Papoea's schikken in voor transmigratie

'Elke week landt er bij Jayapura een groot vliegtuig volgepakt met migranten uit Java, Menado, de Molukken of andere delen van Indonesië....

Van onze verslaggeefster Marianne Boissevain

Omdat de Aziatische Indonesiërs met hun gladde haar zo sterk verschillen van de Melanesische Papoea's met hun donkerder huid en kroeshaar, zijn de gevolgen van het sinds de jaren zestig gevoerde transmigratiebeleid met het blote oog zichtbaar. De winkels in Jayapura zijn vrijwel allemaal in handen van Indonesiërs - Papoea's zitten met hun handeltje voor de deur op de stoep. Ook bij overheidsdiensten, politie, leger en in de rechtspraak zijn nauwelijks Papoea's te vinden.

De meeste winkeliers en marktkooplui in de steden zijn overigens niet door de Indonesische regering gestuurd, maar uit eigen beweging gekomen. 'Ze zien Irian Jaya als het beloofde land', zegt Eddy Giay van LPPMA, een organisatie die opkomt voor de rechten van de Papoea's. 'Tegen de officiële transmigratie kunnen we in elk geval nog protesteren, op de spontane nieuwkomers kunnen we veel moeilijker greep krijgen.'

Op een van God verlaten weg door een eindeloze, drassige vlakte staan zes houten hutten op een rij. Er hangen trossen bananen te koop. Hier huist een grote familie uit Zuid-Sulawesi, die vanaf 1991 bij stukjes en beetjes is komen overwaaien. Spontane migranten. 'Dit is de beste plek van Indonesië, want er wonen maar weinig mensen', vinden ze.

Ja, ze boeren goed met hun bananen, dus hun verhuizing was wel de moeite waard. Maar natuurlijk hebben ze wel eens heimwee, dus zodra ze genoeg geld bij elkaar hebben gespaard, gaan ze nog eens in hun oude dorp op bezoek. 'De ongehuwden kunnen wat vaker op pad', zegt een vrouw met een kind aan de borst wat spijtig. De jonge mannen moeten naar Sulawesi om een vrouw te zoeken, 'want hier hebben we alleen onze familie, en daar kunnen we niet mee trouwen'.

De familie uit Sulawesi heeft van het plaatselijke Papoea-stamhoofd toestemming gekregen om een stukje grond te bewerken. De officiële migranten krijgen een eigen stuk land met gereedschap, een huisje en een jaar lang financiële ondersteuning.

Links en rechts van de lange weg door de vlakte liggen de nederzettingen van de officiële transmigranten. In een ervan woont de 57-jarige Gideon Triatmoko met zijn gezin. Hij koos al in 1984 voor Irian Jaya met zijn vele christelijke Papoea's, omdat hij het christelijke leven in Midden-Java te beperkt vond. 'Je kon er maar één keer per week naar de kerk, hier heb je zondagsschool, vrouwengroepen, discussieavonden en zo meer.'

Hij koos overigens ook voor Irian Jaya 'omdat het zo ver weg was': als hij daar zou mislukken, zou niemand op Java dat hoeven te weten. Maar mislukt is hij zeker niet: zijn drie zoons hebben de middelbare school afgemaakt, een van hen studeert nu farmacie in Surabaya. Heimwee? Ja, dat wel: 'De afgelopen vijftien jaar zijn we zeker 22 keer teruggeweest.' Toch is Gideon van plan hier tot het eind van zijn dagen te blijven.

In de loop der jaren hebben de transmigratienederzettingen zich uitgebreid over een steeds groter deel van Irian Jaya. De grootste aantallen nieuwkomers werden steevast gevestigd aan de grens met Papoea New Guinea, waar ze een buffer vormen tegen infiltraties van de Organisatie Vrij Papoea (OPM).

De grond die ze van de regering krijgen of zelf in beslag nemen is, haast onvermijdelijk, het land van de Papoea's. Soms betaalt de regering daar een geringe vergoeding voor, maar soms ook worden de Papoea's zonder plichtplegingen verdreven van de grond van hun voorouders. Dat lot treft vooral de stammen die nog leven van de jacht en wat het bos verder te bieden heeft. Want grond die niet bewerkt wordt, is volgens de Indonesische regering niemands eigendom.

'De verdreven Papoea's belanden al snel in het gebied van een rivaliserende stam, clan of subclan', vertelt Eddy Giay. 'Daar mogen ze soms wel blijven wonen, maar de grond mogen ze niet gebruiken. Wij proberen nu de stammen zo ver te krijgen dat ze onderling afspraken maken over de grenzen van hun gebied. In twee streken is dat al gelukt en worden de grenzen nu op de computer in kaart gebracht.' Zo'n kaart biedt hopelijk enige bescherming tegen het op 'niemandsland' azende ministerie van Transmigratie.

'De transmigratie afbouwen? Geen sprake van!' reageert het hoofd van de provinciale transmigratiedienst als gestoken op de vraag of de verhalen kloppen dat de regering in Jakarta overweegt het omstreden transmigratiebeleid op de helling te zetten.

'Het transmigratiebeleid dient het welzijn van de bevolking', zegt hij op een toon die geen tegenspraak toelaat. 'Het is bedoeld om de bevolkingsdruk gelijkmatig te spreiden, en om het vestigingsgebied voor de plaatselijke bevolking tot ontwikkeling te brengen. Want transmigratie betekent niet alleen het verplaatsen van mensen. Het betekent ook verbetering van de infrastructuur, het onderwijs, de gezondheidsvoorzieningen, de landbouw, enzovoort. In dit transmigratiebeleid geniet Irian Jaya de hoogste prioriteit.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden