Papadag? Niet voor de visboer

Mohammed (41) werkt in de haven van Al Hoceima. Net als Mohsin Fikri, voor zijn dood de onrust in het Rifgebergste deed ontvlammen. Het leven van een vishandelaar is zwaar: lange dagen, lage inkomsten en ondermijnende corruptie. Een papadag zit er niet in.

Nadia Ezzeroili
Viskraam aan de haven; voor een paar dirham wordt je vis gegrild. Beeld de Volkskrant
Viskraam aan de haven; voor een paar dirham wordt je vis gegrild.Beeld de Volkskrant

Een van de wonderlijkste plekken van Al Hoceima is de marsa, de haven. Hier kun je op vrijdagmiddag de moskee bezoeken, of, als je in een minder vrome bui bent, in de bar slechts vijftig meter verderop een Flag Spéciale-biertje bestellen. De marsa is een plek waar je als vrouw op het dakterras van de bar vrij van geschokte blikken een sigaretje kunt opsteken terwijl je uitkijkt op vissersbootjes die rond zonsondergang uitvaren of aanmeren. Waar oude westerse popmuziek wordt gedraaid en mensen izran, Riffijnse smartlappen, zingen.

Op de drukke parkeerplaats vlak voor de bar stallen vishandelaren hun waar uit. Voor een paar dirham kun je garnalen, inktvisjes en sardientjes direct bij de bar laten marineren en grillen. Doe daar een simpele 'salade du Marocaine' met olijven en verse tomaten en een Marokkaans wijntje bij en je wilt nooit meer naar huis.

Kom echter niet met deze sentimentele praatjes aanzetten bij de vishandelaren. Achter de ontspannen aanblik van visstalletjes aan het water schuilt een zwaar leven van lange werkdagen, lage inkomsten en ondermijnende corruptie. Voor hen is er niets romantisch aan deze omgeving.

Neem Mohammed (41), nu twaalf jaar werkzaam als vishandelaar en goede vriend van Mohsin Fikri - de visverkoper wiens dood na een confrontatie met de lokale autoriteiten het startsein was voor de huidige protesten in het Rifgebied. 'Om elf uur 's ochtends sta ik in de haven om vis te selecteren uit de ochtendvangst. Die prepareer en koel ik vervolgens in de visfabriek hiernaast. Vanaf vier uur 's middags sta ik achter mijn kraam en met een beetje geluk kan ik rond twee uur 's nachts naar huis.'

Hassan Bahara en Nadia Ezzeroili beschrijven om en om de opstand op de Rif die deze zomer tot een hoogtepunt komt. Dit is aflevering 9. Lees hier de voorgaande afleveringen terug.

Dat doet Mohammed elke dag, de hele week door. Het deprimeert hem. Bovendien heeft hij het aan zijn hart, een stoornis die medicatie vereist: nog een kostenpost die hij zich eigenlijk niet kan veroorloven.

Van de 600 euro die hij gemiddeld in een maand verdient, kan hij nauwelijks rondkomen, zegt Mohammed. Een papadagje met zijn twee kinderen zit er ook niet in. 'Ik zou graag eens met ze naar het strand willen, maar ik heb er geen tijd voor.'

Bij een kraampje verderop ligt een zwaardvis in stukken. De kop steekt naar boven, het zwaard aan de neus is scherper en groter dan ik me had voorgesteld. Mohammeds vriend Mohsin Fikri wilde zwaardvis verkopen op de dag dat hij op gruwelijke wijze aan zijn einde kwam. Ik wil weten wat er precies is gebeurd die dag.

Visboer Mohammed rust even uit; het werk is zwaar en deprimerend. Beeld de Volkskrant
Visboer Mohammed rust even uit; het werk is zwaar en deprimerend.Beeld de Volkskrant

Mohsin werd in het centrum van Al Hoceima gemaand om zijn dure partij zwaardvis in te leveren, vertelt Mohammed. 'Normaal controleert de politie in de haven. Wie vis buiten het vastgestelde seizoen verkoopt, krijgt een boete, tenzij je de politie smeergeld toeschuift. Mohsin verkocht zwaardvis net buiten het seizoen. Hij had al twee keer eerder een hoge boete zo moeten afkopen. Soms belde hij me om door te geven dat een corrupte politieman onderweg was naar mijn kraampje. Dan had die politieman met hem afgesproken dat hij vis bij mij zou komen halen, op kosten van Mohsin. Het bedrag dat Mohsin mij dan terug zou betalen, noteerde ik in een boekje.'

Volledig genormaliseerde corruptie dus. Maar die dag liep het anders. Mohsin reed weg toen een politieman op de haven hem een stopteken gaf. Hij zou het niet gemerkt hebben, hoorde Mohammed later. In het drukke centrum moest hij alsnog zijn partij zwaardvis inleveren.

Mohammed: 'Omdat de ruzie op een openbare plek plaatsvond, vroegen de betrokken ambtenaren geen smeergeld. Wat er daarna gebeurde is inmiddels algemeen bekend: Mohsin ging tekeer over de schijnheiligheid en de corruptie van de ambtenaren en ging uit protest in de wagen staan die zijn handelswaar zou vernietigen. Er ontstond rumoer. Iemand zette vervolgens de machine aan en Mohsin werd vermalen alsof hij geen mens was.'

Toen Mohammed over de dood van zijn vriend hoorde, staakte hij zijn werk, voor het eerst in zijn leven. Er knapte iets bij hem. Hij sloot zich aan bij de demonstraties van de protestbeweging Hirak, die na de dood van Mohsin ontstond. Een beweging die wrang genoeg niet gunstig is voor zijn handel. Sinds de onrust in Al Hoceima merkt hij een terugloop van klanten. Veel mensen vermijden de stad, als handelaar heeft hij het nu zwaarder dan ooit.

Zwaardvis, de vis waarmee de huidige onrust op de Rif begon. Beeld de Volkskrant
Zwaardvis, de vis waarmee de huidige onrust op de Rif begon.Beeld de Volkskrant

In tegenstelling tot andere mensen die ik in Al Hoceima heb gesproken is Mohammed somber gestemd over de toekomst, al blijft hij Hirak principieel steunen. 'Corruptie zit hier zo diep dat ik niet snel verbetering verwacht.'

Waarom zijn wij in Al Hoceima?

Op 28 oktober 2016 komt Mohsin Fikri, een visser uit Al Hoceima, op gruwelijke wijze om het leven na een hoogoplopend conflict met de politie. Agenten gooien zijn visvangst - buiten het seizoen gevangen zwaardvis - in een vuilniswagen. Fikri springt er achteraan en wordt geplet door het hydraulisch systeem.

Er breken protesten uit die een diepe woede blootleggen over corruptie en de algehele achterstelling in de Rifregio (Noord-Marokko). De Hirak al shaabi ('Volksbeweging')wordt geboren en eisen voor politieke en sociaal-economische verbetering worden op tafel gelegd. Al Hoceima is het centrum van de Hirak. Hier komen de meest charismatische leiders van Hirak vandaan. Op 20 juli houdt Hirak de grootste demonstratie tot nu toe. Veel Marokkaanse Nederlanders, die hier hun wortels hebben, zullen meelopen.

Welke vragen willen we beantwoorden?

Wat is de achtergrond van Hirak? Hoe ver terug gaat de opstandige mentaliteit van de Rif? Welke mensen maken deel uit van Hirak? Welke rol gaan Europese Marokkanen innemen in Hirak?

Lees hier wat we eerder over de Rif-protesten schreven.
Bekijk ook de foto's van het protest.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden