Paradepaardje van kanaal in wording

De Zuid-Willemsvaart bij Den Bosch wordt over een lengte van 9 kilometer omgelegd. Het mega-project (kosten 430 miljoen) krijgt een unieke sluis, die water van beide kanten kan keren.

EMPEL - 'Hij zweeft, hij is los', roept Jeroen van der Heijden van Rijkswaterstaat, terwijl een enorme mammoet-kraan donderdagmiddag de 90 ton wegende sluisdeur centimeter voor centimeter van de oplegger hijst. Voorzichtig wordt het gevaarte in de richting van het sluishoofd gemanoeuvreerd. Dan begint het 'afhangen' van de deur. 'Het laatste stuk is het lastigst', zegt projectleider Mark Veenma van aannemerscombinatie WillemsUnie. 'Hij moet precies over de pin passen. Dat is millimeterwerk.'


Het is een bijzondere sluis in Empel. Daarover zijn de vakmensen van Rijkswaterstaat, aannemer en waterschap het roerend eens. 'Hij heeft een dubbele keerfunctie', aldus Veenma. 'De sluis kan zowel het water van het kanaal als het water van de Maas keren.'


Pal ten oosten van de A2 bij Den Bosch wordt een nieuw kanaal van 9 kilometer gegraven om de Zuid-Willemsvaart, die nu nog dwars door Den Bosch loopt, buiten de stad om te leiden. Bij Empel wordt het kanaal aangesloten op de Maas, een regenrivier met sterk schommelende waterstanden.


In verreweg de meeste gevallen staat het water in de Zuid-Willemsvaart hoger: de sluis dient dan, net als de andere sluizen in het kanaal, om het verval naar de Maas te overbruggen. Maar soms, bij hoogwater, kan het peil in de Maas hoger komen te staan. Dan dient de sluis ook als waterkering tegen overstromingsgevaar: Den Bosch moet droge voeten houden.


Daarom is in Empel gekozen voor een enkele, stalen draaideur van 13 bij 13 meter, voorzien van een speciale grendel. Dat is afwijkend van andere sluizen, die meestal dubbele 'puntdeuren' hebben. Begin oktober wordt de tweede sluisdeur uit Wijhe (bij Deventer) aangevoerd en bevestigd. Als de nieuwe sluis annex waterkering is aangelegd, kan de Maasdijk worden doorgeprikt. 'Best spectaculair als we onze eigen primaire waterkering gaan weggraven', aldus Ernst-Jan Melisie van waterschap Aa en Maas.


'Dit is toch een mijlpaal', zegt Veenma, terwijl hij op veilige afstand naar de vliegende sluisdeur kijkt. Het is het paradepaardje van het nieuwe kanaal, waarvan het graven door de omstanders sowieso al als een unicum wordt beschouwd. 'Waar en wanneer wordt in Nederland nog een kanaal gegraven?', aldus Rijkswaterstaat. De laatste keer was twintig jaar geleden, toevallig ook een omleiding van de Zuid-Willemsvaart, bij Helmond.


'Het bijzondere van dit project is de voorgeschiedenis', vertelt Van der Heijden. 'Deze omlegging is al vanaf de jaren zestig in studie. Mooi dat wij dat nog mogen meemaken.' Drie jaar geleden gaf CDA-minister Camiel Eurlings het startsein voor het graafwerk. 'We zetten de traditie van kanalenkoning Willem I voort, ook in de 21ste eeuw', jubelde hij. De projectkosten: 430 miljoen euro.


Niet alleen in Empel, maar overal langs het 9 kilometer lange tracé wordt volop gewerkt. Er komen twee sluizen en acht bruggen (waarvan één over de sluis). Veenma schat dat het kanaal al voor 80 procent is gegraven: ruim 7 kilometer. Want op de plaatsen waar aan bruggen en sluizen wordt gewerkt, is aan weerskanten het zand al afgegraven. Dat wordt gebruikt voor de bouwwerken. Vanuit de lucht geeft dat een beeld van diverse waterbakken die op een rij in het landschap liggen. Alleen onder de bruggen ligt nog zand. 'Het is ook wel eens prettig een brug boven de grond te bouwen', beweert hij. 'Pas als de kunstwerken klaar zijn, wordt het zand onder de bruggen weggegraven.'


Eind volgend jaar moeten de eerste schepen over het nieuwe kanaal varen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden