Parade van narren als politiek statement

Het narrendom wordt op twee Haagse locaties als een bijzonder statement tentoongesteld.

Wie is de nar? - Spelen met de macht samengesteld door Rob van der Zalm en Theater Instituut Nederland. In Pulchri Studio en AXA-gebouw Den Haag t/m 1 april; tin.nl


'Niemand die nog een nar opmerkt, de wijzen zelf zijn stapel'. Dit citaat uit Shakespeares King Lear is de rode draad in de tentoonstelling Wie is de nar? Spelen met de macht, die het Theater Instituut Nederland (TIN) op twee locaties in Den Haag heeft ingericht. Daarin wordt een overzicht gegeven van de vele rollen die de nar vroeger en nu in het theater heeft gespeeld.


Shakespeares citaat wordt nog het duidelijkst verbeeld in een videoinstallatie in de tentoonstelling waarin de hoofden van politici als Job Cohen, Geert Wilders en Mark Rutte langzaam veranderen in de grimas van een clown. De wijzen zijn nar geworden, dus de nieuwe generatie politici heeft de plaagstoten van de nar niet meer nodig, dat wil deze installatie zeggen.


Op een tv-scherm wordt ook een collage van beelden uit de Tweede Kamer vertoond, waarin een aantal lachwekkende momenten aan elkaar is geplakt. Een schaterlachende premier, een schmierende Wilders en natuurlijk de stekkerdoos-act van Jolanda Sap tonen onomwonden aan dat een cabaretier (de huidige variant op de nar) hier niet meer nodig is.


Dit alles is te zien in een als spookhuis ingerichte ruimte in het voormalige AXA-kantoorgebouw, recht tegenover het Binnenhof. In deze opstelling gaat het over het hier en nu, over een spooky tijd waarin het niet meer duidelijk is wie de nar is en wie de koning (lees: machthebber, politicus).


Door citaten van onder andere Erasmus ('Het is heel makkelijk om een mening te hebben') en Machiavelli wordt de link gelegd tussen de actuele politiek, de samenleving en de kunst. Met als conclusie dat in een tijd waarin overal camera's staan, de nar als prikkelende buitenstaander zijn functie heeft verloren. Jammer genoeg verzuimt de samensteller hier moderne narren als Youp van 't Hek (in zijn wekelijkse NRC-column), Rutger Castricum (PowNews) en Sander van de Pavert (LuckyTV) een eigen hoekje op de tentoonstelling te gunnen.


Even om de hoek, in de Pulchri Studio, wordt in een spiegelpaleis een historisch overzicht van de narrenrol gegeven. Startpunt is het oudste schilderij met narrenafbeelding dat in Nederland bekend is: Portret van een nar met gele zotskap van Cornelis van Haarlem uit 1600. Het illustreert de oorspronkelijke rol van de nar die dikwijls afkomstig was uit een rederijkerskamer (in dit geval De Witte Acoleyen uit Leiden) en welbespraakt de kerkelijke en wereldlijke autoriteiten kon bespotten.


Het TIN heeft uit zijn collectie ook een fraaie hoeveelheid theatermateriaal te kijk gezet. Blikvanger is het schitterende kostuum dat Freek de Jonge droeg toen hij de nar speelde in King Lear, een productie van het Nationale Toneel uit 1993.


Het spiegelpaleis is een beetje een doolhof, waarin je al schuifelend oog in oog komt te staan met foto's en geluidsfragmenten van het Festival of Fools (1975-1984), vervolgens heel interactief zelf een zotskap kunt opzetten, om tenslotte te belanden bij luizen in de pels als cabaretgroep Lurelei, Wim Kan en Neerlands Hoop. Lurelei zorgde voor Kamervragen vanwege een liedje over koningin Juliana (1966), Kan ageerde tegen de komst van de Japanse keizer Hirohito (1971), Bram en Freek waren tegen de deelname van het Nederlands elftal aan het WK-voetbal in Argentinië (1978). Maar zij traden hiermee buiten de oevers van het narrendom, want 'een echte nar is nooit op een standpunt vast te pinnen', zo staat bij dit onderdeel te lezen.


Dat het TIN juist in Den Haag, het centrum van de politieke macht, deze tentoonstelling organiseert, is een statement. Het TIN verliest als sectorinstituut vanaf volgend jaar zijn subsidie en wil een doorstart maken als Theatermuseum. Met deze tentoonstelling wordt de noodzaak van zo'n Theatermuseum stevig onderstreept.


'In de echte wereld zijn de almachtige koningen verdwenen. En daarmee lijkt ook de rol van de nar uitgespeeld', aldus samensteller Rob van der Zalm. Niettemin ligt er bij de uitgang een stembiljet waarop de bezoeker antwoord kan geven op de vraag: wie kroont u tot koning, en wie tot nar? Met als keuzemogelijkheid onder anderen Theo Maassen, Maarten van Rossem, Dries van Agt, André van Duin en prinses Máxima.


Dat zal dus wel Hans Teeuwen worden, want 'de botheid van de nar, is de slijpsteen der wijzen', zo schrijft Shakespeare in As you like it.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.