verkiezingen turkije

Parlementariër na verlies partij Erdogan: ‘Nu komt het presidentieel systeem in Turkije onder grote druk’

Supporters van de oppositiepartij CHP zondag in Istanbul. Beeld AFP

De uitslag van de lokale verkiezingen in Turkije ‘zal grote gevolgen hebben voor het presidentieel systeem’, zegt parlementariër Hisyar Özsoy, die burgemeesterskandidaat was voor de oppositiepartij HDP in de zuidoostelijke stad Bingöl. 

Verlies van de regerende AKP-partij in een aantal grote steden, met name Ankara en Istanbul, gaat volgens burgemeesterskandidaat Özsoy een debat losmaken over de twee jaar geleden door president Recep Tayyip Erdogan doorgevoerde grondwetswijziging. Die heeft het staatshoofd veel meer macht gegeven, ten koste van het parlement en de ministerraad.

‘Het presidentieel systeem creëert constant problemen', zegt Özsoy. ‘Het is een voorname bron van instabiliteit, politiek en economisch. Dat beseft ook de regering. Deze verkiezingen gingen niet over wie de gemeenten gaat besturen, het ging over de aard van het politieke systeem in Turkije.’

De uitslag in Istanbul stond maandagmorgen nog niet helemaal vast. Volgens de voorzitter van de kiesraad lag CHP-kandidaat Ekrem Imamoglu 28 duizend stemmen voor op zijn rivaal van de AKP, oud-premier Binali Yildirim. Een klein deel van  de stemmen moest echter nog worden geteld. Maar zelfs als Yildirim alsnog wint, met een miniem verschil,  lijdt de AKP imagoschade.

Het verlies van de coalitie van Erdogans AKP en de rechts-nationalistische MHP in de grote steden is mede toe te schrijven aan de opstelling van Özsoys partij, de Koerdisch gezinde HDP. Die steunde in Istanbul, Ankara en Izmir de kandidaten van de oppositiepartij CHP.

Hisyar Özsoy Beeld University of Michigan-Flint

In het zuidoosten deed de HDP wel mee met eigen kandidaten. De 41-jarige Özsoy was kandidaat voor het burgemeestersambt in de stad Bingöl. Hij werd niet gekozen. De socioloog is ook lid van het Turkse parlement. Hij doceert aan de University of Michigan-Flint in de VS.

Omdat er zoveel op het spel stond, was het een verkiezingscampagne vol polarisatie, zegt Özsoy. ‘De AKP heeft geprobeerd het nationalistische sentiment onder de kiezer aan te boren. Dat heeft zich als een boemerang tegen ze gekeerd. Er is namelijk een economische crisis die elke dag dieper wordt. De mensen zijn het zat.’

‘Daarom zeg ik dat het presidentieel systeem problemen creëert. Als je investeerder bent, zou je dan Turkije zien als een goede plek om te investeren? Er is geen rechtsstaat, geen scheiding van machten, geen transparantie, geen vrijheden. Mensenrechten worden geschonden. De schoonzoon van de president (minister van Financiën Barat Albayrak, red.) bestuurt de economie. Het komt neer op een dictatuur.

‘Onder die omstandigheden komt niemand naar Turkije om te investeren, het is een te groot risico. Dus als je de economie wilt ontwikkelen, zul je een aantal dingen moeten hervormen, in het bijzonder met betrekking tot de rechtsstaat. Maar dit politiek systeem is de belangrijkste reden waarom we geen rechtsstaat hebben.

‘Het systeem zal dus moeten veranderen. Het verlies van de regeringscoalitie in de grote steden zal de doos van Pandora openen. Er zullen allerlei pogingen komen die veranderingen in gang te zetten.’

Ook binnen de AKP?

‘Ja. Er zijn al diverse initiatieven. Sommigen proberen een nieuwe centrumrechtse partij op te richten. Ik ben er vrij zeker van dat er andere politieke actoren naar voren zullen komen.’

Wie? Oud-minister van Buitenlandse Zaken Ahmet Davutoglu? Oud-president Abdullah Gül?

‘Inderdaad, die. Diverse prominente figuren in de partij zijn op een zijspoor gezet. Maar het meest waarschijnlijk en kansrijk acht ik Ali Babacan, de vroegere minister van Economische Zaken. Hij is jong, was succesvol als minister. En hij spreekt aan bij de burgers. Als hij het initiatief gaat leiden, zouden die nieuwe actoren behoorlijk succesvol kunnen zijn.’

Het is heel moeilijk het tegen de AKP op te nemen.

‘Ja, wij als HDP weten hoe moeilijk het is je te verdedigen tegen de AKP-machine. Maar elke keer weer weten we te overleven. Er is veel repressie, er is geen democratische orde in het land, maar ondanks dat leeft de hoop op echte verandering. De mensen eisen vrijheid, recht, democratie, economische stabiliteit. Zolang dat blijft leven, kan niemand binnen de zittende macht het weerstaan.

‘Natuurlijk, ze kunnen de rechtbanken inzetten, de politie, het leger, de gevangenissen. Daarmee kunnen ze de samenleving tot op zekere hoogte onder de duim houden. Maar uiteindelijk zal de samenleving winnen.’

Dus er zijn kansen voor de democratie?

‘Ik ben socioloog, ik kijk naar wat de mensen beweegt. Ik zie dat veel mensen het helemaal hebben gehad met Erdogan en de AKP/MHP-coalitie. Het probleem is dat ze geen realistisch alternatief zien. Ja, wij als HDP zijn een alternatief voor dit politiek systeem. Maar we hebben een aantal nadelen. We zijn grotendeels Koerdisch, we worden gecriminaliseerd.

‘Er bestaat een ongelooflijk krachtig verlangen in de Turkse samenleving naar politieke en sociale verandering. Nieuwe politieke krachten zullen opkomen om aan die verwachtingen te voldoen. En ze zullen succes hebben. Ik geloof niet dat dat ongegrond optimisme is.’

Hisyar Özsoy is HDP-burgemeester, parlementslid en socioloog.

Aanvulling:

In een eerder gepubliceerde versie van dit artikel werd Hisyar Özsoy foutief omschreven als burgemeester van Bingöl: hij was weliswaar kandidaat voor de (Koerdisch gezinde) HDP-partij, maar werd niet gekozen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden