Paparazzo Superstar

Geen telelenzen, alles van dichtbij. Zijn rauwe zwart-witfoto's geven de kijker het opgewonden gevoel dat paparazzo Ron Galella zelf moet hebben gehad wanneer hij dicht bij zijn helden kwam. Vanaf morgen te zien in Foam.

Op de dag nadat Jacqueline Kennedy Onassis was overleden reed fotograaf Ron Galella naar haar appartement vlak bij Central Park in New York. Het was de plek waar hij zo vaak was geweest, met eindeloos geduld had staan wachten achter een boom, in een taxi met snorrende motor had zitten duimendraaien, totdat ze naar buiten kwam. Het was de plek waar hij zich, met een plaksnor en een Afro-pruik, uren achter een vuilnisbak had verschanst, nadat ze hem te kennen had gegeven dat hij uit haar buurt moest blijven. Waar hij Jackies dienstmeisje Greta had verleid in ruil voor informatie.


En het was de plek vanwaar hij opereerde tijdens die ene 'geluksweek' in oktober 1971, de week waarin Galella zijn geliefde object wel vijf keer te pakken kreeg, onder meer terwijl ze Central Park uit fietste met haar zoon John Jr., en later, toen ze wegrende voor de man met zijn gevreesde flitslicht, dwars door de velden van het park, het lange haar wapperend in de wind.


Het was de plek waar zij tegen haar lijfwacht had gezegd: 'Smash his camera.' En nu was ze dood. En ook al had Galella haar de laatste twintig jaar van haar leven wegens een rechterlijk verbod niet meer mogen fotograferen, haar overlijden moet voor hem gevoeld hebben alsof hij zijn belangrijkste onderwerp had verloren.


Jackie O., zoals de pers de vroegere First Lady was gaan noemen na haar huwelijk met de steenrijke Griekse scheepsmagnaat Aristoteles Onassis, was Ron Galella's muze - tegen wil en dank. Meer dan tien jaar lang werd ze door de fotograaf opgejaagd als een stuk wild. Overal dook hij op met zijn camera en flitste, riep 'Jackie! Hier!', rende haar achterna. Zijn obsessieve gedrag zou tot een rechtszaak leiden en nóg een rechtszaak, waarin voor- en tegenstanders lijnrecht tegenover elkaar stonden in een discussie over hoe ver een fotograaf eigenlijk mocht gaan in het verkrijgen van die ene, alleszeggende foto. Galella zou er bijna door failliet gaan.


En toch - toch zijn er ook mensen die beweren dat de relatie tussen Ron Galella en Jackie Onassis een soort liefdesrelatie was. Een liefdesrelatie via de camera. Galella kreeg iets te pakken wat voorheen ongrijpbaar was geweest, iets wat Jackie als een mist om zich heen had hangen maar waar niemand tot dan toe greep op had gekregen. Dat zie je ook nu nog in zijn foto's terug.


Ze zijn scherp, maar door de genuanceerde grijstonen oogt de voormalige presidentsvrouw, die eveneens een mode-icoon was, overal zacht. Haar leven moet vanaf het moment dat ze trouwde met John Kennedy een aaneenschakeling geweest zijn van fotomomenten, dus dat ze op zeker moment gewend is geraakt aan de aanwezigheid van fotografen staat vast. Ze zal er ongetwijfeld rekening mee hebben gehouden, 's ochtends bij het aankleden. Maar Ron Galella maakte foto's van haar waarop het lijkt alsof ze er speciaal voor hem zo uitzag zoals ze eruitzag: stralend, chic-nonchalant, en soms een beetje hautain. Ze lijkt zich steeds bewust van zijn camera, ze lacht ook af en toe, en hij deed zijn best om haar op haar mooist te vangen.


'Ze werden er allebei beter van', zegt een redacteur van het tijdschrift People in de documentaire Smash His Camera (2010), die gaat over de carrière van Ron Galella, maar vooral over de vermoedelijk wederkerige relatie tussen hem en Jackie. En misschien geldt dat wel voor alle sterren die de New Yorkse Ron Galella in zijn gloriejaren, de jaren zestig, zeventig en tachtig, vastlegde.


Ron Galella - Paparazzo Extraordinaire! heet de overzichtstentoonstelling die vanaf vandaag te zien is in het Amsterdams fotomuseum Foam en aan die titel is geen superlatief of uitroepteken te veel.


Galella ís, in alles, larger than life. Hij begon zijn carrière als fotograaf in het Amerikaanse leger, waar hij de sterren portretteerde die een bezoek aan de basis kwamen brengen. In minder dan geen tijd wist hij zich toegang te verschaffen tot hun levens. Niet door het netjes te vragen, maar door mensen in hun omgeving om te kopen, eindeloos voor hun deur te wachten, ze te volgen. Hij wilde koste wat kost een glimp opvangen. Het maakte hem bij sommigen berucht en gehaat, maar dat deerde hem niet. Hij voelde zich zelf een beroemdheid. 'I am Ron Galella, paparazzo superstar!'


Neem alleen al het stoere cowboyjasje waarin hij in de jaren zeventig en tachtig de Hollywoodsterren uit die tijd achterna joeg. Hij heeft het nog steeds. Op de achterkant staat in chocoladeletters 'PAPARAZZO', voor Galella een geuzennaam.


Hij droeg het jasje toen hij in 1971 probeerde Katherine Hepburn te fotograferen, de teruggetrokken en verlegen filmster. Die jacht is gefilmd, wat hoogstwaarschijnlijk door de mediageile fotograaf zelf werd geïnitieerd. Je ziet hoe Galella, begeleid door een Miami Vice-achtig muziekje, als een maniak de auto met Hepburn achternascheurt.


Uiteindelijk weet hij haar te 'vangen' - tenminste, dat vindt hij zelf, wanneer hij achteraf een zwart-witfoto toont van een grote paraplu met iemand erachter. 'Die foto zegt zo veel over haar.'


Zie daar Galella's geheim in een notendop. Hij was de eerste die begreep dat een arm of een been van een beroemdheid net zoveel opschudding teweeg kan brengen als de hele beroemdheid. Of nee, eigenlijk was Galella de eerste die doorhad dat een arm of een been van een beroemdheid méér teweeg kan brengen dan alle lichaamsdelen bij elkaar. Hij begreep dat een foto die liet zien wat er gebéúrde wanneer er een beroemdheid in de buurt was - hoofden die werden omgedraaid, mensen die tot in het belachelijke iemand proberen af te schermen - spannend was, omdat het leven erin zat.


Hij publiceerde bijna alles wat hij vastlegde, ook al zag je op sommige foto's alleen een hand (van Michael Jackson) of een been (van Jackie O.) of werden de beroemde gezichten afgeschermd door opgeheven handen, tassen, jassen of beeldvullende bodyguards. Zijn rauwe zwart-wit foto's geven de kijker het wonderlijke opgewonden gevoel dat Ron Galella zelf moet hebben gehad wanneer hij zo dichtbij zijn helden kwam. Want dat is wat je ziet: dat Galella, net als de meesten van ons, een sterfelijk wezen is, erop is gebrand om zo dicht mogelijk bij de godenzonen te komen. Met een flard van hun dagelijkse aura zijn wij al in de gloria.


Er gebeurt iets in zijn foto's. Behalve vaak mooi en goed gemikt, zijn ze ongemakkelijk, dynamisch, spannend. En ze zijn herkenbaar van Galella. Er is altijd een vorm van contact tussen de fotograaf en zijn onderwerp, ook al is dat contact in de meeste gevallen afwijzend.


Daar zoekt Galella bewust naar. Tijdens het fotograferen kijkt hij nooit door de zoeker, maar naar de persoon die hij wil vastleggen. Hij wil een reactie op zijn actie, ook al is dat een peut tegen zijn kaak, zoals een getergde Marlon Brando hem ooit gaf. Anders dan de meeste paparazzi van tegenwoordig die met grote telelenzen anoniem in de bosjes liggen, wachtend op een beroemdheid in een bikini, wil Ron Galella gezien worden.


Dat wilden die sterren van de jaren zestig en zeventig natuurlijk ook: gezien worden. Ze waren alleen nog niet zo gewend aan media-aandacht als de sterren van nu, die de wereld buiten hun huis constant lijken te bekijken door een haag van flitsende camera's. Natuurlijk waren er destijds fotografen, natuurlijk waren er mensen die handtekeningen kwamen vragen, voorbijgangers die omkeken of bleven staan. Maar over het algemeen waren de beroemdheden van toen benaderbaarder, minder door de wol geverfd.


Dat zie je, alleen al doordat Galella zijn foto's van relatief dichtbij heeft kunnen maken, zonder ellenlange telelens. Je ziet het ook aan de sterren zelf, die in hun houding, hun blik soms duidelijk laveren tussen hun rol als beroemdheid en die van doodnormaal mens. Roger Moore, Sean Connery, Woody Allen, Diane Keaton, Brigitte Bardot - ze zijn wel beroemd, maar wat ogen ze nog onschuldig met die glimmende gezichten en grote ogen.


Galella bereikte ermee wat hij wilde: bekendheid. De tijdschriften hebben zijn werk altijd gretig afgenomen. Life, Time, Rolling Stone, Newsweek, Vanity Fair, Playboy - de fotoredacteuren en het publiek vraten zijn foto's. Inmiddels hebben ze een cultstatus gekregen. Dat is begrijpelijk, vanwege alle hierboven genoemde kwaliteiten die ze hebben, maar toch ook een beetje gek.


Want Galella kon, ondanks zijn charme, zijn zelfspot en zijn kinderlijke enthousiasme, verwerpelijk gedrag vertonen. Hij achtervolgde, ging tot het uiterste voor zijn foto's, tergde, daagde uit. Hij joeg de kinderen van Jackie, de kinderen van John F. Kennedy, de stuipen op het lijf door achter hun moeder aan te rennen en op de meest onverwachte momenten uit de struiken op te duiken.


Er was zelfs een periode dat hij zich opstelde bij de uitgang van de New Yorkse discotheek Studio 54 om er laveloze sterren te vereeuwigen.


Galella's gedrag is dan wel verwerpelijk, eng zelfs, het resultaat van dat gedrag is zeer aantrekkelijk. Zijn foto's laten, zoals Andy Warhol al zei, 'beroemde mensen zien die beruchte dingen doen' (uithalen naar fotografen bijvoorbeeld, zoals Sean Penn in de jaren tachtig deed, of een middelvinger opsteken naar de camera, hallo Mick Jagger). Maar bovenal zijn ze persoonlijk, veel persoonlijker dan de paparazzo-foto's die tegenwoordig in de bladen staan en die door het maakt niet uit wie gemaakt hadden kunnen worden.


In elk geval niet door Ron Galella. Hij was niet geïnteresseerd in de vetrolletjes van deze of gene actrice, maar in de actrice zelf. Hij maakte van het fotograferen een act, een performance, waarmee hij reacties wilde oproepen. Daarmee creëerde hij eigenhandig de omstandigheden die ideaal waren voor zijn foto's. Omstandigheden waarin iets gebeurde.


Het is die wisselwerking die je ziet en waarin de fotograaf zijn onderwerp net zo hard nodig heeft als andersom. Een eeuwigdurende relatie, omwille van de fotografie. Noem het liefde.


Ron Galella - Paparazzo Extraordinaire! t/m 22 augustus in Foam, Amsterdam. Catalogus € 29,80. foam.org.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden