nieuws Pathanen

Pakistan neemt na 150 jaar koloniale overblijfselen op in staatsbestel, in de hoop terrorisme tegen te gaan

Eindelijk neemt Pakistan zijn onrustige stamgebieden op in het staatsbestel. Daarmee is een einde gekomen aan een koloniale erfenis die de lokale bevolking alle burgerrechten onthield. Wat betekent dat voor de strijd tegen de Taliban en andere militanten?

President Mamnoon Hussain bekrachtigde een historische hervorming: de stamgebieden zijn opgenomen in de provincie Khyber-Pakhtunkhwa en zo volwaardig onderdeel geworden van de Pakistaanse staat. Beeld EPA

De Britten kregen hen er al nooit onder: de trotse, onafhankelijke Pathanen. Ze lieten de wilde bergstammen in het noordwesten van hun Indiase imperium dus maar links liggen. Ook na de stichting van Pakistan in 1947 bleven de Pathanen een grote autonomie houden. Pakistan liet de inwoners op de grens met Afghanistan leven onder traditioneel stambestuur. Militante groeperingen als Al Qaida en de Taliban konden het Pathaanse gebied zo tot een uitvalsbasis maken voor drugs- en wapenhandel en het voorbereiden van terreuraanslagen.

Belangrijke stap

Na 150 jaar is donderdag echter een belangrijke stap gezet om in dat alles verandering te brengen. President Mamnoon Hussain bekrachtigde een historische hervorming: de stamgebieden zijn opgenomen in de provincie Khyber-Pakhtunkhwa en zo volwaardig onderdeel geworden van de Pakistaanse staat.

Het grote voordeel is dat de macht van het tribale systeem wordt doorbroken. De vijf miljoen inwoners krijgen ‘eindelijk dezelfde politieke en juridische rechten als alle andere burgers van Pakistan, en kansen op ontwikkeling en voorzieningen voor de regio’, zei stamoudste Haji Abdul Rehman uit Mohmand.

Vooral voor vrouwen kan dat een zegen zijn. Het tribale recht waaraan zij nu onderworpen zijn, is patriarchaal en zeer vrouwonvriendelijk. De traditionele stamraden (jirga’s) houden praktijken als eerwraak, uithuwelijking, kindhuwelijken en seksueel geweld met barbaarse straffen in stand. Honderden vrouwen worden jaarlijks vermoord omdat ze in het openbaar hebben gedanst of de ‘verkeerde’ persoon hebben gekust. De invloed van de raden breidde zich afgelopen jaren zelfs uit tot in grote steden als Lahore en Karachi.

De zogeheten Federaal Bestuurde Stamgebieden (FATA) langs de Pakistaans-Afghaanse grens waren als laatste niemandsland een koloniaal relict. Ze vielen direct onder de regering in Islamabad, zoals ze een eeuw geleden onder het koloniale regime van Brits-Indië vielen. Het bestuur was nog altijd gebaseerd op een discriminerende wet uit 1901, de Frontier Crimes Regulation (FCR), die onder meer draconische collectieve straffen mogelijk maakte. Noch het Pakistaanse recht, noch het machtige Pakistaanse leger had er iets te zeggen.

Gevolg van dit alles, zegt analist Richard Atwood van International Crisis Group, was dat de tribale gebieden nu het meest achtergebleven deel van Pakistan zijn. Er is amper medische zorg of onderwijs – de alfabetiseringsgraad is 22 procent, tegenover 87 procent in de hoofdstad Islamabad.

Mensen bij de Pakistaans-Afghaanse grens. Beeld EPA

Einde aan de strijd

De hoop is dat de incorporatie van de stamgebieden ook economische ontwikkeling brengt. Samen met de gelijke rechten moet die ontwikkeling dan de voedingsbodem voor islamitisch radicalisme en terrorisme droogleggen. Want hoewel het Pakistaanse leger sinds 2001 een aantal grote militaire operaties in de stamgebieden heeft uitgevoerd, hebben ze de Taliban en andere extremisten daar nooit kunnen uitbannen. Een definitief einde aan de strijd zou de terugkeer kunnen inluiden van meer dan een miljoen ontheemde Pathanen.

De meeste politieke partijen steunden de fusie van de FATA. Premier Shahid Khaqan Abbasi zegde naast snelle lokale verkiezingen deze week ook meteen 865 miljoen dollar per jaar aan ontwikkelingsgelden toe. Dat enthousiasme heeft alles te maken met de snelle opmars van de Pathaanse burgerrechtenbeweging PTM van volksheld Manzoor Pashteen. Hij ageert tegen de onveiligheid en wetteloosheid in de stamgebieden en de illegale executies en verdwijningen die leger en politie er onder het mom van terrorismebestrijding begaan. Zo wist hij afgelopen jaar vooral steeds meer jongeren op de been te krijgen.

Cruciaal was echter de steun van het leger. De legertop staat onder zware Amerikaanse druk vanwege zijn vermeende steun voor de Afghaanse Taliban in de FATA en telde zijn knopen. De brede politieke steun voor hervorming en voor de PTM-beweging speelde bij die omslag een grote rol, zegt Atwood. ‘De legertop denkt dat beheersing van het proces en het tempo van de integratie van de FATA hen meer voordelen oplevert dan doorgaan met het verzet ertegen.’

Tegenstand

De enige tegenstand kwam van twee Pathaans-nationalistische partijen. Lokale elites profiteerden van het oude bestel en vrezen aan invloed in te boeten. De fusie had aan de bevolking moeten worden voorgelegd, vindt Pathanen-leider Maulana Fazal-ur-Rehman. Zijn aanhang veroorzaakte al rellen in Peshawar en na de ramadan komt er een echte protestbeweging, beloofde hij.

Hoe snel de situatie voor de bevolking van de FATA verbetert, blijft afwachten. De eerste tekenen zijn niet gunstig. President Hussein trok de gehate FCR-wet uit 1901 donderdag nog niet in, maar tekende een interimwet. Volgens Atwood is de formele incorporatie van de FATA de eerste stap van een moeizaam proces vol hordes. ‘Pas over enkele jaren zullen we weten of het ook tot vrede leidt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.