Partijtop SP wil actievoeren, maar leden vinden besturen net zo belangrijk

De straat is de plek waar de SP altijd haar mandaat vandaan haalde. De partijtop wil dat graag zo houden. Maar onder leden klinkt steeds meer kritiek op het verplichte actievoeren. Zij vinden besturen zeker zo belangrijk.

Beeld Marcel van den Bergh

Als het aan hem lag, had de SP in de formatie naast de VVD ook het CDA mogen uitsluiten. Ronald Portier, afdelingsvoorzitter in Dordrecht, ziet tot zijn genoegen dat zijn partij 'terugkeert naar haar wortels'. De pogingen van recente jaren om regierungsfähig te worden, hebben de SP geen goed gedaan, denkt hij.

Lijnrecht daartegenover staat Richard Boddeus, SP-fractievoorzitter in de gemeente Kampen. 'Actievoeren is een doel op zich geworden.' Met argwaan kijkt hij naar de marsorders die hem bereiken vanuit De Moed, het partijkantoor in Amersfoort. De VVD boycotten was onverstandig. 'Roemer had op z'n minst met Rutte moeten gaan praten. Nu zitten we weer in de oppositie.'

Twee willekeurige SP'ers, maar ze zijn illustratief voor het debat in de SP. Een spook waart door de partij, het spook van Sharon Gesthuizen, de vrouw die in 2015 de strijd om het voorzitterschap verloor. Winnaar Ron Meyer was de man die door Jan Marijnissen was uitverkoren om zijn werk voort te zetten. Meyer erfde niet alleen de lijn van zijn voorganger, maar ook het vuurtje dat door Gesthuizen was aangestoken in ruim eenderde van de afdelingen.

In haar memoires rekende Gesthuizen af met de bikkelharde partijdiscipline. Dat heeft de sluimerende onvrede doen ontwaken in een deel van de achterban - onvrede die aan de oppervlakte komt nu het partijbestuur de ene na de andere afdeling uitsluit van deelname aan de gemeenteraadsverkiezingen. Daarvoor voert het partijkantoor uiteenlopende redenen aan, maar steeds is er die ene noemer: wie te weinig actie voerde, te weinig op straat kwam, gaat op het strafbankje.

In toenemende mate laten leden van zich horen die liever Gesthuizens richting waren ingeslagen. Minder actie, meer besturen. Meer compromisbereidheid. Een bredere blik met meer aandacht voor klimaat, voor vluchtelingen, voor buitenland. Minder hiërarchie, meer ruimte voor discussie, geef elk lid een stem in partijzaken. Wie die wensen optelt, komt haast uit bij een andere partij.

Partijkas

SP-statenleden in Noord-Holland moeten hun eigen rekeningnummer aan de provincie doorgeven als ze hun vergoeding nog willen ontvangen. De provincie werkt niet meer mee aan het overmaken van salaris naar de kas van de SP. Minister Plasterk van Binnenlandse Zaken wees er deze week op dat de onafhankelijkheid van volksvertegenwoordigers risico loopt als hun partij het loon uitbetaalt.

De vraag die de dissidenten opwerpen, is existentieel: wie zijn wij? Het is een vraag waar de SP grote moeite mee heeft, zegt Gerrit Voerman, hoogleraar en hoofd van het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen. 'De SP stagneert, verliest een zetel, verliest leden. En dat terwijl concurrent PvdA is geïmplodeerd. Je moet je afvragen: wat is er aan de hand?'

Hij wijst erop dat na de teleurstellende verkiezingen van maart geen diepgravende analyse is gevolgd. 'Meyer grijpt terug naar oude recepten. De stijl van Marijnissen: niet te moeilijk doen, gewoon terug naar de corebusiness, actievoeren.'

Een trits aan oud-Kamerleden vindt dat achterhaald: naast Gesthuizen ook Harry van Bommel, Farshad Bashir, Tjitske Siderius. Eenmaal weg uit Den Haag voelen ze zich genoodzaakt hun partijgenoten te waarschuwen: pas op, Meyer koerst op een toekomst langs de zijlijn.

Dezelfde kritiek klinkt in afdelingen. De vier raadsleden in Kampen besloten zelf om volgend jaar niet mee te doen met de gemeentelijke verkiezingen, uit onvrede met de koers van het partijbestuur. De fractievoorzitter in Hoorn hekelt openlijk Meyers lijn. De afdeling Diemen loopt leeg. In Leeuwarden vertrekken SP'ers naar een lokaal links alternatief. De belangrijke afdeling Rotterdam pleit voor directere inspraak. In besloten SP-groepen op Facebook uiten leden hun ongenoegen.

Het zijn meer dan enkelingen, maar de precieze omvang van het verzet is lastig te schatten. Hoogleraar Voerman wijst erop dat Gesthuizen in 2015 bij de voorzittersverkiezing 41 procent van de stemmen kreeg. 'Dat was voor velen een verrassing.' Misschien was de feitelijke steun nog groter, zegt hij. Op het congres stemden niet de leden zelf, maar afgevaardigden van hun afdelingen.

Tegelijkertijd: een meerderheid koos Meyer, gaf hem het mandaat. De kritiek van oud-Kamerleden noemt hij zelf 'een grijsgedraaide plaat'. Hij is niet 'de baas', verzuchtte hij op de partijraad vorig weekend. 'Was het maar waar, zou ik soms bijna zeggen.' Want voor al zijn plannen moet hij instemming krijgen van die partijraad, de vergadering van de voorzitters van de circa 160 afdelingen.

Hij wil best op de kritiek reageren, ook dat is zijn taak als voorzitter, maar liever vertelt hij over zijn plannen voor de partij en voor het land. Zo wil de SP in dit lokale campagnejaar een miljoen mensen spreken. Want daar moet het mandaat gehaald worden: bij de mensen, in de buurten.

Het komt voort uit Meyers diepgevoelde overtuiging: een SP die niet meer op straat komt, verliest haar bestaansrecht. Besturen hoort daarbij, benadruk hij: het doel is om na maart in een recordaantal gemeenten wethouders te leveren. Maar onder Meyers leiding wordt de SP nimmer een PvdA of GroenLinks.

Zijn doel is juist het activisme te professionaliseren. Niet langer elke afdeling haar eigen initiatieven en provisorische posters, maar in elke gemeente dezelfde acties voor dezelfde herkenbare thema's. Vorig jaar was dat het Nationaal Zorgfonds. De boycot van de VVD past in die lijn: de SP maakt heldere keuzes. Dat geldt voor én na de verkiezingen, dus 'nee is nee', Roemer zal niet met Rutte regeren.

Hoogleraar Voerman verwacht dat het kamp-Meyer voorlopig aan het langste eind trekt. 'De structuren zijn taai. Veel mensen zijn gehecht aan hun positie en willen hun partij, hun kindje, behoeden voor verandering. Door het getrapte partijmodel blijft er een behoorlijke afstand bestaan tussen de leden en het bestuur.'

In die hiërarchie is minder ruimte voor afwijkende standpunten. De meest actieve en activistische leden schoppen het tot afdelingsvoorzitter. Op congressen mogen enkel afgevaardigden (een per vijftig leden van een afdeling) stemmen over kandidaat-bestuursleden. Doe daar wat aan, roepen critici. Geef alle leden een stem. Meyer benadrukt dat hij heus niet doof is voor zulke oproepen. Hij experimenteert inmiddels met stemmingen in de afdelingen voorafgaand aan het congres.

Terug naar Ronald Portier, de activistische afdelingsvoorzitter uit Dordrecht. Wat blijkt: hij stemde in 2015 op Gesthuizen. Niet omdat hij een totaal andere SP wilde, wel omdat hij graag zou zien dat SP'ers wat zachtaardiger met elkaar omgaan. 'Je hoeft niet elke kritiek neer te sabelen. Laten we discussie verwelkomen.'

Op straat: zo ziet de SP haar leden het liefst. Maar online klinkt gemor

Dat het SP-bestuur kritisch is op lokale afdelingen die te weinig de wijken in gaan, snappen ze wel bij de SP-jongeren. 'Alleen op straat maak je contact.' Maar online is lang niet iedereen blij met voorzitter Ron Meyer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden