Parool-kerkhof ligt vol gesneuvelde plannen

H

AD Het Parool er de afgelopen dertig jaar tienduizend lezers bijgekregen voor elk plan tot koerswijziging, fusie of samenwerking, formaatwisseling of verandering van verschijningsmoment dan wel -gebied, dan was er geen vuiltje aan de lucht geweest. De krant zou nu een stuk groter zijn dan De Telegraaf. Maar mooie plannen trekken geen lezers, vooral wanneer ze in diepe laden verdwijnen.

Maar nu ligt de moeder van alle plannen op tafel. Een plan dat alle voorgaande ver achter zich laat in gedurfdheid én risico's: Het Parool gaat voor zichzelf beginnen, zoals het op 6 mei 1945 vanuit de illegaliteit bovengronds voor zichzelf begon - oplage 1050 exemplaren; 540 op straat verkocht, 210 in het archief, 300 zoekgeraakt.

De huidige oplage ligt wat hoger - woensdag drukte de krant 84 duizend exemplaren - maar er was dan ook groot nieuws. Dat was minder dan de helft van de ruim tweehonderdduizend kranten die in de tweede helft van de jaren zestig nog dagelijks van de pers rolden. Het waren de dagen van hoofdredacteur Herman Sandberg, die overigens toen al te horen had gekregen dat er geen geld meer zou worden gestoken in landelijke aspiraties. Landelijk, Groot-Amsterdam of Amsterdam, het was zeker 25 jaar lang hét dilemma, tot onder hoofdredacteur Matthijs van Nieuwkerk (1996-2000) eindelijk klip en klaar werd gekozen voor Amsterdam als natuurlijke habitat.

Sietze van der Zee, hoofdredacteur tussen 1988 tot 1996: 'Die spagaat, tussen landelijk en Amsterdam, is de afgelopen decennia hét grote probleem van Het Parool geweest.' Amsterdams met een landelijk accent? Landelijk met een Amsterdams accent? De verkassende lezers achterna naar Purmerend en Almere? Sandberg koos begin jaren zeventig voor concentratie op Amsterdam, waar hij het gevecht wilde aangaan met het Nieuws van de Dag. Daartoe diende de krant te populariseren, mét visrubriek en horoscoop.

Terwijl Het Parool op de populaire toer ging en de afkalving van het lezersbestand zich onstuitbaar in gang zette, bleken fusiekrant NRC Handelsblad en de Volkskrant beter aan te voelen waar de groeimogelijkheden lagen: in het segment van de hoogopgeleide, jonge krantenlezer. De consequenties bleven niet uit. Gortzak: 'Rond 1975 kantelde de zaak binnen Perscombinatie. Toen maakte Het Parool voor het eerst verlies en boekte de Volkskrant voor het eerst winst.'

Die rolverdeling zou niet meer veranderen. Het Parool leed vorig jaar vijf miljoen euro verlies, maar er waren ook jaren waarin Perscombinatie op elk gedrukt exemplaar van de krant één gulden toelegde - wat zelfs bij de inmiddels tamelijk kleine oplage toch nog flink aantikte.

De nieuwe geschiedenis van Het Parool, vanaf 1980, is er dan ook een van fraaie plannen om die situatie op langere termijn te veranderen, en bezuinigingen om op kortere termijn de verliezen te beperken. Gortzak kwam in 1981 binnen met de belofte op zak dat hij drie jaar niet zou hoeven bezuinigen. Na één jaar kreeg hij te horen dat hij dertig redacteuren moest ontslaan en dertien miljoen moest inleveren. Gortzak zette de krant nog sterker op een Amsterdamse koers.

Dat stuitte overigens op veel tegenwerking binnen de redactie, die weigerde in te zien dat Het Parool inmiddels al lang een kleine stadskrant wás. Die zelfoverschatting speelde de krant nog lang parten. Tot in de jaren negentig - het aantal abonnees was onder de tachtigduizend gedaald - waren er redacteuren die hun krant zonder ironie omschreven als 'een van de beste kranten ter wereld'.

In de zomer van 1985 kwam Gortzak met het plan van een van de beste kranten ter wereld een ochtendkrant te maken. Het kwam er niet van. Een van zijn laatste, meer wanhopige initiatieven was een poging Het Parool met kranten als Leidsch Dagblad en Haarlems Dagblad en stadskranten Haagsche Courant en Het Vrije Volk te laten fuseren tot een nieuwe krant voor de Randstad, met naar verwachting 600 duizend abonnees. Het kwam alweer niet zover; het Parool-kerkhof ligt vol gesneuvelde plannen.

Gortzaks opvolger Van der Zee kreeg even de financiële ruimte om een poging te wagen van Het Parool 'een Amsterdamse NRC te maken', tot ook zijn ambities langzaam maar zeker smoorden in uitblijvende groei en werden gemangeld in bezuinigingsoperaties. Nadat zijn idee om van Het Parool een tabloid te maken in het voorjaar van 1996 was gesneuveld, er een nieuwe bezuinigingsronde volgde en hij eigenlijk de handdoek al in de ring had gegooid, kwam de vechter Van der Zee nog één keer uit zijn hoek: hij deed in augustus 1996 een eerste poging Het Parool los te scheuren uit wat inmiddels de krantenmoloch PCM was geworden. Zijn poging stuitte op een veto van de Stichting Het Parool, dat de tijd nog niet rijp achtte voor een solo.

Van der Zee's opvolger Matthijs van Nieuwkerk maakte van Het Parool een hippe en in spraakmakende kringen in Amsterdam hogelijk gewaardeerde krant, die - mede dankzij nieuwe bezuinigingen - zelfs even uit de rode cijfers kwam. Van Nieuwkerk: 'Het knipsel waarin topman Smaling dat bekendmaakte, hangt nog steeds op mijn prikbord.' Van Nieuwkerk wilde het ijzer smeden toen het heet was, en kwam met nieuwe plannen: Het Parool ochtendkrant, op tabloidformaat en in de kiosk voor één gulden. Dat ging Smaling allemaal veel te ver. Van Nieuwkerk stapte op.

De aanstaande NOVA-presentator: 'Het Parool was binnen PCM met handen en voeten gebonden. Wil je echt de aanval groot inzetten, dan moet je de vrijheid hebben om naar eigen inzicht te handelen. Die vrijheid krijgen ze nu . Ik zeg: no guts, no glory!' Gortzak: 'Binnen PCM was de krant in een sterfhuis gekomen. Erbuiten is er een kans.'

Bert Wagendorp

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden