Particuliere bajes in Amerika bijna verleden tijd

Washington gaat particuliere gevangenissen sluiten. Ze zijn duur en de veiligheid van het personeel is minder gewaarborgd. In de cellen is is ook sprake van meer geweld.

De particuliere Adelanto-gevangenis in Zuid-Californië Beeld Getty Images

De Amerikaanse regering heeft besloten een punt te zetten achter het gebruik van commerciële gevangenissen. Nu nog zitten ongeveer 22 duizend mensen vast in federale gevangenissen die door particuliere bedrijven worden geëxploiteerd, maar de regering wil van die commerciële centra af omdat ze minder veilig zijn en nauwelijks of geen besparingen opleveren.

Onderminister van Justitie Sally Yates liet donderdag weten dat het aantal federale gevangenen volgend jaar al bijna met de helft moet zijn gereduceerd. Contracten met de uitbaters van de particuliere gevangenissen die aflopen, worden niet meer verlengd of drastisch beperkt. Nieuwe contracten worden voortaan niet meer afgesloten.

Federale gevangenissen

Het besluit heeft alleen betrekking op gevangenen die onder de federale overheid vallen, niet op gevangenen die in commercieel gerunde gevangenissen van de verschillende staten zitten. Daarin zitten nog eens ruim honderdduizend veroordeelden vast, maar critici van de particuliere gevangenissen hopen dat de staten het voorbeeld van Washington zullen volgen. 'Het ministerie van Justitie heeft duidelijk gemaakt dat het einde van het experiment met particulieren gevangenissen eindelijk in zicht is', zei David Fathi van de burgerrechtenbeweging ACLU.

De commerciële gevangenissen raakten in de jaren tachtig van de vorige eeuw in zwang, toen het aantal gevangenen explodeerde door de 'war on drugs'. Het gevangenissysteem raakte totaal verstopt door de stroom mensen die voor drugsmisdrijven werden veroordeeld, waarna de autoriteiten besloten een beroep te doen op commerciële bedrijven. Tussen 1980 en 2013 groeide de gevangenisbevolking van 300 duizend tot ruim anderhalf miljoen.

In de Adelanto-gevangenis verblijven met name illegale immigranten Beeld Getty Images

Zwaardere straffen

Het idee was ook dat gevangenissen die door commerciële bedrijven werden geëxploiteerd uiteindelijk goedkoper waren. Maar dat valt volgens Yates tegen. 'Ze leveren geen substantiële besparingen op', concludeerde de onderminister. Uit eerdere onderzoeken was al gebleken dat de commerciële detentiecentra minder goedkoop waren dan de uitbaters beweren. Een onderzoek van de Universiteit van Wisconsin stelde vast dat veroordeelden in particuliere gevangenissen gemiddeld een paar maanden langer vastzitten dan in overheidsgevangenissen met als gevolg dat de besparingen grotendeels teniet worden gedaan. Oorzaak is dat commerciële gevangenissen eerder geneigd zijn straffen uitdelen voor wangedrag, zodat de veroordeelden langer moeten zitten.

Wat de doorslag gaf voor de regering was een rapport waarin de inspecteur- generaal onlangs vaststelde dat de commerciële gevangenissen het veel slechter deden als het gaat om de veiligheid: er is veel vaker sprake van onderling geweld tussen de gevangenen en er worden meer verboden spullen, zoals mobieltjes, binnengesmokkeld. Ook bleek dat commerciële instellingen vaak gevangenen louter wegens ruimtegebrek in isoleercellen opsloten.

