Parlement vindt mensenrechtenactivist te kritisch Doema ontslaat 'lastige' commissaris Kovaljov

Het Russische parlement heeft Sergej Kovaljov ontslagen als commissaris voor de mensenrechten, vanwege zijn ongezouten kritiek op het Russische optreden in Tsjetsjenië....

Van onze correspondent

Bert Lanting

MOSKOU

Liefst 240 afgevaardigden stemden voor het ontslag van Kovaljov, die in het Westen veel respect heeft afgedwongen met zijn onafhankelijke en onbuigzame opstelling. Slechts 75 parlementariërs stemden tegen het voorstel, dat de extreem-conservatieve afgevaardigde Sergej Baboerin had ingediend.

Baboerin zei dat de Doema een grote fout had gemaakt door Kovaljov vorig jaar tot commissaris voor de mensenrechten te benoemen. Volgens hem heeft Kovaljov 'veel leed' veroorzaakt met zijn 'oproepen aan de hele wereld om Rusland onder druk te zetten'. Hij kreeg bijval van de ultra-nationalistische leider Zjirinovski, die Kovaljov ervan betichtte te hebben opgeroepen tot 'rechtstreeks militair ingrijpen in Rusland'. Zjirinovski gaf zijn collega's het advies voortaan 'op dergelijke posten geen mensen te benoemen die in de gevangenis gezeten hebben, ook al hebben ze ten onrechte vastgezeten'.

Kovaljov zat onder het Sovjet-bewind jarenlang vast wegens zijn activiteiten als redacteur van het ondergrondse dissidentenblad Kroniek van de lopende gebeurtenissen. In die tijd werkte hij nauw samen met de dissidente kerngeleerde Andrej Sacharov.

Slechts enkele afgevaardigden namen het voor Kovaljov op, zoals de voorzitter van de commissie voor buitenlandse zaken, Vladimir Loekin van de Jabloko-fractie. Hij hield de afgevaardigden voor dat Kovaljov 'eerlijker, waardiger en zuiverder is dan iedereen die hier het woord voert, mijzelf inbegrepen'.

Kovaljov, die op het moment van de stemming op een conferentie in Italië was met als thema 'De wereld na de Koude Oorlog', zei dat hij het slachtoffer was geworden van een 'wraakneming' van de communisten en de aanhangers van Zjirinovski.

Kovaljov keerde zich meteen na de inval van de Russische troepen in Tsjetsjenië tegen de operatie van het Russische leger. Vanuit het presidentiële paleis in de Tsjetsjeense hoofdstad Grozny, waar hij ondanks de zware Russische bombardementen wekenlang bleef, leverde hij felle kritiek op het Russische optreden in Tsjetsjenië.

Die kritiek werd hem niet in dank afgenomen door de regering. Minister van Defensie Gratsjov noemde hem een 'stuk vuil' en een 'vijand van het volk', terwijl de conservatieven in het parlement hem ervan beschuldigden dat hij de Russische soldaten 'in de rug' aanviel. Wat de conservatieven in het parlement hem echter vooral kwalijk nemen, is dat hij als hoofd van de Russische delegatie bij de VN-commissie voor de mesenrechten in Genève het beleid van zijn eigen land openlijk veroordeelde.

Volgens leden van de Russische delegatie in Genève blijft Kovaljov ondanks het besluit van de Doema aan als delegatieleider. Het is nog onduidelijk hoe president Jeltsin op het besluit zal reageren en of hij Kovaljov zal laten aanblijven als voorzitter van de presidentiële raad voor de mensenrechten. Het is de vraag of Jeltsin hem zal durven ontslaan, gezien de reputatie die Kovaljov in het Westen geniet. Een gunstig teken voor Kovaljov is dat Jeltsin liberale kabinetschef, Sergej Filatov, het onlangs nog openlijk voor hem opnam.

Uit protest tegen het ontslag stapte de liberale parlementariër Joesjenkov op als voorzitter van de parlementscommissie voor defensiezaken. Het vertrek van Joesjenkov, een al even uitgesproken tegenstander van de oorlog in Tsjetsjenië, zal ongetwijfeld met gejuich zijn begroet door minister van Defensie Gratsjov. Joesjenkov heeft de afgelopen maanden even hardnekkig als vergeefs campagne gevoerd voor het ontslag van de minister.

Ook de hervormingsgezinde fractie 'Ruslands Keuze' veroordeelde het besluit van de Doema. 'De Doema heeft zich er nooit toe kunnen brengen aan te dringen op het ontslag van de mensen die de schuld dragen aan de tragedie in Tsjetsjenië, maar zij heeft nu wel diegene ontslagen die de schuldigen hardop durfde te noemen. Een man die door de hele wereld wordt erkend als een waarachtige voorvechter van de mensenrechten in Rusland', zo constateerde de fractie bitter in een verklaring na het emotionele debat.

Ironisch is dat het ontslag van Kovaljov bijna op de dag af samenvalt met de verjaardag van de benoeming van Michail Gorbatsjov als partijleider, vandaag tien jaar geleden. Gorbatsjovs aantreden vormde het begin van de democratische hervormingen in de Sovjet-Unie.

Het Russische parlement stemde gisteren ook voor het ontslag van minister van Binnenlandse Zaken Jerin. Daarmee moet hij betalen voor de moord op de populaire tv-presentator en tv- directeur Vladislav Listjev, vorige week. President Jeltsin hoeft zich echter volgens de grondwet niet aan de motie te houden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.