Pannekoeken bakken in NYC

'De Nederlandse spirit van diversiteit, tolerantie en ondernemerschap galmt nog steeds door onze stad', juichte burgemeester Bloomberg van New York in 2009.
Een beetje gelijk heeft hij wel.

New Yorkse automobilisten rijden over 'de ven wik'. Middelbare-scholieren hebben les op 'staivesent'. Mensen wonen op 'stetten island', of nemen 'de kothels' (met een zachte 'k') naar New Jersey.


Is het heel erg dat mijn stadgenoten geen idee hebben hoe ze de namen van de Van Wyck-snelweg, Stuyvesant High School, stadsdeel Staten Island en de Goethals-brug moeten uitspreken? Niet zo erg. Maar de creatieve versies van Nederlandse straat- en plaatsnamen duiden wel op een gebrek aan historisch besef.


Daar doen de diplomaat Gajus Scheltema en de architectuurhistorica Heleen Westerhuijs iets tegen met hun rijk geïllustreerde gids: Nederlands New York. Het boek over het Nederlandse erfgoed in de regio-New York ligt in de Amerikaanse boekhandels als Exploring Dutch New York.


Een kunststukje. De redacteuren hebben 24, voornamelijk Amerikaanse, kenners bereid gevonden te schrijven over veelal obscure 'Nederlandse' plaatsen en bouwwerken. Met foto's, historische plattegronden en bezoekersinformatie bieden zij een mooi palet van locaties in New York, New Jersey en Delaware: de staten met de rijkste Hollandse geschiedenis.


De Nederlander kan er de wortels van zijn voorvaderen mee opsporen. De New Yorker kan er van leren wat de toedracht is van Dutch courage (moed dankzij de inname van alcohol) en Dutch widow (niet weduwe, maar prostituee); waarom Wall Street zo heet (er lag een wal die de stad begrensde) en waar de naam Brooklyn vandaan komt (Breukelen).


De meeste Amerikanen denken aan de puriteinse Britten, als ze al aan de begindagen van hun land denken. Die legden immers de basis voor de republiek. Fout. Het was de Nederlandse handelsgeest, nieuwsgierigheid en - religieuze - tolerantie die de bouwstenen vormden voor het moderne Amerika. Voor de diepgelovige, soms bekrompen, nu en dan xenofobe kant van de Amerikaanse samenleving geven we graag de schuld aan de Britse kolonisten, die de Hollanders uiteindelijk verdrongen. Voor de ruimdenkende kant van Amerika willen we graag worden bedankt. Burgemeester Michael Bloomberg begreep dat. Rond de 400ste verjaardag van 'Nieuw Amsterdam' (in 2009) bleek hij de stroom hoge gasten uit Nederland, onder wie prins Willem-Alexander, als zijn nieuwe beste vrienden te beschouwen. Als ambassadeur in Pakistan heeft Scheltema wel wat anders aan zijn hoofd, maar tussen 2007 en 2011 vond hij tijd om daarnaast als een speurhond naar de Nederlandse sporen in de nieuwe wereld te zoeken. Scheltema diende als consul in New York; een gastvrije en drukbezette diplomaat. Toch vatte hij het op als zijn persoonlijke missie om de draad van Russell Shorto op te pikken, die de geschiedenis van 1609 tot 1654 heeft beschreven. Nu wilde de consul laten zien waar de resten van die geschiedenis nog zichtbaar zijn.


Zo bezocht hij het 18de-eeuwse Luykas Van Alen House nabij Kinderhook. Hij vroeg experts uit te leggen dat wafels, pannekoeken, koekjes en cole slaw (koolsla) Nederlands zijn. Net als bekende Engelse woorden: brandy (brandewijn), to skate (schaatsen), boss (baas), Yankees (Jan-Kees) en de dollar (daalder).


In zijn inleiding noemt Shorto het bizar dat 'zo'n fundamenteel onderdeel van de Amerikaanse psyche zo grondig uit onze collectieve herinnering verwijderd kan zijn'. Nederlands New York treedt op tegen die dreigende vergetelheid.


Gajus Scheltema en Heleen Westerhuijs: Nederlands New York - Een reisgids naar het erfgoed van Nieuw Nederland.

Mension Publishers; 265 pagina's; € 22,50.


ISBN 978 90 773 2290 1.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden