Paradox

MOET D66 worden opgeheven?..

Als cum laude afgestudeerd politicoloog weet ik dat op die vraag twee antwoorden mogelijk zijn: ja en nee.

Een korte toelichting. ad 1 - Ja, D66 moet worden opgeheven.

D66 is een faliekante mislukking geworden en doet er verstandig aan te stoppen op de veelzeggende leeftijd van (0,5 x 66 =) 33 jaar: beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald.

De partij is opgericht om een 'radicale democratisering' van de Nederlandse samenleving, en in het bijzonder van de politiek, te bewerkstelligen. Daarom wil D66 rechtstreekse verkiezing van de minister-president, invoering van districtenstelsel en referendum, opheffing van de Eerste Kamer.

Ik citeer het partijprogramma uit 1966, integraal opgenomen in het boek Daarom D'66 van mede-oprichter Hans Gruijters. De auteur legt uit dat invoering van het districtenstelsel zal leiden tot vorming van een gering aantal grote, pluriforme partijen, waarin ook D66 zal opgaan. (Zoals uit de titel van Gruijters' meesterwerk blijkt, had D66 vroeger een apostrof, een wat hoog uitgevallen komma, in haar naam. Ik pleit er, gezien het woensdag behaalde stemmenpercentage, voor de komma weer in te voeren, maar op een andere plek: D zes komma zes.)

Duidelijk is dat van de idealen van D66 geen mallemoer is terechtgekomen. Niemand heeft het ooit nog over het districtenstelsel. Onder de jonge leden van D66 is het begrip zelfs geheel onbekend.

Voor haar deelname aan de paarse kabinetten heeft D66 geen inhoudelijke eisen gesteld, maar alleen personele: in Paars-1 het ministerschap van Buitenlandse Zaken voor Hans van Mierlo, in Paars-2 een derde ministerspost voor Roger van Boxtel. Het radicaal-democratisch gedachtengoed was met die koehandel dood en begraven.

ad 2 - Nee, D66 moet niet worden opgeheven.

Omdat de idealen van D66 nog niet zijn verwezenlijkt, moet de partij blijven bestaan.

Deze redenering is zo verbluffend in haar eenvoud en logica, dat ik even met mijn mond vol tanden sta. (...)

Bijkomend probleem is dat het zo goed als onmogelijk is om een politieke partij op te heffen, zoals D66 zelf heeft ondervonden in het midden van de jaren zeventig. Naarmate het een partij slechter gaat, zeggen mensen die er geen toekomst meer in zien, hun lidmaatschap op. Naar congressen laten zij zich al helemaal niet meer afvaardigen. Daar komen alleen de volhouders, de koppigen, de ware gelovigen.

In de politicologie heet dit de democratische paradox.

PSP, PPR en CPN konden zichzelf alleen opheffen in de wetenschap dat zij in een andere vorm zouden voortleven. DS'70 werd pas opgeheven nadat haar enige bestaansgrond - de verlinksing van de PvdA - ongedaan was gemaakt.

D66 moet, concludeer ik, liefst morgen nog worden opgeheven, maar ik ben bang dat we er nog tot heel ver in de volgend eeuw mee zitten opgescheept.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden