Nieuws Wetenschappelijke bureaus

Partijdiscipline en geldgebrek hollen de onafhankelijkheid van politieke denktanks uit

Toenemende partijdiscipline en lagere budgetten hollen de onafhankelijkheid en de eigenzinnigheid van de politieke wetenschappelijke bureaus uit. Dat gaat ten koste van het interne debat binnen politieke partijen en van de ideeënvorming in de politiek.

Wouter Bos, partijvoorzitter Hans Spekman en lijsttrekker Lodewijk Asscher van de PvdA kijken naar de uitslagen van de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen. Beeld ANP

Dat signaleren politicologen en (oud-)voorzitters van de wetenschappelijke bureaus in de Volkskrant. De denktanks die gelieerd zijn aan partijen als VVD, CDA en PvdA speelden tientallen jaren een belangrijke rol bij het bepalen van de partijkoers. De bureaus stellen (soms uitermate kritische) rapporten op over de richting die de partij uitgaat, organiseren debatten en symposia, schrijven mee aan verkiezingsprogramma’s en lanceren ideeën voor de lange termijn.

Voor dat werk krijgen de wetenschappelijke bureaus samen 3,2 miljoen euro subsidie, die bestaat uit een vast bedrag en een bedrag per zetel in de Tweede Kamer. De partij mag die subsidie niet voor andere doeleinden gebruiken. Daarmee is de onafhankelijke positie van de bureaus bij wet vastgelegd.

Door de versplintering van het politieke landschap krijgen de denktanks van CDA en PvdA echter minder subsidie. Zo liep het budget van de Wiardi Beckman Stichting van de PvdA na de voor die partij desastreuze verkiezingsuitslag terug van 570 naar 240 duizend euro. Het aantal medewerkers ging van 7 naar 3. Het ooit door PvdA-premier Wim Kok gevreesde bureau ontbeert zo de benodigde slagkracht.

Partijdiscipline

Meer in het algemeen krijgt de partijdiscipline vat op de bureaus. Uit vrees voor negatieve publiciteit trekken de partijen hun bureaus naar zich toe. Daardoor leveren de bureaus aan onafhankelijkheid in. Volgens Patrick van Schie, sinds 2001 directeur van het aan de VVD gelieerde bureau, houdt de VVD de teugels duidelijk steviger in handen sinds de partij regeert. Van Schie: ‘Sommige VVD-politici laten ons in het voorbijgaan merken dat ze niet zo gelukkig zijn met de dingen die we naar buiten brengen.’

‘Politieke partijen zijn tegenwoordig minder geporteerd van een al te onafhankelijk en kritisch bureau’, stelt hoogleraar Gerrit Voerman van de Universiteit Groningen, die zich bezighoudt met het functioneren van het partijstelsel. ‘De partijleiding trekt meer macht naar zich toe’, beaamt politicoloog André Krouwel van de Vrije Universiteit. ‘Terwijl kritiek juist nodig is om de partij scherp te houden.’

Paul Kalma en Ab Klink, respectievelijk oud-directeur van de denktanks van PvdA en CDA, zien dat bij hun partijen de bureaus minder invloed hebben dan voorheen. Daardoor zijn partijen vooral bezig met de Haagse actualiteit en ontbreekt het aan politieke ideeën voor de (middel)lange termijn, stellen zij.

‘Dat moet de kiezer zorgen baren’, zegt CDA’er Klink, die ook minister van Volksgezondheid was. Kalma noemt de groeiende afkeer van interne kritiek bij de PvdA-leiding een ‘zeer zorgelijke ontwikkeling’. ‘Zelfs na de verkiezingsnederlaag denkt men binnen de partij niet na over hoe het verder moet.’

De nieuwe politieke partijen met zetels in de Kamer zijn intussen nog zoekende naar de rol van hun wetenschappelijke bureaus. Niet altijd is de scheiding tussen de partij en het bureau helder. Daarbij springt het wetenschappelijke bureau van Denk in het oog. Voorzitter van het bureau is Tweede Kamerlid Selçuk Özturk, terwijl directeur Gladys Albitrouw penningmeester van Denk is. Zo’n innige relatie tussen partij en bureau werd eerder door Denk zelf bekritiseerd.

Ook is onduidelijk wat Denk met de subsidie, die in 2018 zo’n 160 duizend euro bedraagt, uitricht. Ondanks herhaaldelijke verzoeken reageerde Denk niet op vragen over de gang van zaken bij haar wetenschappelijke instituut Statera.

Wetenschappelijke bureaus van politieke partijen: van denktanks tot propagandamachines

Ze zijn het brein, misschien wel het geweten, van de politieke partijen. Althans, dat zouden de wetenschappelijke bureaus moeten zijn. Maar grote ideeën en kritiek op het beleid worden door de partijleidingen steeds minder op prijs gesteld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.