NieuwsPolitiek moddergevecht

Parlementsvoorzitter Polen klaagt bij Arib: ‘Verbaasd en teleurgesteld over houding Kamer’

De Europese discussie over de rechtsstaat krijgt trekken van een moddergevecht tussen Nederland en Polen. De voorzitter van het Poolse parlement noemt de motie van het Nederlandse kabinet om Polen voor het Europese Hof te dagen ‘een serieuze klap voor de bilaterale relaties’. Dat schrijft ze in een brief aan Tweede Kamervoorzitter Arib.

Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib.  Beeld ANP - Bart Maat
Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib.Beeld ANP - Bart Maat

De brief van voorzitter Elzbieta Witek van de Sejm, het Poolse parlement, bevat een litanie van klachten over Nederlandse praktijken ‘waar het Poolse parlement tot dusver over heeft gezwegen’. Deze lopen uiteen van de Nederlandse rol als belastingparadijs en het ‘gebrek aan respect voor de mensenrechten’ van arbeidsmigranten tot de ineffectieve aanpak van mensenhandel.

Aangezien beide landen ‘naaste bondgenoten’ zijn in de Navo en ‘een paar honderdduizend Polen een belangwekkende bijdrage leveren’ aan de Nederlandse economie, schrijft Witek ‘verbaasd’ en ‘teleurgesteld’ te zijn over de motie van Maarten Groothuizen (D66), die op 1 december door een grote Kamermeerderheid werd aangenomen. Die motie verzoekt de regering te onderzoeken of met gelijkgezinde landen in de EU Polen voor het Hof van Justitie gedaagd kan worden wegens het niet nakomen van zijn verdragsverplichtingen.

Open zenuw

‘Als mensen ergens op reageren, heb je blijkbaar op de goede knop gedrukt’, zegt Groothuizen in een reactie. Het lijkt alsof dit een open zenuw heeft geraakt.’ Hij benadrukt dat de motie (mede ingediend door GroenLinks en CDA) louter voortkomt uit de zorg dat alle juridische en andere acties die de lidstaten en de Europese Commissie tot dusver hebben ondernomen om de erosie van de rechtsstaat in Polen en Hongarije tegen te gaan, geen effect hebben gesorteerd. Groothuizen heeft sindsdien veel steunbetuigingen ontvangen van Polen die zijn zorgen delen.

Premier Rutte, die door Hongaarse en Poolse politici toch al wordt gezien als ‘leider’ van het groepje Noordwest-Europese landen dat zich tegen hun binnenlandse hervormingen keert, bevestigde dinsdag tegenover de Kamer dat Nederland inderdaad onderzoekt of en zo ja met welke landen het juridische stappen kan ondernemen. 

Groothuizen bevestigt dat de kwestie ook veel praktische kanten heeft. Binnen de unie wordt intensief tussen landen samengewerkt. Als het vertrouwen in elkaars juridische systemen wegvalt, levert dat veel praktische problemen op. Zo hield een Nederlandse rechter om die reden dit jaar de uitlevering van een verdachte aan Polen tegen.

Politieke berekening

Maar volgens Witek is het Nederland dat de Poolse soevereiniteit en de ‘regels waarop het interstatelijk verkeer zijn gebaseerd’ schendt. Volgens haar wordt de rechtsstaatkwestie ook opgespeeld in verband met de aankomende parlementsverkiezingen in Nederland en hebben eventuele extra juridische stappen door Nederland geen ‘toegevoegde waarde’ omdat er al procedures lopen. Volgens Witek is het Nederlandse handelen dan ook puur gebaseerd op ‘politieke berekening en de wens de Commissie en het Hof onder druk te zetten’.

Of Witeks brief veel effect zal hebben op Nederlandse politici valt te betwijfelen. In een EU-debat deze week leek premier Rutte niet onder de indruk van het Poolse dreigement om een zogeheten Artikel VII-procedure tegen Nederland te starten wegens een ‘ernstige en voortdurende schending’ van de rechtsstaat. ‘Dat wachten we verder wel af.’

Rutte nog niet overtuigd van rechtsstaat-compromis

Premier Rutte twijfelt of Nederland kan instemmen met het compromis van EU-voorzitter Duitsland in het conflict met Polen en Hongarije. Hij wil eerst juridisch advies en de mening van het Europees Parlement of de voorgestelde rechtsstaattoets nog wel sterk genoeg is.

Waar gaat de ruzie met Polen en Hongarije over?

Bereiken de Europese regeringsleiders donderdag op de valreep dan toch een akkoord over een nieuwe meerjarenbegroting (1.100 miljard euro) en het coronaherstelfonds (750 miljard)? Hongarije en Polen zijn bereid hun veto in te trekken, maar Europese leiders als Rutte zijn kritisch. Zeven vragen over deze hoogoplopende ruzie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden