'Paradise Lost' choreografie van goed en kwaad

Dansen op tienduizend versregels? De Braziliaanse choreograaf en danser Samir Calixto maakte van Paradise Lost een voorstelling over de dubbelheid in de mens.

'it' in Paradise Lost.Beeld Eyjolfur Eyjolfsson

Net als in het toneel laten opvallend veel choreografen zich dit seizoen inspireren door de wereldliteratuur. In het festival Cadance zijn verschillende voorbeelden te zien. Voor de openingsvoorstelling Paradise Lost neemt de Braziliaanse choreograaf Samir Calixto (36) het gelijknamige gedicht van John Milton als uitgangspunt.

Wat heeft u met een gedicht over de zondeval van de mens?

'Mijn laatste choreografieën, op Schuberts Winterreise en Vivaldi's Quattro stagioni, gaan over existentiële vragen en ik was op zoek naar een afronding. Wat is onze bron, waar komen we vandaan? Dit was hét moment om Paradise Lost, een variant op het boek Genesis, te gebruiken. Toen ik 14 was, was er in São Paulo, waar ik ben opgegroeid, een groot conflict rond de enscenering van Miltons gedicht, tot doodsbedreigingen aan toe. In zijn tekst zit namelijk kritiek op de kerk. Dat raakt het religieuze hart van de Brazilianen, die op dit gebied weinig liberaal zijn.'

Wat maakt Paradise Lost relevant voor publiek van nu, hier?

'Milton verdedigt én bekritiseert het geloof. Tegenstellingen spelen een grote rol in zijn gedicht. Hij laat voelen dat licht en donker, goed en kwaad aan elkaar zijn gekoppeld. Dat dualisme van Milton is zeer bruikbaar in deze tijd, waarin steeds meer mensen 'de' waarheid zoeken. Wat mij betreft geldt zijn kritiek voor elk religieus dogma. Dogma's kaderen ons leven in, werken juist niet bevrijdend. Sterker nog: het idee van 'Gods wil' is fatalistisch en gevaarlijk: mensen nemen geen eigen verantwoordelijkheid meer.'

Hoe maak je dans van meer dan tienduizend versregels?

'Dat verhaal van Adam en Eva die door een gevallen engel worden verleid en daarna uit het Paradijs moeten, kent iedereen, in grote lijnen. Dat ga ik dus niet vertellen. Ook wilde ik intens kunnen werken. Al die personages in Paradise Lost heb ik gereduceerd en omgevormd tot drie 'energieën'. Een mannelijke kracht: 'He', een vrouwelijke kracht: 'She' en iets daartussen: 'It', de gevallen engel. Dat is de menselijkste figuur in het boek: Adam en Eva zijn perfect, dit wezen, dat ik zelf dans, is ook zwak. Hij heeft net als iedereen mooie kanten en vernietigende kanten. Die dubbelheid, dát is de waarheid. Op die thematiek focus ik in de dans. Daarom gebruik ik ook verschillende muziek: de epische, rustige composities van Kate Moore, met daarbij de schurende rock van Led Zeppelin.'

Milton, weer zo'n icoon, net als Schubert, Vivaldi. Makkelijk scoren?

'Aan iconen kun juist je vingers vreselijk branden. Mensen hebben er vaak sterke ideeën bij, waar jij dan tegenop moet boksen. Klassiekers hebben de tand des tijd doorstaan, ze zeggen iets blijvends over de menselijke essentie, iets wat verdergaat dan onze dagelijkse beslommeringen. Daarom gebruik ik ze graag.'

Voordat u naar Europa kwam, studeerde u drama aan de universiteit en klassieke zang aan het conservatorium. Hoezo die overstap?

'In mijn hart ben ik altijd danser geweest. Het is in Brazilië alleen niet gewoon om als jongen voor een danscarrière te kiezen. Ik deed dus andere studies en volgde daarnaast allerlei dansworkshops in kleine studio's. Pas in 2004 besloot ik voor de dans te gaan, in Europa. Die theater- en muziekstudies hebben mijn manier van werken als choreograaf wel bepaald: ik doe vooraf veel research en ben gefocust op het structureren van materiaal. Eigenlijk ben ik behalve danser en choreograaf ook mijn eigen dramaturg.'

Paradise Lost, 30.1 en 31.1 in Theater a/h Spui, Den Haag. Daarna tournee: samircalixto.wix.com/samircalixto.

Andere literair geïnspireerde dansvoorstellingen in het festival Cadance: One Man Without a Cause van ICKAmsterdam, naar L'étranger van Albert Camus, en My Private Odyssey naar Homerus' Odyssee door Club Guy & Roni. Cadance heeft plaats van 30/1 t/m 15/2: cadance.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden