Panama Papers: Wanneer duiken Nederlandse bedrijven op?

Waar individuen als Bert Meerstadt (ABN Amro), voetballer Clarence Seedorf en wijlen Jos van der Vorm van de Hoge Raad wel opduiken in de Panama Papers, ontbreken vooralsnog Nederlandse namen van grote bedrijven als Shell, Philips en Unilever. En ook de veel bekritiseerde brievenbusbeheerders in Amsterdam als Intertrust en TMF Group lijken geen rol te spelen in het verhullen van eigendom in belastingparadijzen. Hoe komt dat?

null Beeld null

Nederland telt duizenden brievenbusmaatschappijen die vaak behoorlijk geheimzinnig zijn. Maar met de publicatie van de Panama Papers blijkt dat er in geheimzinnigdoenerij gradaties bestaan.

Nederland is best goed in het faciliteren van belastingtrucs voor multinationals. Voor het zwaardere geheimhoudingswerk is Nederland veel te braaf. Van een gewone vennootschap is het erg makkelijk om de eigenaar te achterhalen: dat is praktisch openbaar via de Kamer van Koophandel. Zeker voor de fiscus is altijd glashelder wie de uiteindelijke eigenaar van een vennootschap is, tenzij die eigenaren zich in buitenlandse structuren weten te verstoppen. En omdat Nederland verdragen heeft getekend over het automatisch uitwisselen van gegevens met andere belastingdiensten, zijn buitenlandse eigenaren van Nederlandse bv's niet veilig voor hun belastingdiensten.

Linke soep

Die geheimzinnigdoenerij à la Panama is voor de meeste multinationals zelfs linke soep: als zoiets uitkomt, is het meteen een grote zaak met grote gevolgen. Vandaar dat via het lek in de Panamese trustmaatschappij Mossack Fonseca nauwelijks vuil over multinationals naar buiten kwam.

De meeste Nederlandse multinationals zeggen dan ook niets te maken te hebben met Mossack Fonseca en ook nooit een Panamese geheimhoudingsconstructie te hebben gebruikt. Ahold, oliehandelaar Vitol, Aegon, Randstad, ASML, SBM Offshore en KPN ontkennen beide vragen. Philips ook, voor de afgelopen tien jaar. Over daarvoor kan het concern het niet met zekerheid zeggen.

ABN Amro zegt geen activiteiten te hebben in Panama en geen zaken te doen met Mossack Fonseca. De bank was tot 2009 wel eigenaar van Intertrust, dat volgens het FD 'miljoenenbetalingen verrichte voor klanten op basis van contracten waarvan een deskundige zegt dat meteen duidelijk is dat die nep zijn.'

ING is voorzichtiger. 'We zeggen nooit iets over onze zakenrelaties', zegt een woordvoerder over mogelijke banden met Mossack Fonseca. De bank benadrukt dat het optuigen van entiteiten in belastingparadijzen een activiteit is waar zij zich niet mee bezig houdt. 'In 2006 hebben we ING Trust verkocht en sindsdien voeren we geen trustactiviteiten meer uit.' De bank is niet actief in Panama.

Philips, Heineken en Fugro hebben wel dochterondernemingen in Panama, maar dat zijn doodgewone werkmaatschappijen. Philips heeft er enkele honderden mensen werken, en Fugro doet er bodemonderzoek bij het Panamakanaal. Heineken heeft er een brouwerij. Niets geheimzinnigs aan.

Shell kan alleen vaststellen dat het vorig jaar geen Panama-vennootschappen had. Shell, DSM, Rabobank, en Air France KLM hebben niet gereageerd op de vragen.

Dat Nederland zich in de recente geschiedenis nooit heeft geprofileerd met een fiscaal bankgeheim, is volgens de Leidse hoogleraar belastingrecht Koos Boer vermoedelijk terug te voeren op traditie en cultuur. In Nederland bestond begin 20e eeuw al duidelijk weerstand tegen het bankgeheim. 'Landen als Liechtenstein, Luxemburg en België handhaafden dat wel. Nederland niet, ongetwijfeld ook omdat Nederland al heel sterk was in andere opzichten.'

Zo heeft Nederland zijn positie als fiscaal vestigingsland zorgvuldig gekoesterd, onder meer door met tientallen landen belastingverdragen af te sluiten, door een goedwerkende belastingdienst te hebben en door rulings te sluiten, die buitenlandse bedrijven zekerheid geven over het hanteren van belastingregels. Nederland had de geheimzinnigheid van het bankgeheim dus eigenlijk niet nodig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden