Nieuws Yuval Noah Harari

‘Partner’ wordt ‘zakenpartner’: Russische vertaling bestseller Harari hevig gecensureerd

De Russische vertaling van Yuval Noah Harari’s bestseller 21 lessen voor de 21ste eeuw blijkt fors te zijn gecensureerd. Waarschijnlijk gaat het om zelfcensuur van de uitgever, om de Russische elite te plezieren.

Boeken van Yuval Noah Harari uitgestald in de populaire Moskouse boekwinkel Biblio-Globus. Beeld Tom Vennink

De plek waar Yuval Noah Harari’s nieuwste boek in de Moskouse boekwinkel Biblio-Globus ligt, is al onheilspellend: de Russische vertaling van 21 lessen voor de 21ste eeuw ligt tegenover de tafel met de lievelingsboeken van Vladimir Medinsky, de cultuurminister die de Russische kunst steeds sterker censureert. Sla het boek open en de kafkaëske toestanden beginnen direct. Harari draagt zijn boek niet op aan ‘mijn man Itzik’, zoals in de Engelse versie, maar aan ‘mijn partner’ – een woord dat Russen associëren met zakenpartner in plaats van levenspartner.

Verderop in het boek blijkt de razend populaire auteur zijn kritiek op Ruslands politieke model te hebben ingeslikt. Geen woord meer over het ‘ideologisch failliete land’ waarin ‘oligarchen het grootste deel van de welvaart en macht monopoliseren’ en hun ‘controle over de media gebruiken om hun activiteiten te verstoppen’. Harari bekritiseert nu ‘veel andere landen, van de Filipijnen tot Turkije’ voor de ontmanteling van de liberale democratie. Ook Hongarije krijgt de wind van voren.

En waar zijn de passages gebleven over Ruslands annexatie van de Krim? En waarom zijn leugens van Vladimir Poetin vervangen door leugens van Donald Trump? De Russische vertaling van 21 lessen voor de 21ste eeuw is kortom hevig gecensureerd. Dat ontdekten Russen die de vertaling vergeleken met het origineel.

Verbaasd

Harari heeft verbaasd gereageerd op een aantal aanpassingen. Hij wist bijvoorbeeld niet van de aangepaste verwijzing naar zijn echtgenoot. Wel stemde hij in met andere aanpassingen, schrijft hij in het Amerikaanse tijdschrift Newsweek. ‘Ik ben akkoord gegaan om gevoelige voorbeelden te vervangen door minder gevoelige voorbeelden, op voorwaarde dat het kernidee overeind blijft.’ Hij zegt gewaarschuwd te zijn dat het boek anders verboden zou worden in Rusland.

Een verbod is onwaarschijnlijk. De autoriteiten verboden weliswaar de komedie The Death of Stalin, en Rocketman, een film over het leven van Elton John, verscheen onlangs zonder de scènes over homoseksualiteit. Maar de boekenwereld is vrijer. In een andere zaal van Biblio-Globus is al twee jaar een prominente plek ingeruimd voor All the Kremlin’s Men van Michaïl Zygar, een uiterst kritische doorlichting van de kring vertrouwelingen rond Poetin.

‘Waarschijnlijk is de literatuurwereld de laatste vrije zone in Rusland’, zei de prominente uitgeefster Irina Prochorova vorig jaar tegen de Volkskrant. Wel waarschuwde ze voor zelfcensuur. Dat is waarschijnlijk wat Harari’s Russische uitgever heeft gedaan. De uitgeverij heeft nog niet gereageerd, naar eigen zeggen wegens vakantie van woordvoerders.

Elite

Volgens deskundigen uit de Russische boekenwereld heeft de zelfcensuur te maken met een deel van Harari’s lezerspubliek in Rusland: mensen uit de elite. ‘Het is makkelijk voorstelbaar dat een baas van een groot bedrijf dit boek cadeau wil geven aan een collega of baas’, zei uitgever Konstantin Milchin tegen nieuwssite Coda. ‘De tekst ‘aan mijn man’ zou dan ongemakkelijk zijn.’ Ook kritiek op president Poetin is not done.

De verkoop lijkt niet te lijden onder de rel: 21 lessen voor de 21ste eeuw is bij Biblio-Globus ‘leider van de verkoop’.

de Volkskrant sprak Yuval Noah Harari een jaar geleden over zijn nieuwe boek: ‘Ik zag dat er een groot verlangen is naar een grootschalig verhaal over wie we zijn en waar we vandaan ­komen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden