Paradijsvogels voeren de boventoon

What this country needs is a really good 5-cents cigar. Wie zo'n boektitel bedenkt, verdient in de prijzen te vallen....

De oogst aan inzendingen voor de Best Verzorgde Boeken bedroeg een stuk of wat agenda's, een armvol kinderboeken, een stapeltje literatuur maar vooral informatieve boeken, gelegenheidspublicaties en boeken die - het klinkt akeliger dan het is - worden omschreven met business-to-business publicaties. In totaal ontving de jury 410 boeken en dat is verreweg het hoogste aantal sinds de herinvoering van de competitie in 1986.

Wat hebben de ingezonden boeken met elkaar gemeen? Juryvoorzitter Carel Kuitenbrouwer schrijft in de catalogus: 'Afgemeten aan de inzendingen maken de boekverzorgers weinig woorden of beelden vuil aan kinder- of schoolboeken. Te oordelen aan diezelfde inzendingen laten de lezers zich door boeken vooral informeren over kunstenaars, architecten, en andere vormgevers, dood of levend en zijn de gelegenheden waarbij we boeken uitgeven hoofdzakelijk evenementen met een cultureel karakter, zoals de opening van een theatergebouw, het jubileum van een toneelgezelschap of een tentoonstelling. En hoewel er natuurlijk niks mis is met kunstboeken, rijst toch de vraag of de overige informatie die in onze samenleving en daarbuiten wordt verspreid op een dergelijk niveau van professionele aandacht kan rekenen.'

De vraag die Kuitenbrouwer opwerpt is een tikje merkwaardig in het licht van het jarenlang gevoerde beleid waarbij de jury van de Best Verzorgde Boeken de 'experimentele innovaties en conceptuele vondsten' stelde boven vakmanschap en technische beheersing.

Er moet inmiddels een leger van vormgevers en boekverzorgers bestaan die zich wel drie keer bedenken alvorens ze hun werk inzenden naar de Best Verzorgde Boeken. Zij maken misschien wel mooie, knap gemaakte of anderszins bijzondere boeken maar deze vallen steevast af omdat zij 'het vak niet verder helpen.'

Het gevolg is dat, meer dan ooit tevoren, in de volière van de Best Verzorgde Boeken de paradijsvogels de boventoon voeren. Boeken die een paar centen mochten kosten, boeken waarbij de vormgever de vrije hand kreeg of zelfs de algehele directie voerde, boeken uit de wereld van kunst en architectuur, in het beste geval immers kweekvijvers van experimenten en conceptueel denken.

Overigens moet ook Kuitenbrouwer toegeven dat de beoordelingscriteria door elke jury opnieuw en informeel worden bepaald - waarmee de discussie over wat een Best Verzorgd Boek is gelukkig eindeloos kan blijven voortkabbelen.

In sommige van die boeken blijf je lang bladeren zoals in het boek dat Lijn5 ontwierp bij de opening van het nieuwe Luxor Theater in Rotterdam. Elke pagina levert nieuwe verrassingen op terwijl voor koppen en intro's gebruik werd gemaakt van een speciaal ontworpen letterfont (natuurlijk Luxor genoemd) dat rekbaar blijkt, hetgeen fantastische effecten oplevert.

Van een grote schoonheid is Timeless, een boek dat Anthon Beeke maakte voor een fabrikant van een kostbare papiersoort. Beeke fotografeerde een reeks voormalige topmodellen die inmiddels een zekere leeftijd hebben bereikt; het zijn foto's waar je je ogen nauwelijks van af kunt houden.

Ook Willem van Zoetendaal hield in Photo Studio Koos Breukel alles in eigen hand, 'ongrijpbaar' en 'mystificerend' noemt de jury het eindresultaat. De uitgave die ontwerper Lex Reitsma over zijn eigen oeuvre maakte, vindt de jury 'exemplarisch voor het hoogtij van de Nederlandse grafische vormgeving, waarin de vormgever soms hoger dan de redacteur van een uitgave kwam te staan. Met alle voor- en nadelen van dien.' Reitsma's wijze van werken wordt ook goed zichtbaar in Anton Heyboer, waarin hij diens uiteenlopende oeuvre helder presenteert.

Het ontwerpcollectief Joseph Plateau zag twee boeken bekroond: Tropismen. Metaforische animatie en architectuur, een klein pocketboekje, en J.J.P. Oud 1890-1963. Compleet Werk, een kapitaal overzichtswerk dat opvalt door een strenge typografie. Hun geheel eigen handschrift leverde het ontwerpersduo Mevis & Van Deursen drie bekroningen op. Met East Wind West Wind maakten zij een bijna kaal boek met foto's van Bertien van Manen terwijl zij zogezegd uit hun grafische dak gingen bij het ontwerpen van Library of the Museum of Contemporary African Art, Vol.1.

Dat zowel Dolly, een bijzonder geestige letterproef over een gelijknamig lettertype als ook Letters. Een bloemlezing over typografie, ontworpen door respectievelijk Wout de Vringer en Wim Westerveld, eveneens in de prijzen vielen, bewijst in dubbele zin dat Nederland op dit onderdeel van het grafisch ontwerpen de wereldtop aanvoert.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden