Profiel

Paolo Conte, over wiens leven een nieuwe documentaire is gemaakt, vond zichzelf vroeger helemaal geen zanger

Hij was een advocaat die in zijn vrije tijd liedjes schreef voor anderen. Pas na jaren ging Paolo Conte zelf zingen. In een nieuwe documentaire worden veel van zijn liedjes belicht. Maar de hit Max uit 1988 komt niet aan bod.

Paolo Conte tijdens zijn laatste optreden in Parijs, januari 202.  Beeld Redferns
Paolo Conte tijdens zijn laatste optreden in Parijs, januari 202.Beeld Redferns

Paolo Conte (84) woont al zijn hele leven in Asti, een landerig plaatsje tussen Turijn en Genua in de Italiaanse Piemonte-streek. Net als zijn vader, oom en opa werd Conte advocaat, maar zijn grote liefde was jazzmuziek. ‘Oude hoor, het liefst die van voor de oorlog’, vertelde hij een paar jaar geleden. ‘Jelly Roll Morton, Fats Waller en Art Tatum dat zijn mijn goden. Had ik beter kunnen spelen, dan was ik jazz gaan maken. Maar songschrijven vond ik ook erg leuk.’

De Volkskrant mocht oktober 2018 samen met enkele journalisten uit Frankrijk en Duitsland een bezoek brengen aan het oude Conte-familiekantoor in het centrum van Asti. Een statig pand met in het belangrijkste vertrek een groot, keurig geordend bureau met asbakken en andere rookparafernalia. Conte deed weinig moeite te verbloemen dat hij zijn hele volwassen leven een kettingroker is.

Verder kenmerkten de wat donkere kamers zich door veel eikenhout en kasten vol ordners, mappen en ander keurig geordend papierwerk die verwezen naar de advocaten-praktijk die Conte tot eind jaren zeventig combineerde met het schrijven van liedjes. ‘Er zat altijd wel een melodie in mijn hoofd, daar begon ik mee. De woorden kwamen pas later. Eerst in een soort fake-Engels want Italiaans leent zich niet voor popliedjes. Te lange woorden met altijd maar die klemtoon op de laatste lettergreep. Dat puzzelen bewaarde ik voor later.’

Over Conte’s leven is een film gemaakt die binnenkort te zien is in vijftig bioscopen. Aanvankelijk schreef Conte alleen voor anderen. Voor de Italiaanse ster Adriano Celentano bijvoorbeeld die Contes kwaliteiten in 1968 landelijke bekendheid gaf met Azzurro. Ik ben altijd door blijven schrijven, maar had nooit het idee zelf te gaan zingen.’

Dat veranderde toen iemand van een platenmaatschappij een van de bandjes hoorde waarop Conte zijn liedjes had ingezongen. ‘Bij wijze van instructie zong ik mijn liedjes voor, als ik ze aanbood. Ik hou van precisie, door ze voor te zingen, wisten ze hoe ik het bedoelde.’

Raspende stem

Maar waarom zou Conte zich zelf niet eens aan zijn liedjes wagen? ‘Ik vond mezelf eigenlijk geen zanger, maar ik liet me toch overhalen.’ Conte was 37 toen zijn eerste album Paolo Conte verscheen, in 1974. Zijn sonore raspende stem, de vaak diep melancholische muziek en zijn poëtische teksten sloegen aan bij Italiaanse muziekliefhebbers, maar het zou nog tot 1987 duren voordat Conte hier zijn eerste hitje kreeg: Gli Impermeabili (De regenjassen). Echt populair werd Conte begin 1988 dankzij het album Aguaplano met de single Max, die in Nederland zelfs de Top 10 haalde.

‘Ja, jullie hielden erg van dat nummer, dat bij ons nooit een hit werd’, herinnerde Conte zich. ‘Het is vooral dat instrumentale deel, dat het zo mooi maakt, vind ik nog altijd’, zei Conte over de prachtig slepende klarinetmelodie die na de korte tekst werd ingezet. ‘Ik wist dat die tweede helft de kracht van het liedje was dus hield ik de tekst bewust kort. Het is een van mijn kortste liedteksten.’

Het liedje gaat over een overleden vriend maar de Max die Conte voor zich zag toen hij het schreef, was fictief. Een groot, stevig heerschap, type bosbouwer, zoals hij die ooit in Canada had ontmoet. ‘Ik weet nog dat ik op tournee in Holland diverse moeders moest teleurstellen die hun zoon Max hadden genoemd omdat ze dachten dat ik een held bezong.’

Max was hier eind jaren tachtig niet weg te denken uit tv-items en documentaires, maar in de documentaire Via Con Me (It’s Wonderful) van de Italiaanse regisseur Giorgio Verdelli wordt er niet over het liedje gesproken. Het mag dan wel nog altijd op zijn live-repertoire staan, maar ‘Italianen houden vooral van mijn liedjes met veel woorden.’

Vertolker eigen repertoire

Daarvan komen er in de documentaire veel voorbij. Het verhaal over de langzame ontwikkeling van Conte tot de vertolker van zijn eigen repertoire wordt aan de hand van veel concertbeelden (onder meer uit Carré, 1988) verteld. Meest recent zijn de opnamen uit de Parijse L’Olympia waar Conte in januari 2020 een van zijn laatste concerten gaf.

Conte heeft in Parijs nog altijd diezelfde rokerige, wat droeve stem die The New York Times ooit tot vergelijkingen met Tom Waits en Randy Newman verleidde. Daarvoor is Contes muzikaliteit te eigenzinnig, net als zijn gevoel voor humor. Geestig zijn altijd de momenten dat hij amechtig op een kazoo begint te toeteren, om daarna weer terug te vallen in een weemoedig walsje.

Begrijpen we eigenlijk wel waarover hij zingt, wilde Conte destijds via zijn tolk, nog wel even weten voordat hij buiten een nieuwe sigaret ging opsteken. Het antwoord dat dit niet veel uitmaakt, omdat je ook ontroerd kunt raken van de combinatie stem, melodie en arrangement, stelde hem gerust.

Of zoals fan Freek de Jonge in 1988 dichtte in Beste Paolo afgedrukt op de achterflap van een bundel met vertalingen:

Niet verstaan worden en toch begrepen

Is dat niet het mooiste

Dat een zanger overkomen kan?

De documentaire Via Con Me (It’s Wonderful) van Giorgio Verdelli is op 8 en 10 augustus te zien in 50 bioscopen. Info: paoloconte.nl

Paolo Conte in 3 liedjes:

Azzurro

Azurro (azuurblauw) met tekst van Vito Pallavicini schreef Conte in 1968 speciaal voor de Italiaanse zanger/presentator Adriano Celentano die het tot Contes toch lichte verbazing ook wilde opnemen. In weerwil van de daverende muziek is het een droevig liedje over eenzaamheid. Pas 17 jaar later nam Conte het zelf op.

Via Con Me (It’s Wonderful)

Een van de bekendere, meer lichtvoetige liedjes uit het live-repertoire van Conte komt uit 1981. Via Con Me (It’s Wonderful) is een echte oorwurm en raak gekozen door Giorgio Verdelli als titel voor zijn vorig jaar verschenen documentaire.

Max

Max is de grootste hit van Paolo Conte in Nederland maar deed in Italië niks in de hitparade. Het wordt anders dan de meeste bekende Conte-liedjes niet apart behandeld in Verdelli’s documentaire, maar bracht in Nederland wel de doorbraak van Conte teweeg.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden