Partchwork in progress

Verlaten fabrieken vormen de locatie. Bij de opening van de Ruhrtriënnale staat het werk van muziekvernieuwer Harry Partch centraal. Een geslaagde combinatie.

In het rauwe industrielandschap van het Ruhrgebied steekt een transparante zuil fragiel af tegen de fabriekshal van Zeche 12. Waar ooit de kolen uit Europa's grootste steenkolenmijn werden schoongewassen voor gebruik, heeft het Londense kunstenaarstrio rAndom International een installatie ingericht die is opgetrokken uit water. Van veraf is het een toren waarin het zonlicht reflecteert. Dichterbij zie je kinderen in plastic pakken springen - in de waterplassen onder aan de zuil. Bedachtzame kunstliefhebbers laten zich nat regenen in de metershoge douche, gefascineerd door het vertekende beeld van de fabriek die door de regensluiers zichtbaar wordt - zinnebeeld van economische opbouw onder een vuilgele lucht.


Twintig kilometer verderop, in de Jahrhunderthalle Bochum, opent Heiner Goebbels de nieuwe editie van de Ruhrtriënnale. Op de volgepakte tribune zit Johan Simons, de Nederlandse regisseur die hem over twee jaar als intendant zal opvolgen. Goebbels zet voor zijn tweede seizoen als intendant van het festival hoog in. Na de twee opera's van John Cage waarmee hij zijn eerste seizoen opende, richt hij nu de spots op de vrijwel vergeten muziekvernieuwer Harry Partch (1901-1974).


Deze Amerikaanse componist, tegendraadse denker en zwerver, voelde zich meer thuis in de New Yorkse rockclubs ten zuiden van Fourteenth Street dan in de grote concertzalen. Hij schopte tegen de oude Europese muziektraditie aan, de theatercultuur, de scheiding tussen pop en klassiek. Zelfs het ingesleten gevoel voor toonhoogten, voor wat vals klinkt of zuiver, verwierp hij. Dat had ingrijpende consequenties. De bestaande instrumenten, gebouwd volgens de gebruikelijke westerse stemming, voldeden niet langer. Om zijn ideaal van primitieve klanken te verwezenlijken, ontwierp en bouwde hij zijn eigen instrumenten: een Marimba Eroica, een Zymo-Xyl, een Chromelodeon.


Speciaal voor Goebbels' theaterversie van Partch' compositie Delusion of the Fury zijn ze nagebouwd. En dat was nog maar het begin. Nadat ze waren gestemd en afgeregeld, hebben de musici van Ensemble musikFabrik meer dan een jaar gezwoegd om de instrumenten in de vingers te krijgen. Alleen al visueel is het een belevenis mee te maken hoe ze de boomstamlange houten staven van de Marimba Eroica met de vuist bespelen, hoe ze hangende bierglazen met zachte stokken aantikken, hoe ze de snaren van citers in razend tempo laten stuiteren. De muzikanten, voor de voorstelling gekleed in overalls en veiligheidsjassen, doen zwaar werk. Onder de spots zie je hoe hun gezichten glimmen van het zweet.


De zwevende klank van Partch' instrumenten heeft iets weg van de oosterse gamelan, maar de tonen zijn wendbaarder. Bijna glijdend kunnen ze omhoog of omlaag bewegen. Middelpunt van zijn collectie is een harmoniumachtig toetsinstrument. Als dat wordt aangeslagen, ontstaat een gewijde klank die lijkt op die van een orgeltje. Maar als de toon even later wegsmelt en als een psychedelisch jankende gitaar de diepte in zakt, is die associatie weg.


Met zijn enscenering van Delusion of the Fury wil Goebbels de muziek van de Amerikaan weer op de kaart zetten. Goebbels, van huis uit componist, is gefascineerd door de potentie van zijn instrumenten en van zijn vermenging van muziekculturen.


Wonderlijk hoe goed de rebelse Partch past bij de verlaten fabrieken, de met onkruid overwoekerde terreinen, het oude beton en het verroeste staal - een sfeer die uitnodigt om na te denken over ondergang en opbouw, verval en vernieuwing.


De voorstelling zelf - vijf kwartier, volgepakt met rituele gebaren - duurt te lang om de aandacht vast te houden, maar als laboratorium is deze opening van de Ruhrtriënnale geslaagd. Door te kiezen voor het werk van een kunstenaar die zo consequent zijn eigen weg zoekt, levert Goebbels zijn publiek en collega's denkmateriaal waar ze mee vooruit kunnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden