft te maken met de geografische ligging van de 21 waterschappen. De grenzen daarvan doorkruisen die van de provincies en de gemeenten. Zo kun je in 73 gemeenten voor meer waterschappen stemmen. Maar niet alle gemeenten faciliteren dat,  blijkt uit onderzoek van de Volkskrant. Er is vaak geen rekening gehouden met de mogelijkheid dat mensen niet in het dichtstbijzijnde stemlokaal stemmen, maar verder weg, buiten de grens van hun eigen waterschap. In zeker 42 gemeenten kan dat niet. Daar zijn specifieke stemlokalen aangewezen voor bepaalde waterschappen. 

Zo verplichten deze gemeenten de waterschapsstem uit te brengen bij een bureau binnen het postcodegebied. Dit reduceert potentiële stembereidheid: forenzen kunnen hun stem immers niet op stations uitbrengen die buiten het waterschap vallen, studenten kunnen niet terecht op een school in een ander waterschap en werkenden zijn genoodzaakt een stembus in de buurt van hun woning op te zoeken.

Gebrekkige voorlichting

Gemeentelijke informatie over de exacte locatie van die stemlokalen is moeilijk te vinden. In twintig gemeenten is via openbare kanalen niet te achterhalen waar je kunt stemmen. Vaak leiden gemeenten bezoekers naar de websites van de waterschappen zelf, maar ook deze zijn in veel gevallen onduidelijk over waar wel en niet gestemd kan worden.

De keuze: koeien in de wei of moeras in de polder
Waterschapsverkiezingen saai? Niet als je met een boer als Walter Pieterse praat. Het waterschap pompt de weides droog zodat zijn koeien kunnen grazen. Maar drooggelegd veen stoot veel CO2 uit. Dus waarom het weiland niet tot moeras maken? Dat is de strijd die achter deze verkiezingen zit.

Veel gemeenten geven wel informatie over de ligging van de stembureaus, maar illustreren niet waar de grenzen van de waterschappen liggen. Dit ontbreekt bijvoorbeeld op de websites van gemeenten De Bilt, Waddinxveen en Haarlemmermeer. Mensen moeten dus zelf uitzoeken of het stembureau wel of niet binnen hun waterschap ligt.

Beeld Volkskrant Infographics

Belangstelling

De waterschapsverkiezingen, die woensdag tegelijk met de Statenverkiezingen worden gehouden, kunnen van oudsher niet op veel belangstelling rekenen. In 2015 lag de opkomst iets hoger dan 40 procent, bijna twee keer zo hoog als in 2008. Dat kwam mede doordat de stemming voor de waterschappen vier jaar geleden voor het eerst tegelijk met de provincialestatenverkiezingen werd gehouden. Ter vergelijking: bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer in 2017 bracht meer dan 80 procent van de Nederlanders een stem uit.

Welke politieke rol hebben de waterschappen?
Door klimaatverandering groeit de politieke verantwoordelijkheid van de waterschappen, maar toch kunnen zij niet op veel belangstelling rekenen. Wat staat er op 20 maart op het spel?

Door klimaatverandering zal de politieke verantwoordelijkheid van de waterschappen toenemen, verwachten deskundigen. Waterschapsbesturen moeten gevoelige keuzes maken en belangen van natuur en landbouw in de toekomst vaker tegen elkaar opwegen.  Klimaatbeleid was een belangrijk thema in aanloop naar de verkiezingen woensdag, maar het blijft de vraag of de waterschappen veel mensen naar de stembus lokken. 


Het onderzoek van de Volkskrant is uitgevoerd door Serena Frijters en Jurriaan van de Reep.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.