Nieuws over sluiten doet aandelen kelderen

De twee grootste uitbaters van commerciële gevangenissen, Corrections Corporation of America (CCA) en de GEO Group, beleefden donderdag een slechte dag. Beide ondernemingen verloren bijna 40 procent van hun beurswaarde na het nieuws dat het ministerie van Justitie van hun diensten af wil. CCA exploiteert in de VS 65 detentiecentra met een capaciteit van een slordige 80 duizend bedden. GEO beheert 57 gevangenissen die onderdak bieden aan bijna 50 duizend veroordeelden. Beide ondernemingen hebben een omzet van ongeveer twee miljard euro. Het besluit geldt alleen voor de federale gevangenissen, maar beleggers vrezen dat de staten op den duur het voorbeeld van Washington zullen volgen en ook de contracten met de beursgenoteerde gevangenissen zullen laten verlopen. Een woordvoerder van CCA probeerde de schade te beperken door erop te wijzen dat de contracten met het ministerie van Justitie slechts 7 procent van de omzet van het bedrijf vormen.

Lobby van particuliere gevangenissen

Een woordvoerder van Corrections Corporation of America (CCA), het bedrijf dat bijna 40 procent van de particuliere gevangenissen uitbaat, bestreed de conclusies. Volgens hem blijkt uit allerlei onderzoeken dat commerciële instellingen het beter doen dan overheidsgevangenissen als het om veiligheid en kwaliteit gaat.

De vroegere presidentskandidaat Bernie Sanders juichte het besluit toe. 'We moeten een eind maken aan de afperspraktijken van de particuliere gevangenissen in Amerika.' Het gebruik van de commerciële gevangenissen is altijd omstreden geweest in de VS. Volgens tegenstanders is het onethisch dat bedrijven geld verdienen aan het gevangen houden van mensen, en helemaal als het om minderjarigen en illegale immigranten gaat.

Critici wijzen er ook op dat gevangenisondernemers als CCA en de GEO Group zich ook met de politiek bemoeien. Zo lobbyden ze voor wetsvoorstellen om de straffen voor geweldpleging of zedenmisdrijven te verhogen. Ook gaven ze miljoenen aan campagnebijdragen voor kandidaten van wie ze verwachtten dat die hun meer werk zouden bezorgen.

Financieel gewin

In hun contracten met de overheid hebben de uitbaters van commerciële gevangenissen vaak minimumeisen opgenomen wat de bezettingsgraad betreft. Als norm geldt meestal een bezettingsgraad van 90 procent, maar in enkele gevallen is het zelfs 100 procent. Volgens tegenstanders gaat daar een perverse prikkel van uit: de overheid heeft er financieel baat bij voldoende mensen op te sluiten. Voor iedere lege brits moet immers een vergoeding aan de exploitant worden betaald.

Een enkele keer ging een gevangenisexploitant wel erg ver. In 2008 werden twee rechters uit Pennsylvania in het 'Kids for cash'-schandaal veroordeeld wegens het aannemen van steekpenningen van een bedrijf dat een jeugdgevangenis beheerde. In ruil voor het geld legden de twee zware straffen op aan minderjarigen die slechts lichte vergrijpen hadden begaan. Vervolgens stuurden ze hen naar de jeugdgevangenis.

Londen verdeeld over particuliere detentie

In het Verenigd Koninkrijk zijn de ervaringen met private gevangenissen wisselend. Zo zijn ze duur. Bijna een kwart van het Britse gevangenisbudget gaat eraan op, terwijl 'slechts' 11 procent in handen van bedrijven is, ofwel elf procent van de gevangenispopulatie. Tegelijkertijd zijn ze nieuwer en hebben ze in vergelijking met staatsgevangenissen minder last van overbezetting. Het verloop van personeel is sneller in private gevangenissen en de veiligheid van het personeel minder gewaarborgd. Dat laatste was een van de redenen om gevangenis Wolds in 2012 weer in publieke handen te brengen. Onder auspiciën van het bedrijf G4S was er sprake van wangedrag en drugsgebruik. Twintig jaar eerder was Wolds de eerste gevangenis die in particuliere handen kwam. Er bestaan nog altijd twijfels over het economische nut en het morele gehalte, maar de Conservatieve regering lijkt niet geneigd te zijn Barack Obama's voorbeeld te volgen. Labour is wel voor hernationalisatie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.