'Particuliere beveiliger kan agent vaak vervangen'

Bezuinigen? De beveiligingsbranche ruikt zijn kans. De duur betaalde agent is vaak helemaal niet nodig. Door Menno van Dongen, Elsbeth Stoker

schiedam/amsterdam 'Het enige wat ik nog hoef te weten, is het adres waar de offerte naar toe kan', zegt Richard Franken (50). De commercieel directeur van Trigion, het grootste beveiligingsbedrijf van het land, wrijft in zijn handen bij de gedachte aan de vijfhonderd nieuwe animal cops.


Want waarom zou je duurbetaalde agenten inzetten, als je een goedkopere particuliere beveiliger op een mishandeld dier kunt afsturen?, redeneert hij. 'Wij hebben nu al beveiligers die getraind zijn op milieudelicten. Ze zijn beëdigd als buitengewoon opsporingsambtenaar (boa) en kunnen dus ook een proces verbaal opmaken.'


Franken en zijn collega's zien het nieuwe kabinetsbeleid helemaal zitten. 'Ik verwacht dat er een nieuwe wind gaat waaien, waarbij meer oog is voor slimme oplossingen.'


De 'slimme oplossingen' waar het hier over gaat, is het uitbesteden van overheidstaken aan particuliere beveiligers. Denk aan de inzet van beveiligers bij de arrestantenzorg en in de gevangenissen, of bij snelheidscontroles. Denk aan straatcoaches die een deel van het toezicht op straat overnemen. 'Wij bewaken bijvoorbeeld al de plaatsen delict. Waarom zou je daar een dure diender voor inzetten?', vraagt Franken - zelf oud-agent - zich retorisch af.


Volgens hem kost een beveiliger 30 euro per uur. Dat is de helft van wat de overheid kwijt is aan een agent, stelt hij. Maar dan rekent hij wel de overhead mee. Beveiligers zijn niet alleen goedkoper dan ambtenaren, ze zijn ook nog eens flexibeler inzetbaar en ze kunnen eenvoudiger worden ontslagen. Dat komt doordat ze niet in dienst zijn van de overheid.


De commercieel directeur - grijzend haar, paarse blouse en druk gebarend als hij zijn verhaal vertelt -- zit in zijn kantoor op de twaalfde verdieping in de Rotterdamse haven. Vanuit het raam zijn grote zeeschepen te zien, beneden op straat rijdt zo nu en dan een Trigion-autootje voorbij.


Zijn bedrijf is al verantwoordelijk voor de beveiliging in de haven. Wat hem betreft, zijn er de komende jaren nog veel andere interessante projecten binnen te slepen, vooral in het publieke domein.


Franken baseert zijn enthousiasme op de wens voor meer blauw op straat én het regeerakkoord. Hierin staat onder meer dat het kabinet de 'privatisering zal voorbereiden van voor het gevangeniswezen relevante taken'. Het doel is 'versobering en kosteneffectiviteit'. Volgens bronnen in Den Haag komt er mogelijk een experiment in een of enkele gevangenissen. Als de experimenten een succes zijn, wordt dit op grotere schaal ingevoerd, is het idee.


Daarnaast zijn er 'snuffelgesprekken' gaande over het uitbesteden van politietaken tussen de politie en de VPB, de branchevereniging van beveiligers. Het aantal straatcoaches dat zijn bedrijf levert aan gemeenten is de afgelopen jaren verdrievoudigd, naar 1.000 man. Blauw op straat werkt, stelt Franken. 'Het hoeft echt geen dure agent te zijn. Al is het een bezorgde buurtvader die dagelijks toezicht houdt. Door gereguleerd toezicht daalt de criminaliteit.'


Lobbymachines

De opmars van de particuliere beveiliger in het publieke domein is een onontkoombare beweging, stelt ook Ronald van Steden. 'Zeker in tijden dat je wilt bezuinigen.' Hij is als bestuurskundige verbonden aan de Vrije Universiteit en gespecialiseerd in politie en veiligheid.


In Nederland maken, naast Trigion, Securitas en Group4Securicor de dienst uit. Trigion is onderdeel van Facilicom en actief in meerdere Europese landen (36 duizend werknemers). Concurrent Securitas werkt in 30 landen (215 duizend werknemers). Group4Securicor heeft vestigingen in 120 landen (600 duizend werknemers). 'Dit zijn gigantische bedrijven met een actieve lobbymachine om hun takenpakket uit te breiden en een voet tussen de deur te krijgen bij de overheid', zegt Van Steden.


In Nederland begint de geschiedenis van de particuliere beveiligingssector in de jaren tachtig. Sindsdien heeft het een enorme vlucht genomen, inmiddels telt Nederland zo'n 35 duizend beveiligers. Ter vergelijking: er zijn ongeveer 55 duizend agenten.


Het begon met onvrede onder ondernemers die vonden dat de politie te weinig prioriteit gaf aan bedrijfsinbraken. Om hun bedrijven toch te beschermen, huurden ze gezamenlijk beveiligers in die hun bedrijventerreinen in de gaten hielden. Inmiddels zijn de blauwe of zwarte pakken met een zilveren V op de borst overal te vinden in het bedrijfsleven: van winkels tot recepties en Schiphol.


De laatste jaren is de rek eruit, mede omdat steeds meer taken van de traditionele beveiliger worden overgenomen door camera's en andere technische snufjes. Om verder te groeien, is de branche op zoek naar nieuwe markten. Sinds een jaar of tien richt de sector daarom zijn ogen op het overnemen van overheidstaken.


Inmiddels hebben de beveiligers voet aan de grond gekregen bij onder meer asielzoekerscentra en sommige gevangenissen en politiekorpsen. Zo voerden ze tot voor kort ondersteunende taken uit bij de politie in Lelystad, die kampte met een personeelsgebrek in de arrestantenzorg. Maar ook de politie in Rotterdam maakt gebruik van de diensten van Trigion.


De precieze omvang van deze trend is onduidelijk. Volgens Franken is de politie terughoudend met het uit handen geven van 'taken en budget'. Maar veel gemeenten hebben er wel oren naar. 'Badplaatsen waar het in de zomer heel druk is, huren ons bijvoorbeeld in.' Ook in het gevangeniswezen is het normaler geworden, stelt hij.


Hoe normaal? Dat blijft geheimzinnig. Waar Franken zegt dat inmiddels al meer dan de helft van gevangenispersoneel gedetacheerde beveiligers zijn, zegt de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) dat hier geen recente cijfers van zijn en dat het beleid erop is gericht het aantal externen zo klein mogelijk te houden. Volgens de laatste cijfers van de DJI telde de sector in 2008 700 ingehuurde beveiligers.


Daarnaast zouden er veel particuliere beveiligers bij de Directie Bijzondere Voorzieningen werken. Daaronder vallen detentiecentra voor illegale vreemdelingen en uitzetcentra. Ze worden beheerd door de overheid, maar een groot deel van het personeel is in dienst van externen. Volgens een artikel uit 2008 uit Signaal, het bedrijfsblad van Group4Securicor, mochten hun bewakers in het detentiecentrum in Alphen aan den Rijn, dat momenteel wordt verbouwd, in geval van nood zelfs geweld gebruiken.


'Het ligt politiek gevoelig', zegt Van Steden, om de geheimzinnigheid te verklaren. Immers: is het wenselijk dat overheidstaken overgenomen worden door commerciële partijen? Bij het beantwoorden van deze vraag spelen ideologische overwegingen een grote rol.


Principieel verkeerd

Reguliere gevangenisbewaarders, FNV Bondgenoten en experts reageren kritisch op deze trend. Ze vinden het bijvoorbeeld principieel verkeerd dat de overheid de zorg voor bijvoorbeeld gedetineerden uit handen geeft aan commerciële partijen. Dat zou de kans op een succesvolle terugkeer in de samenleving verkleinen. Daar komt bij dat de beveiligers 'slechts' een mbo-2-diploma hebben en onvoldoende voorbereid zouden zijn op situaties die ze op in cellen tegen kunnen komen.


'Detentie moet meer zijn dan mensen opsluiten', zegt Gerard de Jonge, bijzonder hoogleraar detentierecht in Maastricht. 'Er zijn juist beter betaalde, goed opgeleide bewaarders nodig om de kans op resocialisatie te vergroten.' (Zie inzet.)


Wat Franken betreft, is er met het opleidingsniveau van zijn beveiligers niets mis. 'Als je een allround beveiliger wilt, dan heeft hij een tweejarige opleiding gehad. Voor de werkzaamheden die onze beveiligers doen zet de politie ook geen zwaar gekwalificeerd personeel in. Qua niveau zijn de beveiligers en de gemiddelde wijkagent redelijk aan elkaar gewaagd.'


Voor het doorschieten van de commercie is hij niet bang. 'Wij vinden dat de regie in handen moet blijven van de overheid. Wij zijn geen voorstander van een Amerikaans model waarin de directeur van de gevangenissen ook een ondernemer is.'


Met het regeerakkoord in gedachten droomt hij in ieder geval al weg. Zijn wens: een overheidsopdracht om 25 jaar een gevangenis te beheren. Want Trigion heeft niet alleen beveiligers in de aanbieding. Het is onderdeel van Facilicom, een bedrijf dat ook een catering-, een schoonmaak- en een bouwbedrijf heeft. Hij en zijn collega's zijn al vijf jaar bezig om de geesten én de wetgeving rijp te maken voor zo'n overheidsopdracht.


Via lobbywerk en overleg met de belangrijkste partijen hoopt hij dat dit plan binnenkort serieus wordt opgepakt. 'We hebben nu al een panklaar verhaal', zegt hij. 'We kunnen zo een gevangenis neerzetten. En als hier over 25 jaar geen behoefte meer aan is, dan verbouwen we het gebouw gewoon, bijvoorbeeld tot een bejaardenhuis. Tralies eruit, de muurtjes anders neerzetten, bloemen erin en de gevangenispoort vervangen door een park.'


Vertegenwoordigers van werknemers in het gevangeniswezen zien weinig in de plannen van de overheid.'Misschien willen ze op deze manier goedkoper personeel inhuren? Als dat zo is, moet het nieuwe kabinet dat eerlijk zeggen', zegt Bert Koops, voorzitter van de overkoepelende organisatie van ondernemingsraden.


De kans is groot dat dit de bedoeling is. Onderzoekers van de Stichting Nederlands Economisch Instituut rekenden enkele jaren geleden al uit dat de overheid 20 procent op de personeelskosten kan besparen als bewaarders die nu ambtenaar zijn worden vervangen door werknemers van een particulier bewakingsbedrijf.


Ook vakbond FNV Bondgenoten maakt zich zorgen over de trend dat steeds meer beveiligers werk doen dat voorheen door politie-, gemeente- of gevangenispersoneel werd gedaan. 'In bijvoorbeeld een asielzoekerscentrum of een gevangenis maak je dingen mee waarvoor je niet bent opgeleid', zegt Yolanda Reus, vakbondsbestuurder van de beveiligingssector. 'Een beveiliger kreeg onlangs te maken met een asielzoeker die uit frustratie zijn kind de lucht in gooide. Hoe ga je daarmee om als je alleen je mbo-2 beveiligingsopleiding hebt?'


Maar er zijn ook voorstanders van deze ontwikkeling. 'Ik was in het verleden altijd negatief over privatisering', zegt de Tilburgse emeritus-hoogleraar strafrecht Anton van Kalmthout. 'Maar in een aantal gevallen in het buitenland blijkt het wel degelijk succesvol. Zeker als het gaat om gevangenen die weinig bewaking nodig hebben. Waarschijnlijk werken particuliere organisaties efficiënter dan de toch wat logge overheid.'


'Misschien zitten er er adders onder het gras. Ik wil niet dat het uiteindelijk leidt tot versobering van het programma voor gedetineerden of minder investeringen in resocialisatie.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden