Opinie

'Palestijnen moeten het doen met twee halve staten'

De Palestijnen moeten een halve eeuw suïcidale politiek afzweren en de pijnlijke feiten onder ogen zien, stelt historicus Dirk-Jan van Baar.

Palestijnse Hamas-aanhangers demonstreren tegen Israël op de Westbank. Beeld epa

Nodig is een Palestijnse staat. Meent New York Times-columnist Roger Cohen, die de Israëlische bezettingspolitiek in strijd acht met het zionisme waarin hij ooit geloofde. 'Er kan helaas geen hek om het Midden-Oosten', verzucht Paul Brill, in een beschouwing waarin hij uitlegt dat Europa niet eeuwig van de ellende uit de moslimwereld verschoond kan blijven. Overigens is dat precies wat Israël de laatste tien jaar heeft gedaan. De Joodse staat verschanst zich met enig succes achter een veiligheidshek tegen de zelfmoordaanslagen van de Palestijnse buren waarmee tezelfdertijd binnen een klein verkaveld gebied moet worden 'samengeleefd'.

Een onmogelijke situatie, die nochtans in hoofdlijnen al sinds 1967 bestaat en waarvoor door de buitenwereld de tweestatenoplossing wordt aanbevolen. Die voorziet in een Palestijnse staat op de Westelijke Jordaanoever en in de Gazastrook, met een aparte regeling voor Jeruzalem. Dat was ook het uitgangspunt voor het 'vredesproces' tussen Israël en de Palestijnen dat in de jaren negentig begon en in augustus 2000 na het vertrek van PLO-leider Arafat uit Camp David op de klippen liep. De tweestatenoplossing is sindsdien een diplomatieke fictie gebleken die meer verwarring dan helderheid produceert.

Aanvankelijk bood zij een wenkend perspectief op weg naar vrede. Maar hoe deze constructie er in de praktijk uit zou zien en tot een toekomstige Palestijnse staat kon leiden, bleef vaag. Klare wijn, voorwaarde voor elk vredesakkoord, werd niet geschonken. Die staat is er dan ook niet gekomen, tenzij je in de Palestijnse Autoriteit in Ramallah een staat-in-wording ziet. In werkelijkheid is het een van Israël en internationale hulpgelden afhankelijke 'entiteit' met aan alle kanten ingeperkte soevereiniteit. Je kunt ook spreken van een failed state die zijn belofte niet heeft waargemaakt. Vreedzaam is het op de Westelijke Jordaanoever meestal wel en dat is iets.

Afwezige realiteitsgehalte
Het beperkte, zo niet afwezige realiteitsgehalte van de tweestatenoplossing zien we in Jeruzalem. Als Heilige Stad voor drie wereldgodsdiensten zou die internationaal moeten worden verdeeld, met Oost-Jeruzalem als Palestijnse hoofdstad. Maar iedereen die de oude stad heeft bezocht, kan zien dat zo'n opdeling tot rampen leidt. De Armeense, Joodse, christelijke en islamitische wijk lopen onmerkbaar in elkaar over. Toen ik er in juli was, viel op hoe veelkleurig en relatief harmonieus de verhoudingen waren, ondanks de spanningen elders in het land. De oude stad is voor toeristen en gelovigen uit de hele wereld toegankelijk dankzij de controle door Israël, dat krachtig de orde handhaaft. Wie dan Jeruzalem weer wil opdelen onder zwak internationaal beheer, maakt van een uitkomst waarmee de hele wereld vrede kan hebben een nieuw probleem.

Jeruzalem is aantoonbaar beter af als ongedeelde hoofdstad van Israël dan als gedeelde hoofdstad van een fictieve Palestijnse staat die zijn bestaansrecht nog moet bewijzen. Verstandige diplomatie gaat uit van de realiteit. Waarom in dit geval dan vasthouden aan Arabische illusiepolitiek?

Jeruzalem. Beeld epa

Voor de vader van Max Pam, oud-redacteur van Het Parool en geen zionist, was Israël voor Joden een muizenval, maar omdat die staat nu eenmaal was gesticht, moest die blijven. Dát is nuchterheid. Maar de echte muizenval is de in 2005 eenzijdig door Ariel Sharon ontruimde Gazastrook, met twee soorten muizen. Aan de ene kant de Gazaanse bevolking, die werkelijk in de val zit; aan de andere kant Hamas, dat zich via het bouwen van een onderaards gangenstelsel op een aanval op Israël voorbereidde. Tussentijds werden raketten afgeschoten en had je in Sderot vijftien seconden om de schuilkelders te halen. Is het gek dat de Israëli's met die plaag willen afrekenen?

Vergeleken met Hamas lijkt de PLO gematigd. Maar Arafat stierf als een martelaar en de gewapende strijd voor de bevrijding van Palestina begon in september 1970 met vliegtuigkapingen. Palestijnen waren de pioniers in de wereldwijde terreur die naar 9/11 leidde. Voor de lieve vrede zijn we dat verleden vergeten, maar vrede heeft het niet gebracht.

Sleutel
Toch ligt hier de sleutel voor de Palestijnen om zich te bevrijden uit hun kerkers. Daarvoor moeten ze stoppen met het afschieten van raketten, wat niet moeilijk is, en de werkelijkheid onder ogen zien. Een minimale eis die zwaar valt, want die houdt niet alleen een erkenning in van Israël als succesvolle Joodse staat, maar ook het afzweren van een halve eeuw suïcidale Palestijnse 'politiek'. Wat dat betreft mag Europa weleens kleur bekennen en inzien dat de Palestijnen nog lang onder curatele moeten staan voor ze echt aan een staat kunnen beginnen. Twee halve staten, op de Westelijke Jordaanoever en in Gaza, hebben ze al. Nu de oplossing nog.

Dirk-Jan van Baar is historicus.

Een afbeelding van Arafat. Beeld getty
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden