Paniek-spinnen

Bibian Harmsen kreeg te horen dat ze kanker heeft en niet meer beter wordt. Sindsdien houdt ze een blog bij. Geen hond die het leest, dacht ze. Het pakte anders uit.

Bibian Harmsen (40) is vormgeefster, basgitariste en zangeres in de band Emma Peel, ze schrijft teksten en liedjes, ze heeft een platenlabel en ze heeft een gezin. Haar probleem is, denkt ze, dat ze niet kan kiezen wat ze werkelijk wil. Tot ze begin november 2011 bij de maag-, darm-, leverarts in het ziekenhuis hoort dat ze alvleesklierkanker heeft. Uitgezaaid. Prognose: slecht. 'In vijf minuten heeft die arts me heel duidelijk gemaakt wat ik belangrijk vind in mijn leven, namelijk bij mijn man en mijn drie kindertjes zijn, en schrijven.'


Sinds die tijd schrijft ze bijna dagelijks stukjes op haar weblog. 'Paniekspinnen', noemt Harmsen het zelf. Net zoals poezen die heel bang zijn of heel veel pijn hebben, soms ook gaan spinnen. 'Ik doe aan paniekzingen en -schrijven', schrijft ze op haar blog. 'Anders zou ik gek worden van angst en verdriet.'


'Ik zat in het ziekenhuis en moest een fles bariumpap drinken voor de CT-scan', vertelt ze drie maanden en bijna zestig blogberichten later, thuis aan de eettafel. 'Ik dacht: ik moet dit vastleggen. Ik moet het kwijt. Het is voor mij vooral een manier om een dag op een behapbare manier samen te vatten. Het helpt mij om niet door te draaien want mijn eerste reactie toen ik die diagnose hoorde was: uit het raam springen. Dat is een nogal ridicule oplossing, om er een eind aan te maken als je te horen krijgt dat je ongeneeslijk ziek bent. Dat realiseerde ik me ook en daarom wilde ik dat opschrijven.'


Geen hond die het leest, dacht Harmsen. Maar zo werkt internet niet. Ze wordt trouw gevolgd door een groeiende groep belangstellenden. Vrienden, kennissen, ouders van klasgenoten van haar kinderen, maar ook volkomen vreemden voor wie ze een virtuele dierbare bekende is geworden. Ze sturen haar mails met een foto van een engel, omdat ze iets over engelen heeft geschreven. Of een psalmtekst. Of ze krijgt mail van mensen die vertellen dat haar blogs ze over een drempel heeft geholpen om te doen wat ze altijd al wilden. Alsof ze in een dagboek schrijft dat een eigen leven gaat leiden met de dingen die zij eraan toevertrouwt. Best eng ook, want soms schrijft iemand over zijn of haar partner die ook is overleden aan alvleesklierkanker, en die ook kleine kinderen heeft. Had. En daarmee is de paniek terug die ze juist van zich af wil schrijven.


'Het is alsof aan de ene kant een heel klein bang meisje in mij zit en aan de andere kant een volwassen iemand die zegt: nou gaan we het even zo bekijken en die zo de angsten van het kleine meisje probeert te benoemen', zegt ze. 'Die paniek en verdriet analyseren en daardoor kanaliseren, dat is wat ik probeer op mijn blog.'


Zo gebeurt het dat het kleine meisje en de volwassen Bibian samen met de echte kinderen Valentijn (12), Swip (10), Lulu (6) en echtgenoot Klaas oefenen in 'palliatief handenknijpen', ruzie maken over sushi eten, schreeuwen op de snelweg, liedjes zingen voor de webcam, ingewikkelde ziekenhuiswoorden leren, sinterklaasfeest vieren en eigenlijk 'heel gelukkig zijn, afgezien van die pancreaskanker dan'.


Het is niet meer zo hysterisch, schrijft ze begin december, het gevoel 'ik moet nu alles wat ik van ze vind en hoeveel ik van ze houd vastleggen'. Maar het blog is ook een document, een tijdsbeeld, waarin ze schrijft wanneer het 'best wel goed' gaat en 'best wel slecht', zegt Harmsen bij de pompoentaart die een vriendin heeft gebakken. 'Ik had wel heel stoer geschreven dat ik in de acceptatiefase was van mijn rouwverwerking, maar dat is natuurlijk geen statisch gegeven. De ene dag heb ik enorm veel zin om iemand ongelooflijk voor zijn bek te slaan omdat ik nog hartstikke pissig ben. Het andere moment zit ik weer hard te huilen aan tafel als de kindertjes beginnen over hun middelbare schoolkeuze en ik bedenk dat ik dat niet meer, of niet meer helemaal meemaak.'


'Maar schrijven geeft ook hoop', zegt Harmsen. 'Als ik schrijf, probeer ik positief te zijn. Het idee vast te houden dat het toch allemaal goed komt. Dat zeg ik ook steeds tegen de kindertjes. Die willen er natuurlijk helemaal niet aan dat hun moeder doodgaat. 'Jij gaat niet dood', zeggen ze. 'Ik denk het eigenlijk wel', zeg ik dan. 'Maar het komt allemaal goed. Misschien niet met mij erbij. Maar het komt goed.'


De bladzuiger die buiten een hels kabaal maakte, is opgehouden en plotseling is het stil. De taart lijkt een beetje misplaatst op tafel. Harmsen slikt. 'Dat houd ik mezelf dan ook maar voor', zegt haar volwassen helft. 'Dat het allemaal wel goed komt.'


Bibian Harmsen (40) is moeder van drie kinderen (6, 10 en 12). Ze is getrouwd en zangeres en bassist van de band Emma Peel. Ze heeft haar eigen platenlabel Triple S Records. Haar blog, waar ze bijna dagelijks op schrijft, is te volgen op bibianharmsen.blogspot.com.


15.11 Paniekspinnen


Het schrijven helpt me om dingen te ordenen en van een afstandje te bezien. Het is gewoon te veel om écht te bevatten, dus een beetje distantie, een beetje humor houdt het dragelijk voor me.


Schrijven is rustgevend, net als zingen. Het klinkt waarschijnlijk idioot, maar ik loop de hele dag te zingen. Ik kan geen muziek draaien, want daar krijg ik een soort paniekaanvallen van; naar muziek luisteren is veel te direct, te intiem, te dichtbij - maar zelf zingen gaat prima.


Ik heb wel eens gehoord dat katten spinnen als ze tevreden zijn, maar ook als ze heel bang zijn, paniekspinnen. Ik doe aan paniekzingen en -schrijven. Anders zou ik gek worden van angst en verdriet. Want man! Ik ben echt zo godvergeten ontzettend verschrikkelijk verdrietig; het is een wonder dat mijn hart het niet begeeft.


Maar vanaf hier klimmen we weer omhoog.


30.11 Palliatief handenknijpalfabet


Palliatieve sedatie. Dat zijn woorden die ik vaak in Medisch Contact heb gelezen, heb vormgegeven, en waarbij ik dan vooral oplette of ze niet raar werden afgebroken. De echte betekenis was nooit echt tot me doorgedrongen. Ver van mijn bed. Oude mensen.


[...]


Swip en ik hebben gisteren een begin gemaakt met het palliatief handenknijpalfabet. We hebben geoefend en een paar knijpcodes vastgesteld.


1 keer knijpen is 'ja'.


2 keer knijpen is 'nee'.


3 keer knijpen is 'ik hou van je'.


4 keer knijpen is 'ik heb pijn of ben verdrietig'.


5 keer knijpen is 'ik wil Instant Karma thee'.


Aaien met je duim, is 'ik troost je'.


09.12 Telefoon


Vanmiddag werd ik gebeld, of eigenlijk werd ik niet gebeld, maar de telefoon ging en ik nam op. Dat lijkt hetzelfde, maar de beller had niet verwacht dat ik op zou nemen. Het was te horen aan de aarzeling bij de begroeting. Er was een kort moment nadat ik had gezegd 'hallo, met Bibian', dat de beller duidelijk overwoog op te hangen. Hij verbrak de verbinding echter niet, maar zei met een lichte twijfel zijn naam. Ik riep enthousiast hoe leuk ik het vond dat hij belde, maar hij had dan misschien spijt dat hij niet had opgehangen in die aarzelende secondes, ik had in ieder geval spijt dat ik de telefoon had opgenomen. Dit zijn moeizame en ongemakkelijke gesprekken.


De beller durft niet te vragen hoe het gaat, want wat is dat nou voor vraag aan een iemand met kanker, lijkt hij te denken. En praten over iets anders lijkt ook zo ongepast.


29.12 Vorig leven


Vanochtend keken we naar een filmpje dat gemaakt is tijdens ons laatste Emma Peel optreden op


31 oktober. Wat een heerlijke avond was dat, lekker gespeeld, mooi licht, goed geluid, fijne zaal. Het was de laatste avond van ons vorige leven - alleen wisten we dat toen nog niet. Ik moest erg huilen toen ik het zag. Het lijkt eeuwen geleden, dat concert.


01.01 Chagrijnig


Ik ben ontzettend chagrijnig.


1 januari. Die datum is me nog nooit zo leugenachtig veelbelovend voorgekomen als vandaag. Het ziet er uit als een frisse start, maar het voelt allesbehalve dat. En daardoor ben ik dus heel erg uit mijn humeur.


Gisteravond hebben we met zijn vijven Oud en Nieuw gevierd. Klaas had sushi gemaakt. Valentijn baalde daarvan, want hij houdt niet van sushi. Hij klaagde dat het niet eerlijk was dat we het wéér aten. Ik werd er kribbig van en zei dat ik het had gekozen, en dat ik het wél lekker vond en dat het misschien wel mijn laatste Oud en Nieuw is, en mogen we dan misschien iets eten dat ik lekker vind?!


Ik voelde me ontzettend kinderachtig en egoïstisch, maar nou ja, dan is het ook maar eens uitgesproken dat ik van sushi hou. En dat ik bang ben binnenkort dood te gaan.


Misschien wel dit jaar.


14.01 Tijdloos


Lulu telt de dagen af tot haar verjaardag. Nog 58 dagen. Ze is opgewonden en roept verheugd: dat is niet zo lang meer hè?


Mijn hart krimpt ineen als ze dat zegt. Ik stamel dat het nog best even duurt - in hemelsnaam zeg! - voor het zover is.


[...]


Nog 58 dagen en dan wordt Lulu 7.


Ik hoop dat het nog lang duurt. Nog heel heel lang. Sorry Lulu.


18.01 Crematie


Vandaag was ik met Klaas op de crematie van een broer van een lieve vriendin. Als ongeneeslijk zieke naar een crematie gaan, heeft iets ongemakkelijks. Alsof je als hoogzwangere op kraambezoek gaat.


Sommige mensen waren ook verbaasd me te zien. Wat doe jij nou hier?


De uitvaart was geregeld door de uitvaartondernemer wiens naam bij ons thuis ook al ter sprake is gekomen de afgelopen week. We hadden bedacht om hem binnenkort maar eens te bellen. Gewoon, alvast. Voor de zekerheid. Om eens te praten. Vrijblijvend. Polsend. Ik heb een documentje aangemaakt met een paar aantekeningen en wensen. Zoals een zo eenvoudig mogelijke kist - is dat iets wat je aan iemand uit je vriendenkring kunt vragen om te maken, of is dat een heel ongezellige klusvraag? Ik heb een website gevonden met de wettelijke eisen waaraan zelfgemaakte kisten moeten voldoen, inclusief de eisen voor de binnenbekleding.


21.01 Ophelia


Drie nummers gezongen vanmiddag. Zelfs een nummer dat ik tot nu toe niet heb kunnen zingen zonder te huilen omdat het me zo'n pijn deed. Ophelia. Ze loopt zingend langs het water en snapt niet wat mis is gegaan met haar en Hamlet, met haar geluk. De tijd glipt door haar vingers. En we weten het allemaal: het loopt niet goed af met haar. Het is veel te dichtbij, veel te veel uit het leven gegrepen opeens. Maar het staat op band: dat nummer is vast binnen.


Gezongen door een mooie microfoon uit de jaren dertig, zo eentje waar Judy Garland ook door heeft gezongen. Somewhere over the rainbow...


Ik ben eigenlijk zo ontzettend gelukkig. Het leven lijkt me toe te lachen: ik doe leuke dingen, met Klaas, met de kinderen, ik lig op de nieuwe Fatboy met Lulu, kijk YouTube-filmpjes met de jongens, maak muziek, ik voel me zo sterk en geliefd door alle steun en hulp van vrienden, vriendinnen, kennissen, vage kennissen en zelfs van totaal onbekenden uit andere landen.


Ja, ik ben heel gelukkig. Afgezien van die pancreaskanker dan.


Somewhere, over the rainbow, bluebirds fly.


Birds fly over the rainbow, why then - oh why can't I?


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden