Partijverbod

DEMOCRATIEËN horen niet lichtvaardig om te gaan met het verbieden van politieke partijen. De vrijheid van vereniging is een van de pijlers onder het democratisch bestel....

Volgens de Europese rechters beschouwt het Turkse Hof de Welzijnspartij van oud-premier Necmettin Erbakan terecht als een bedreiging voor de democratie. De Refah-leiders hadden niet alleen hun voornemen uitgesproken om de islamitische wetgeving (de sharia) in te voeren, maar ook hadden zij zich dubbelzinnig uitgelaten over het gebruik van geweld als middel om aan de macht te komen.

Dit oordeel van het Europese Hof vormt een opsteker voor Ankara. In de traditie van Atatürk, de stichter van het moderne Turkije, zien de Turkse regering en de strijdkrachten streng toe op de scheiding van kerk en staat. Uit hoofde van dit principe bestrijden zij al jaren de islamisten, en zij hopen nu dat het Europese vonnis de genadeklap vormt voor Erbakan en de zijnen.

Maar bij deze tevredenheid valt een kanttekening te plaatsen. Wanneer in democratieën een partijverbod aan de orde is, doet zich het volgende dilemma voor. Moeten partijen worden toegestaan die ervan worden verdacht dat zij de democratie zullen afschaffen, zodra zij via verkiezingen aan de macht komen? Of verloochenen democratieën zichzelf wanneer zij tegen een verdachte partij maatregelen nemen die op gespannen voet staan met de democratische beginselen die zij zeggen te willen beschermen?

Dat is altijd een kwestie van afwegen. Op grond van het eerste punt zijn de Duitsers om begrijpelijke redenen (1933) veel strenger dan de buurlanden. Inzake Turkije is er echter ruimte voor twijfel aan het democratisch gehalte van het partijverbod.

De Turkse islamisten zijn niet te vergelijken met de fanatieke Iraanse mullahs of de Taliban. Zij zijn gematigder dan hun geestverwanten elders. Nergens stond in het partijprogramma dat Refah met geweld de islamistische wetgeving wilde invoeren. De partij had het voordeel van de twijfel verdiend.

Het vonnis van het Europese Hof geeft Turkije bovendien ten onrechte de kans zich te presenteren als een door Europa gesanctioneerde democratie. Het partijverbod kan echter niet los worden gezien van de discutabele staat van dienst die het land heeft op het gebied van zowel de democratie als de mensenrechten. De EU doet er goed dit aan Ankara te laten weten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden