Paradenaakten van het noorden

Het onderscheid tussen de twee kunsttijdschriften Vitrine en Kunstschrift is moeilijk te zien. Ze hebben bijna hetzelfde formaat, een soortgelijke vormgeving en beide bladen richten zich op zowel oude als moderne beeldende kunst....

Toch is er een belangrijk verschil. Vitrine richt zich op de actualiteit van de musea, terwijl Kunstschrift themanummers wijdt aan onderwerpen die de redactie belangrijk vindt. Gevolg is dat Vitrine nog al eens vervalt in propagandapraatjes voor de diverse musea, terwijl je je bij Kunstschrift soms kan afvragen waarom ze nu juist dat ene thema hebben uitgekozen.

Zoals bij het recent verschenen nummer over 'Jan Gossaert en de vergeten rijkdom van de noordelijke renaissance'. Gossaert was een schilder die tijdens zijn leven (ca 1478-1532) als een van de allergrootsten werd beschouwd, maar wiens roem na zijn dood al snel werd overschaduwd door zijn voorloper Jan van Eyck en door de grote namen uit de Italiaanse renaissance.

Geen gek idee dus om hem weer eens de aandacht te geven die hij zeker verdient, maar wie denkt dat er nu een Gossaert-tentoonstelling zit aan te komen, heeft helaas geen gelijk. De reden waarom toch voor Gossaert is gekozen, zal waarschijnlijk liggen in wat de redactie zo mooi noemt 'de vrucht van recent, vaak nog niet eerder gepubliceerd onderzoek'. Wat deze vrucht is, wordt niet helemaal duidelijk, maar diverse Nederlandse en buitenlandse kunsthistorici die zich recent met Gossaert of met zijn tijd hebben beziggehouden, worden aan het woord gelaten.

Een van de aardigste stukken gaat over Adam en Eva, de 'paradenaakten van het noorden'. Redacteur Ann-Sophie Lehmann analyseert de ontwikkeling in het Europa van de vijftiende en zestiende eeuw van het gedienstige bijbelse naakt naar de veel sensuelere mythologische naakten. Fijntjes ontkracht ze het aan Michelangelo te wijten vooroordeel dat het naakt een exclusief Italiaanse uitvinding zou zijn en tot slot maakt ze hard dat lange tijd de noordelijke en de mediterrane stijl naast elkaar bestonden en elk een eigen publiek hadden.

De Duitse kunsthistorica Dagmar Eichberger sluit hierbij aan in haar stuk over 'hoofse hobby's'. De als eervolle weduwe bekend staande Margaretha van Oostenrijk liet haar residentie in Mechelen decoreren met onder andere 176 schilderijen, 130 tapijten en 52 sculpturen. Daaronder bevond zich Gossaerts gewaagde, tegenwoordig in Museum Boijmans Van Beuningen hangende De metamorfose van Hermafroditus en Salmacis. Margaretha omschreef het paneel als een 'beau tableau', maar toch mocht het alleen in de tuinkamer hangen, 'waar de grenzen van het decorum minder scherp gedefinieerd waren dan elders.'

Het zijn leuke wetenswaardigheden, maar wat in dit Kunstschrift echt ontbreekt is de stem van de liefhebber. Waarom is Gossaert zo bijzonder? Wat maakt hem uniek voor zijn tijd en wat heeft hij vandaag nog te melden? Vragen die in de artikelen wel aan de orde komen, maar zo keurig dat de vonk nergens overslaat. Kijk je naar de illustraties dan zie je het direct: hartstocht en dramatiek zoals de Noord-Europese schilderkunst vóór Gossaert nog nooit had vertoond.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden