'Partijleden willen Mugabe kwijt'

Gerucht: partijgenoten van de Zimbabwaanse president Mugabe willen van hun leider af. Zij zouden met de oppositie praten over een plan waarin Mugabe met geheven hoofd kan opstappen....

Terwijl Robert Mugabe met vrouw Grace in het Verre Oosten genoot van de laatste dagen van de kerstvakantie, bracht de Britse krant The Times het afgelopen weekeinde het bericht dat partijgenoten van de 78-jarige Zimbabwaanse leider heimelijk zijn aftreden aan het voorbereiden zijn.

De bron van het verhaal is een blanke oud-officier van het Zimbabwaanse leger, die zich heeft opgeworpen als bemiddelaar tussen Mugabes ZANU-PF en de oppositionele Beweging van Democratische Verandering (MDC). Hij zou namens twee van de machtigste mannen van de regeringspartij, parlementsvoorzitter Emmerson Mnangagwa en legercommandant generaal Vitalis Zvinavashe, onderhandelen met MDC-leider Morgan Tsvangirai.

Het bod dat de bemiddelaar volgens Tsvangirai onlangs aan de MDC overbracht, behelst een eervolle aftocht voor Mugabe, om zo een uitweg te forceren uit de politieke en economische crisis die Zimbabwe al twee jaar verpaupert. Als hij weg is kan er een overgangsregering komen met de oppositie, en kan de financiële hulp uit het Westen worden hervat die het land uit het slop moet halen.

Of het klopt blijft voorlopig gissen. Uit Harare klonken maandag harde ontkenningen, onder meer van Mnangagwa, dat er enige besprekingen met de oppositie gaande zijn. Maar Mnangagwa, een oogappel van Mugabe die eerder minister van Veiligheid was en die al enige tijd geldt als de meest waarschijnlijke opvolger van de oude president, kan het eenvoudig nog te vroeg vinden om de pijnlijke boodschap naar buiten te brengen.

Het is geen geheim dat er al geruime tijd achter de schermen wordt overlegd over een vreedzame oplossing voor de impasse in Zimbabwe. De Zuid-Afrikaanse regering is al twee jaar vruchteloos bezig met stille diplomatie, en de MDC heeft al meermalen Mugabe een eervol pensioen aangeboden. Maar in het ZANU-kamp, waar een deel van de jongere generatie ook liever vandaag dan morgen de oude baas kwijt is, bleef het angstig stil. De enkeling die het waagde kritisch te spreken, werd uitgerangeerd.

De noodzaak om een oplossing te forceren neemt echter met de dag toe, nu het land afstevent op een hongercrisis. Vorige week werden de eerste voedselrelletjes gemeld in Bulawayo en Harare. Ze waren deels het werk van oproerige aanhang van de ZANU zelf - en dat kan voor de hervormingsgezinden en opportunisten in de ZANU-top het signaal zijn geweest om het exit-scenario voor de voormalige vrijheidsstrijder die inmiddels 23 jaar aan de macht is urgent te maken.

Wil Mugabe zelf weg? Bij zijn omstreden herverkiezing in maart vorig jaar verklaarde hij zijn karwei - de onteigening van blanke boerderijen - te zullen afmaken. Hoewel de chaotische herverdeling, in combinatie met aanhoudende droogte, het land op het randje van de hongersnood heeft gebracht, kan hij volhouden dat hij zijn historische taak heeft volbracht. Operatie geslaagd, patiënt dankzij internationale voedselhulp net niet overleden.

De oude vos Mugabe zal beseffen dat hij nu nog een ereplaats in de nationale geschiedenis kan verwerven. Het aanbod van de oppositie ligt er, de tijd begint te dringen, de alternatieven - oproer, bloedvergieten, een aftocht als Milosevic? - zijn weinig opbeurend voor de trotse Afrikaanse nationalist die hij is.

De crisis knaagt ook aan hem. Mugabe bekende onlangs dat hij er gedurig hoofdpijn van krijgt. Het land is praktisch failliet, maïs en brood zijn schaars, onderwijs, gezondheidszorg en sociale voorzieningen zijn een schim van vroeger, het regime moet de ene na de andere malle maatregel verzinnen om de oppositie de baas te blijven. Zelfs de benzine is nu op, want de Libische leider Kadhafi heeft zijn olieleveranties aan Harare gestaakt. De laatste harde valuta gaan naar buitenlandse vakanties voor ZANU-leiders.

Hoe lang moet deze ellende nog voortduren, vragen steeds meer Zimbabwanen zich af. Hoewel de apathie onder de bevolking nog lijkt te overheersen, kan de vlam op een dag zomaar in de pan slaan. Bijvoorbeeld over enkele weken, als een deel van het wereldkampioenschap cricket in Harare en Bulawayo wordt gespeeld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden