Pakistans dubbelrol in de strijd tegen terrorisme

Geen terreuraanslag in het Westen of Pakistan is er bij betrokken, terwijl het land een belangrijke bondgenoot van de VS is....

Van onze verslaggeefster Sacha Kester

Als het om de oorlog tegen het terrorisme gaat, is er geen land dat zo’n verwarrende rol speelt als Pakistan. Aan de ene kant is het een belangrijke bondgenoot van de Verenigde Staten, maar tegelijkertijd is de bevolking fel anti-Amerikaans. Bovendien is er in het Westen praktisch geen aanslag gepleegd waarbij het land niet op de een of andere manier betrokken lijkt te zijn.

Ook nu weer. De Britse overheid is spaarzaam met informatie over de verdachten in het verijdelde terreurcomplot, maar de meesten hebben een Pakistaanse achtergrond. Dat was ook het geval bij de aanslagen in Londen vorig jaar; drie van de vier daders waren van Pakistaanse afkomst en hadden het land onlangs bezocht.

De vraag waar Pakistan nu eigenlijk staat, dringt zich dan ook onvermijdelijk,en zeker niet voor de eerste keer, op. Maar een eenduidig antwoord is niet zo gemakkelijk te geven. Er zijn veel hoofdrolspelers die een dubbele pet op hebben, organisaties die een dubbele agenda voeren en regionale conflicten die elkaar overlappen.

De basis voor deze onoverzichtelijke situatie ligt in de jaren tachtig, toen de Verenigde Staten niet zelf tegen de Russen in Afghanistan wilden vechten, maar gretig gebruik maakten van de jihad die moslims vanuit de hele wereld naar Afghanistan had gebracht. Geld en wapens werden via Pakistan naar de mujahedien gesluisd, zodat zij een einde konden maken aan de communistische bezetting.

Maar nadat de Russen uit Afghanistan waren vertrokken, bleef de wereld achter met een erfenis die tot de problemen van vandaag heeft geleid. Zo zijn er de duizenden madrassa’s (islamitische scholen) in Pakistan waar de mujahedien voor hun strijd tegen de Russen werden opgeleid. Maar ook nadat deze zich uit Afghanistan hadden teruggetrokken, gingen de madrassa’s door met hun opleidingen.

Daarnaast waren er duizenden strijders die plotseling werkloos waren. Een groot aantal van hen ging ‘aan de slag’ in Kasjmir, de Indiase deelstaat die volgens Pakistan ten onrechte door de Hindoes wordt bezet.

Ondertussen hielp de Pakistaanse geheime dienst de Taliban in het zadel. Een stabieler Afghanistan mét een regime dat zijn bestaan aan Islamabad te danken had, zou Pakistan tenslotte meer invloed en regionale macht opleveren, zo werd gedacht.

Maar toen kwam 11 september en onder druk van de VS moest het roer om. De vrijheidsstrijders van Kasjmir waren plotseling terroristen, net als het bevriende regime in Afghanistan. Het mag niemand verbazen dat de Pakistaanse president Musharraf deze boodschap moeilijk kon verkopen aan zijn bevolking. Of aan zijn leger. Of aan de geheime dienst, de machtige ISI. En hoe gevaarlijk dat was, blijkt wel uit het feit dat er ondertussen aanslagen op Musharraf zijn gepleegd.

Toch is er ook reden om aan Musharrafs loyaliteit te twijfelen. Toegegeven, Pakistan heeft duizenden verdachten aan de VS uitgeleverd, waaronder Khalid Sheikh Mohammed, het vermeende brein achter de aanslagen van 11 september. Maar Osama bin Laden, Mullah Omar en Ayman al Zawahri (de nummer twee van Al Qa’ida) houden zich vermoedelijk óók in Pakistan op – en worden maar niet gevonden. Een volledig verslagen Taliban zou de regering in Kabul immers veel sterker en onafhankelijker maken dan Pakistan wenselijk acht.

En er zijn meer voorbeelden van dubbelspel. Musharrafs dreigement bijvoorbeeld, dat elke madrassa die nog haat predikt direct zou worden opgedoekt, is nooit uitgevoerd. En de meeste terroristische organisaties die zouden worden opgerold, kunnen onder een andere naam verder. Dat laatste heeft alles te maken met de Kasjmir-politiek van het Pakistaanse leger. Die zal zijn steun aan de vrijheidsstrijders nooit opgeven – zoals duidelijk werd bij de aardbeving vorig jaar toen de jihadi’s die volgens Islamabad niet eens meer bestaan, een grote rol speelden bij de hulpverlening.

Bovendien wil Pakistan Abdul Qadeer Khan, de vader van de Pakistaanse atoombom die zijn geheimen heeft doorverkocht aan landen als Iran, best onder huisarrest plaatsen, maar weigert hem uit te leveren aan de Amerikanen.

Halve maatregelen en halve waarheden blijven dus de boventoon voeren in de Pakistaanse politiek. Musharraf lijkt op verschillende paarden tegelijk te wedden en alle opties open te willen houden. Met alle, onvermijdelijke, gevolgen voor de rest van de wereld van dien.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden