Analyse Parlementaire enquête

Parlementaire enquête naar de gaswinning heeft ook symbolische waarde

Een parlementair onderzoek naar de gaswinning is mede een erkenning van het onrecht dat de Groningers is aangedaan. 

Een gebouw in Zeerijp is verstevigd met balken als gevolg van aardbevingsschade die is ontstaan door de gaswinning van de NAM in het gebied. Beeld ANP

De Tweede Kamer gaat een parlementaire enquête houden over de gaswinning in Groningen. Unaniem steunt de Kamer een voorstel van GroenLinks en PvdA om dit zwaarste onderzoeksmiddel in te zetten. Toch ging in Groningen dinsdag niet meteen de vlag uit – zoals vaker met besluiten over de gaswinning, die elders in het land misschien als knieval worden beschouwd. Is het kalf niet al verdronken?

Ja, er wordt al jaren aangedrongen op openheid van zaken. Is Groningen sinds de vondst van het ‘onzichtbare goud’ in 1959 doelbewust als wingewest uitgeput, waarbij de risico’s van een onvaste grond op de koop toe werden genomen? Hoogstens het servies zal rammelen, werd beweerd. Inmiddels zijn we meer dan duizend aardbevingen en zo’n honderdduizend schademeldingen verder. De Raad van State was nodig voor het dichter draaien van de gaskraan, over haast elke scheur werd gesteggeld. Eerst met de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM), na lang aandringen nu met de staat. ‘Overheidsfalen van on-Nederlandse proporties’, zei verantwoordelijk minister Eric Wiebes al.

De Tweede Kamer wil met het onderzoek ‘recht doen aan gedupeerden’ van de gaswinning in Groningen. Het ‘herstel van vertrouwen’ in de politiek is ermee gediend ‘als er ook publieke verantwoording wordt afgelegd over keuzes die door betrokken personen, organisaties en instanties zijn gemaakt’.

Alle aspecten

Alle fracties schaarden zich dinsdag achter een motie die oorspronkelijk door GroenLinks en PvdA werd ingediend. Het gebeurt zelden dat alle fracties een motie ondertekenen en gezamenlijk indienen. De enquête begint waarschijnlijk volgend jaar. Het kan zijn dat alle aspecten van de gaswinning worden bezien. Dan kan ook naar de opbrengsten en de besteding van dat geld worden gekeken.

Het Groninger Gasberaad is opgelucht dat de kogel eindelijk door de kerk is, zegt secretaris Susan Top van de belangenorganisatie. ‘Maar de vraag is nog steeds: wanneer begint de enquête echt?’

De passage dat de enquêtecommissie uiterlijk in 2020 aan de slag gaat, is namelijk uit de motie geschrapt. Voorwaarde is dat de schadeafhandeling en versterkingoperatie eindelijk op stoom zijn. ‘Dat heeft prioriteit. Als we de enquête nu zouden beginnen, zou dat maar afleiden’, zegt mede-initiatiefnemer Tom van der Lee (GroenLinks). Minister Wiebes is bang dat het heden – 2019 moet het jaar van de uitvoering worden, beloofde hij – gaat lijden onder het verleden.

Maar, zegt Susan Top: ‘Dan kunnen eventuele nieuwe inzichten uit een parlementaire enquête niets meer veranderen en wordt het mosterd na de maaltijd.’ Bovendien gaat de gaskraan versneld dicht. Wat is het nut van omzien in verontwaardiging?

Dubbele pet

Dat bij de gaswinning veiligheids­risico’s decennialang genegeerd werden en dat geld verdienen vooropstond, concludeerde de Onderzoeksraad voor Veiligheid in 2015 al onomwonden. Toenmalig minister Henk Kamp (VVD) bood er al zijn excuses voor aan. Ook de bedenkelijke dubbele pet van de staat in het publiek-private ‘gasgebouw’ – financieel zeer belanghebbend en tegelijkertijd hoeder over de veiligheid van Groningers – werd in dat onderzoek al gehekeld.

Maar een enquêtecommissie kan betrokkenen publiekelijk onder ede verhoren. Tijdens eerdere enquêtes naar de industriepolitiek in de jaren zeventig (de RSV-enquête), naar de uitvoering van de sociale zekerheid en naar de woningcorporaties leverde dat spraakmakende verhoren op die op televisie werden uitgezonden.

Bovendien zijn er zeker nog heikele kwesties die om opheldering vragen. Waarom besloot toenmalig minister Henk Kamp in 2013 de gaswinning te verhogen tot een hedendaags record, in plaats van te verlagen – ondanks de zware beving bij Huizinge in 2012 en de aansporing van het Staatstoezicht op de Mijnen om de gaswinning zo snel en zo ver als mogelijk terug te dringen? Susan Top: ‘We weten het nog steeds niet.’

Met wijsheid achteraf worden geen (emotionele) scheuren hersteld en de sloopkogel heeft al genadeloos toegeslagen op het Hogeland. Maar onder al het leed dat de gaswinning in Groningen heeft veroorzaakt, gaat ook een hunkering naar erkenning schuil: ons is onrecht aangedaan. De bevestiging daarvan en de poging daarmee in het reine te komen, is in elk geval in symbolisch opzicht van betekenis.

Van Gronings gas naar duurzame energie, dat blijkt zo makkelijk nog niet

Van concrete stappen om het Groningse gas te verruilen voor duurzamer energiebronnen is onder grootverbruikers nog vrijwel geen sprake, zo bleek in januari uit een enquête onder 36 bedrijven. Drie ervan schetsen hun dilemma’s.

De industriële bedrijven willen wel overschakelen op duurzame energiebronnen, maar voorzien grote technische en financiële knelpunten. 

Vorig jaar beefde de aarde in het Groningse Zeerijp zo hard, dat minister Wiebes een beslissing nam: de aardgaswinning in Groningen moet worden beëindigd. Maar hoe overtuigt hij de rest van het kabinet? Een reconstructie van een pijnlijk besluit.

Een jaar na de zware aardbeving kampt Groningen met een uitdijend stuwmeer van duizenden onverwerkte schadeclaims. 

Vele jaren lang is er nauwelijks aandacht geweest voor de veiligheid in het Noorden. Lees in dit stuk uit 2015 hoe het gevaar van aardschokken lang werd ontkend en, toen dat echt niet meer kon, gebagatelliseerd. ‘Hoogstens zou het servies een keertje rammelen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.