Parijs is halverwege, wat zijn de struikelblokken?

Bescheiden optimisme dit weekend in Parijs. De ambtelijke onderhandelaars hebben hun conceptakkoord afgeleverd. Het is vanaf maandag aan de politici om tot een definitief akkoord te komen. Wat zijn de struikelblokken?

De Franse President Hollande.Beeld afp

Insiders noemen het een gedrocht, het concept-akkoord dat de ambtelijke klimaatonderhandelaars zaterdag in Parijs presenteerden. Het eindproduct van meer dan vier jaar onderhandelen is een tekst van 48 kantjes vol met haakjes, compromis-varianten en open vragen. Met die tekst mogen de ministers van buitenlandse zaken en milieu van bijna 200 landen vanaf vandaag aan de slag. Ze hebben tot vrijdag om tot een definitief klimaatakkoord te komen.

De kansen lijken goed. Meer landen dan ooit willen een akkoord. De vraag is alleen hoe ambitieus dat wordt. Sommige landen, zoals de Verenigde Staten en de Europese Unie, willen een stevige deal. Maar er is ook een grote groep opkomende en ontwikkelingslanden, aangevoerd door Saoedi-Arabië en Maleisië, die liefst een zo vaag en minimaal mogelijk akkoord willen.

Door alle onderhandelingsdossiers heen speelt de tegenstelling tussen de rijke ontwikkelde en de ontwikkelingslanden. Een akkoord moet recht doen aan het inzicht dat niet alle landen in gelijke mate verantwoordelijk zijn voor de klimaatverandering en dat landen naar draagkracht hun bijdrage moeten kunnen leveren. Wat zijn in dat licht de belangrijkste strijdpunten?

Emissiereductie

Dit is natuurlijk de kern van het klimaatakkoord, het terugdringen van de uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen zodat de gemiddelde temperatuur op aarde in 2100 niet hoger wordt dan dan 2 graden boven pre-industriële niveaus.

Het akkoord moet op dit punt zo stevig mogelijk zijn. Probleem is dat de nu door landen ingediende reductieplannen (INDC's) niet voldoende zijn: we komen daarmee hooguit op 3 graden uit. Daar komt bij dat veel door ontwikkelingslanden ingediende plannen conditioneel zijn, afhankelijk van het vrijkomen van financiële steun door de rijke, ontwikkelde landen.

Einddoel

Een stevig akkoord moet ook duidelijkheid scheppen over het einddoel, het realiseren van de 2 gradenlimiet door het stoppen met het verstoken van fossiele brandstoffen en het volledig verduurzamen van de wereldeconomie, liefst per 2050. Het is nog onduidelijk hoeveel van die langetermijnambitie in het akkoord komt. En in welke termen dat zal gebeuren. Gaan de landen mikken op nul uitstoot van broeikasgassen of op netto nul uitstoot?

Dat laatste, zogenaamde koolstofneutraliteit, houdt de optie open dat landen fossiele brandstoffen mogen blijven verstoken mits ze die compenseren met zogenaamde negatieve emissies elders, bv CO2 opslaan door bossen aan te planten. Belangrijk voor landen als India die zich nog economisch moeten ontwikkelen en hiervoor fossiele brandstoffen denken nodig te hebben.

Steeds meer landen, met name een groep van 44 kleine eilandstaten, willen verder formele erkenning voor het feit dat het 2 gradendoel eigenlijk niet voldoende is. De eilandstaten ervaren nu al problemen met extreem weer en zeespiegelstijging, en willen daarom graag dat als gemeenschappelijk doel op maximaal 1,5 graad wordt gekoerst. Dit lijkt vooralsnog een brug te ver.

Jack Ma van de Chinese internetwinkel Alibaba op de klimaattop tijdens 'Action Day'.Beeld epa

Ambities

Wat er ook uit komt in Parijs, op basis van de ingediende emissiereductie- plannen gaan de landen de 2 graden zoals gezegd niet halen. Het is dus belangrijk af te spreken hoe ze dit doel in de toekomst wel kunnen realiseren.

Plan is dit te doen via een zogenaamd 'pledge and review' systeem, waarbij elke vijf jaar wordt gekeken hoe landen het doen met hun emissies, en dan bij te stellen. Gaandeweg ambities aanscherpen dus. Veel landen, zoals de VS en China, willen echter geen VN-klimaatpolitie die ze in de kaarten kijkt.

Financiering

De vraag wie het klimaatbeleid gaat betalen, is naast de emissiekwestie het andere grote hoofdpijndossier. Er ligt een afspraak dat de rijke ontwikkelde landen vanaf 2020 100 miljard dollar per jaar steken in het VN-klimaatfonds waaruit de aanpassing aan de klimaatverandering door de arme landen wordt betaald. Volgens de ontwikkelingslanden moet dit bedrag omhoog. Met andere woorden: wordt die 100 miljard een maximum of een minimum?

Het ziet ernaar uit dat de rijke ontwikkelde landen dieper in de beurs willen tasten. Maar ze willen in ruil wel dat de groep donoren groter wordt dan nu. Er zitten bij de groep van 77 ontwikkelingslanden plus China landen als Maleisië, Brazilië en China zelf die je bezwaarlijk nog ontwikkelingslanden kunt noemen. Zij moeten ook betalen, vinden de VS en de EU. Ontwikkelingslanden vrezen dat dit taktiek van de rijke landen is om zelf minder te hoeven betalen.

Demonstranten in Parijs houden een bord vast waarop staat: 'Verander het systeem, niet het klimaat'.Beeld afp

Schadevergoeding

Een aparte financiële kwestie is de zogeheten 'loss and damage'. Het gaat om compensatie voor de armste en kwetsbaarste landen voor de schade die ze nu al door klimaatverandering oplopen, bijvoorbeeld door extreem weer, en waaraan ze zich dus niet meer kunnen aanpassen.

De kleine eilandstaten vinden dat de rijke landen hiervoor moeten opdraaien, maar die zijn daar huiverig voor omdat betalen kan betekenen dat ze ook een juridische aansprakelijkheid hebben. In dit dossier lijkt enige beweging te zitten.

Bindend akkoord

Een open vraag is nog hoe bindend een akkoord van Parijs gaat worden. De Europese Unie bijvoorbeeld wil een zo bindend mogelijk akkoord, maar voor de VS ligt dat anders. President Obama krijgt een bindend verdrag met emissie-doelen nooit door zijn door klimaatsceptische Republikeinen gedomineerde Congres.

Hij mikt dus op een deal met bindende algemene en niet-bindende specifieke onderdelen. China liet zaterdag al weten dat een akkoord in zijn geheel bindend moet zijn. Een slimme onderhandelingszet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden